De stikstofproblematiek: oorzaak, gevolgen en oplossingen

[skimine]

Volgende rapport, weer (vrijwel) dezelfde conclusie: er gebeurt te weinig.

Monitoring en evaluatie van het programma Stikstofreductie en Natuurverbetering
De verschillende rapporten en het persbericht zijn bij bovenstaande link te vinden.

quote: https://www.pbl.nl/actuee...ettelijke-doelen-te-halen

De wettelijke doelen voor de verlaging van de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden worden niet gehaald, blijkt uit de tweede Monitoring en evaluatie van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (PSN). (...)

Op verzoek van het Ministerie van LVVN (voorheen LNV) onderzoeken de kennisinstituten PBL, WUR en RIVM de voortgang en effecten van het PSN en van het sindsdien vastgestelde beleid. Verschillende deelstudies en een syntheserapport kijken naar zowel (bron)maatregelen die de stikstofdepositie verlagen, als naar natuurherstelmaatregelen, die de natuur moeten verbeteren.

Om het doel voor 2030 te halen is een vermindering nodig van de stikstofdepositie. Alle stikstofbronmaatregelen dragen samen voor 10 tot 15 procent bij aan de benodigde vermindering om dat doel te halen. De verwachte daling komt daarnaast voor een belangrijk deel door reductie in het buitenland en andere ontwikkelingen die effect hebben op de stikstofdepositie. De prognose is dat tot 2030 hiermee in totaal ongeveer de helft van de benodigde vermindering wordt gehaald. (...)

Wederom blijkt dat het inzetten op "technologische oplossingen" veel minder effectief is dan vaak wordt voorgedaan:

De meeste vermindering van stikstofdepositie is te danken aan beëindigingsregelingen in de landbouw, zoals de Lbv en de Lbv-plus. Stikstofreducerende managementmaatregelen en innovaties binnen de landbouw zijn na vijf jaar nog onvoldoende uitgewerkt of hebben minder effect dan werd verwacht. Maatregelen in het verkeer, de bouw en de industrie zijn wel grotendeels uitgevoerd.

Het blijft teveel bij kortetermijnmaatregelen:

Om de natuur te herstellen en in stand te houden, zijn maatregelen nodig die zich richten op meerdere drukfactoren. Drukfactoren, waaronder verdroging en verzuring door stikstof, moeten blijvend worden verminderd om de natuur op een duurzame manier te herstellen en behouden. Maatregelen die hiervoor nodig zijn, zijn vaak ingewikkeld en lastig uit te voeren, zoals verhoging van het grondwaterpeil en extensivering van landbouw rondom Natura 2000-gebieden. De focus ligt nu vooral op de eenvoudig uit te voeren kortetermijnmaatregelen, zoals plaggen en maaien, om de negatieve gevolgen van stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden tegen te gaan. Deze maatregelen kunnen alleen niet steeds worden herhaald zonder dat de natuurkwaliteit uiteindelijk toch verslechtert. Daarnaast zijn er terugkerende kosten verbonden aan deze kortetermijnmaatregelen.

Er moeten meer maatregelen komen, anders eindigen we waarschijnlijk weer in de rechtbank.

Wettelijk is vastgelegd dat het programma moet worden bijgesteld als doelen niet worden gehaald. Dat is tot nu toe nog niet gebeurd. Het huidige PSN moet worden vernieuwd, met aandacht voor andere drukfactoren naast stikstofdepositie, én met een langetermijnvisie. (...)

Tot over twee jaar bij eenzelfde rapport met soortgelijke conclusies

[Joris748]

Eindelijk een lichtpuntje in het nieuws rond het stikstofdossier.

https://www.ad.nl/binnenl...in-de-problemen~ae695d71/

Rabobank: Nog jaren stilstand? Dat brengt heel veel boeren in de problemen
Het nieuwe kabinet moet snel bepalen aan welke doelen boeren in 2030 moeten voldoen. Die oproep komt van de Rabobank, de financier van veel boeren. De slepende onzekerheid vanuit Den Haag houdt boeren nu juist tegen om duurzamer te gaan werken, stelt de bank.

Al in 2023 koos de bank ervoor om duurzaamheid steeds belangrijker te maken in haar werkwijze. Nieuwe leningen worden niet alleen getoetst aan de mogelijkheden van de boer om de lening terug te betalen, er wordt ook gekeken naar de impact van de boer op het milieu: „Een boer die aan de rand van een Natura 2000-gebied wil uitbreiden en daar ook een vergunning voor heeft, gaan we toch niet helpen. Omdat we denken dat dat op lange termijn niet houdbaar is”, zegt Alex Datema, directeur Food & Agri bij Rabobank, de bank die bankier is van ruim 70 procent van de boerenbedrijven.

Deels misschien ook een stukje window dressing van de Rabobank, maar zonder geld geen risicovolle investeringen.

[MneoreJ]

Joris748 schreef op maandag 16 maart 2026 @ 09:33:
Deels misschien ook een stukje window dressing van de Rabobank, maar zonder geld geen risicovolle investeringen.

