pegagus schreef op donderdag 29 januari 2026 @ 14:27:
Vanochtend op mijn werk een gevalletje zwevende nul gehad. Hoewel er genoeg deskundige mensen bij betrokken waren, had niemand bedacht dat wanneer je de voeding loskoppelt van het net en aansluit op een agregaat, de nul dus niet meer met aarde is verbonden.
En dat doet mij denken aan de discussie over de noodzaak van eigen aarding. Victron koppelt zelf de nul met aarde in eilandbedrijf. Vanuit het oogpunt van veiligheid kom je er nog wel mee weg als er geen aarde is, maar wel een aardlekschakelaar. Maar wanneer aarde er niet meer is (omdat de kabel waar de aarde mee kwam, kapot is getrokken), heb je dus zonder eigen aarde ook een redelijke kans op een zwevende nul bij een 3-fase systeem.
Ik kan me vergissen, maar ik vermoed dat we hier twee verschillende situaties verwisselen.
In dit topic is regelmatig gesproken over een zwevende nul, als in "de nul is niet verbonden" (hoe kort dan ook, bijvoorbeeld tijdens het gebruik van een "simpele" driefaseomschakelaar zoals de SFT440).
In dat geval heeft de elektrische installatie wel "contact" met de drie fasen (van de netbeheerder), maar (even of lang) niet met de nul (van de netbeheerder).
De nul in de groepenkast is dan niet verbonden met de nul "van het transformatorhuisje", en dat is hetzelfde als je of de netbeheerder per ongeluk de nuldraad (naar het trafohuisje - of in het trafohuisje) lostrekt. Die nul hangt dan los, vandaar dat je dan een "zwevende nul" hebt.
De nul in de groepenklast is dan eigenlijk alleen maar een "verbindingspunt van alle nullen van alle groepen".
Twee apparaten die op twee verschillende fasen verbonden zijn, hangen dan (gedurende een hele korte tijd), via de verbinding van alle nuldraden in de groepenkast, tussen twee fasen. Dus zijn de twee apparaten (via de nulverbindingen in de groepenkast) in serie geschakeld met 400 Volt. De weerstand / het vermogen van het apparaat bepaalt dan hoeveel spanning over die weerstand (over het apparaat) staat (grootste vermogen, dus laagste weerstand, dan laagste spanning, kleinste vermogen, dus hoogste weerstand, dan hoogste spanning).
Deze zwevende nul kan in potentie in één klap heel veel elektrische apparatuur defect maken.
Wat pegagus beschreef is dat, na het omschakelen naar een aggregaat, de nul niet verbonden is met aarde (waar we op staan).
Dat zou je ook een zwevende nul kunnen noemen, omdat hij geen verbinding / relatie heeft met aarde (waar we op staan) zoals dit wel het geval is bij iedere huisinstallatie (de aarde krijg je dan via een aardpin, of vanuit de beheerder).
Bij zo'n zwevende nul zal de apparatuur gewoon 230 Volt krijgen, want de nul van de elektrische installatie
is in dit geval wel gewoon aangesloten op de nul van het aggregaat. Dus apparatuur blijft gewoon werken.
Op het betreffende aggregaat kan je instellen of de aardleiding (dat is in dat geval alleen een ader, verwar dit niet met aarde) met de nul verbonden is, de zogenaamde PEN verbinding (protective earth to neutral).
Heb je die verbinding niet, dan heeft de aardlekschakelaar geen functie (als je de testknop indrukt werkt hij wel, maar die test betekent in dat geval niets, hij levert je niet de beveiliging op zoals je denkt).
Twee mogelijkheden:
1. je hebt geen PEN verbinding in het aggregaat:
Mocht je (in deze situatie zoals we hier behandelen) met je hand een spijker in een wcd steken (met je voet gaat dat veel lastiger) en het betreft de fase aansluiting, dan gebeurt er niets. Niets met de ALS en ook niet met jou (in principe, test dit niet uit).
Dit komt omdat de nul van het aggregaat niet verbonden is met de aarddraad van het aggregaat en deze op zijn beurt ook nog eens niet verbonden is met een aardpen, dus niet verbonden is met de aarde waar we op staan.
Omdat de fase (en nul) geen verbinding/relatie hebben met de aarde waar we op staan, kan er dus ook geen spanningsverschil bestaan tussen de fasedraad (of nuldraad) in een wcd en de aarde waar we op staan.
Dus meet je 0 Volt tussen de fase en de aarde waar we op staan (even capacitaire verbindingen negerend).
Geen spanning (dus ook geen schok), dan kan ook geen stroom lopen tussen de fase-spijker-hand-lichaam-voeten-aarde_waar_we_op_staan-aggraat omdat je die aarde_waar_we_op_staan-aggregaatkoppeling met zijn PEN verbinding mist (de aarddraad van het aggregaat zweeft dus zou je kunnen zeggen).
Mocht in een apparaat de fase tegen het metalen omhulsel komen (interne kortsluiting), en je zou het omhulsel vastpakken, dan krijg je ook geen schok (in principe, test dit niet uit). Dit vanwege dezelfde reden, de fase (dus nu het metalen omhulsel) heeft geen relatie met de aarde waar we op staan, dus ook geen spanningsverschil.
Bij deze kortsluiting zal niet de ALS en ook niet een normale zekering / automaat uitschakelen. Er gebeurt helemaal niets. Op zich kán dit een veilige situatie zijn (lees hier meer over: IT-stelsel).
2. Wel een PEN verbinding in het aggregaat (maar geen aardpin geslagen):
Is de nul via de PEN verbinding met de aardleiding verbonden in het aggregaat, dan heeft de aardlekschakelaar wel een functie, maar anders dan je denkt.
Mocht in een apparaat de fasedraad tegen het metalen omhulsel komen, en die is verbonden met de aarde in de wandcontactdoos, dan zal er een korsluitstroom gaan vloeien (fase_van_apparaat-korsluiting_met_omhulsel-aardedraad-aardedraadverbinding_naar_aardaansluiting_aggregaat-PENverbinding_naar_nul, kortom fase is verbonden -via aarde- met nul). Die kortsluitstroom is groter dan 30 mA, dus klapt de ALS er uit, niet vanwege de korsluiting op zich (zoals een normale zekering dat doet) maar omdat de stroom door de fase en de nul verschilt met meer dan 30 mA, er is immers een "lek" van fase naar aarde.
Raak je met een spijker een fase aan (niet proberen hè), dan zal er geen stroom door jou lopen, er is immers geen relatie tussen de nul van het aggregaat en de aarde waar we op staan. Dus dan ook geen spanning tussen de fase en de aarde waar we op staan. Dus geen stroom door je lichaam, dan ook geen "lekstroom" (naar aarde) dus klapt de aard"lek"schakelaar er niet uit.
Als je een aggregaat gebruikt, dan moet je* op één plek kiezen voor de verbinding met de aarde waar we op staan. Dat kan een (hele flinke) aardpin zijn en die verbindt je met de aarddraad van het aggregaat en breng je in het agregaat de PEN verbinding aan (maar dan niet een eventuele PEN verbinding gebruiken in het gebouw).
Als het gebouw zijn eigen aardpin heeft (en deze op de aardverspreidingsweerstand recentelijk is getest) dan zijn er twee mogelijkheden: 1. de aardpin is in de groepenkast niet verbonden met de nul (geen PEN) dan moet je in het aggregaat de PEN verbinding maken, 2. de aardpin is in de groepenkast wel met de nul verbonden, dan geen PEN verbinding in het aggregaat.
Voor de zekerheid: de kabel tussen het aggregaat en de woning moet voorzien zijn van een aarddraad en die je moet je ook met de aardrail in de groepenkast verbinden.
In die situaties is de nul, via de PEN verbinding in aggregaat of groepenkast, wel verbonden met de aarde waar we op staan. Raak je dan de fasedraad aan (die dan t.o.v. aarde waar we op staan wel 230 Volt heeft), dan prik, pats, daar gaat de aardlekschakelaar.
Die PEN verbinding zorgt dat het mogelijk wordt dat er een gesloten circuit kan ontstaan tussen fase, via randaarde (of via een aanraking en de aarde waar we op staan) en de nul van de spanningsbron. Zonder die PEN verbinding is geen elektrisch circuit via de aarde en zal de ALS niet goed functioneren.
Wellicht ter verduidelijking: in netbedrijf zit die PEN verbinding in het trafohuisje, in eilandbedrijf mis je dus die PEN verbinding, dus moet je daar zelf voor zorgen. Standaard wordt bij de Victron omvormers (tenzij je dit doelbewust uitzet) de PEN verbinding gemaakt met een relais op het moment dat hij naar eilandbedrijf overschakelt.
* tenzij je bewust kiest voor een zwevend netwerk ook wel IT-stelsel genoemd, maar de nen1010 stelt dan wel een aantal extra eisen.
Mocht ik een denkfout maken, dan graag corrigeren.
Edit: de laatste paragraaf over de PEN verbinding aangepast.
[
Voor 6% gewijzigd door
rokas op 30-01-2026 10:24
]
/u/1521034/crop6161b4ded22f7_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/298585/the-dictator.jpg?f=community)
/u/32487/apple.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/82897/crop63f36c8bdd065_cropped.jpg?f=community)
:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/bZh7irdC0FB7XedqbC31AzWO.jpg?f=user_large)
:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/tKW7QLuiTEJNQ9PcOtRz4Hio.jpg?f=user_large)
:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/hEjWjiYVz8cI6zQD0JXGU4sn.jpg?f=user_large)
:strip_exif()/f/image/1a6XBpovotjh6cWAB7excMey.png?f=user_large)
:strip_exif()/f/image/wc9KLxxw7DueFlnqpkQjqFGB.png?f=user_large)
:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/kQIJeE25rxlnqfnJLAThPMps.jpg?f=user_large)
:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/dLJjw7wnWraLXfYCKfREruS9.jpg?f=user_large)
:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/olZJQGntEm1LnyHaogzXLYo9.jpg?f=user_large)
/u/186071/crop58bc21e8285fa.png?f=community)
.:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/f44XRSbeX45TS2JgM1PVCpUq.jpg?f=user_large)
:strip_exif()/f/image/z5sActj2tItCJIq6wLavzBE2.png?f=user_large)
:strip_exif()/u/134619/tanuki.gif?f=community)
:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/wLcCX1lg2KiHvDZBemJs2FyI.jpg?f=user_large)
:strip_icc():strip_exif()/u/995113/crop611cbb121b512_cropped.jpg?f=community)
/u/484429/crop5e4164a59f01c.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/320168/crop650816243d03b_cropped.jpg?f=community)