Ja, mooi dat de Rabobank het formuleert als boeren "helpen", maar het is natuurlijk gewoon risicobeheer voor langetermijninvesteringen. De boer krijgt geen lening omdat er domweg te veel onzekerheid is -- een vergunning hebben is inmiddels geen garantie meer op iets. Het eindeloze traineringsbeleid wordt steeds onhoudbaarder, maar dat vergroot ook de kans op rare bokkensprongen bij de regering, waarvan we er al meerdere gezien hebben. Je weet van de ene dag op de andere niet wat nou wel en niet mag, dus de Rabobank kiest eieren voor het geld. Spreekwoordelijke eieren dan, geen echte dus.

Ik weet niet of we het een lichtpuntje moeten noemen, het is eerder bevestiging van het (ontbreken van) beleid. Aan de kant van de regering dan, de Rabobank heeft een helder beleid. Het zet niet actief zoden aan de dijk, er stonden immers toch al geen hordes boeren met vergunningen te popelen om uit te breiden.

[Helixes]

Joris748 schreef op maandag 16 maart 2026 @ 09:33:
Eindelijk een lichtpuntje in het nieuws rond het stikstofdossier.

https://www.ad.nl/binnenl...in-de-problemen~ae695d71/

[...]

Deels misschien ook een stukje window dressing van de Rabobank, maar zonder geld geen risicovolle investeringen.

Ik vind het wel grappig dat de Rabobank de overheid aanspoort tot actie over te gaan. Met de positie die ze hebben, denk ik juist dat ze een mediërende functie zouden kunnen hebben tussen overheid, industriële stakeholders en agrarische belangengroepen. Want, waren het niet laatstgenoemden die steeds over zijn gegaan tot het torpederen van de plannen waarmee diezelfde overheid steeds kwam?

Ook is het grappig dat ze 2030 noemen. Eigenlijk is er niemand die gelooft dat dit plan wordt opgelost in een dikke vier en een half jaar. Dan had je in, zeg, 2019 moeten beginnen. Of, daar voor al - toen duidelijk werd dat het PAS niet houdbaar was. Misschien had de Rabo toen moeten oproepen tot actie. Hm.

Edit: Ik besef me ineens dat de Rabo eveneens kan bedoelen dat het tijd is voor de Overheid te erkennen dat 2030 niet langer realistisch is. En dat, omdat het hun bedrijfsvoering in de weg zit, het tijd is voor een nieuwe - langere - tijdslijn.

[ Voor 9% gewijzigd door Helixes op 16-03-2026 10:23 ]

[YakuzA]

Joris748 schreef op maandag 16 maart 2026 @ 09:33:
Eindelijk een lichtpuntje in het nieuws rond het stikstofdossier.

https://www.ad.nl/binnenl...in-de-problemen~ae695d71/
[...]
[...]

Deels misschien ook een stukje window dressing van de Rabobank, maar zonder geld geen risicovolle investeringen.

Ah ja, de Rabobank. De bank die alle boeren meer koeien opdrong omdat ze anders de lening niet wilden geven.

[Joris748]

Ik neem het zeker niet op voor de Rabobank, maar het is wel altijd een drijvende partij geweest in de ontwikkeling van de intensieve veeteelt.

Nog liever zou ik zien dat de Rabobank gedwongen wordt om leningen af te schrijven, zodat boeren ruimte krijgen om hun bedrijfsvoering duurzaam te veranderen.

[MneoreJ]

Joris748 schreef op maandag 16 maart 2026 @ 10:20:
Nog liever zou ik zien dat de Rabobank gedwongen wordt om leningen af te schrijven, zodat boeren ruimte krijgen om hun bedrijfsvoering duurzaam te veranderen.

Diefstal! Communisme! Vestigingsklimaat! uh... economie!

Voor men zulke extreme maatregelen zou overwegen moet de nood echt wel heel hoog aan de man zijn. Als in, continu volksopstand op het Binnenhof vanwege de woningnood. Zolang de toortsen en hooivorken nog niet van stal gehaald zijn zal het grote geld ontzien worden. Eerst moeten alle anderen door de zure appels heen bijten.

[hamsteg]

Joris748 schreef op maandag 16 maart 2026 @ 09:33:
Eindelijk een lichtpuntje in het nieuws rond het stikstofdossier.

Deels misschien ook een stukje window dressing van de Rabobank, maar zonder geld geen risicovolle investeringen.

Grappig want ze zijn zelf voor een groot deel verantwoordelijk voor de impasse, alleen het begint nu pijn te doen. Waar was de Rabobank toen FdF alles tegenhield? Was de Rabobank toen geen verborgen sponsor?

Dit ligt niet aan de politiek, de doelen liggen en lagen er al, maar FdF gooide het land stil, ontstond er angst bij de verschillende overheden en de boeren hoopten dat ze konden blijven doen wat ze altijd deden en wacht rechtszaak na rechtszaak af op dat ene positieve resultaat dat niet gaat komen. De koude sanering veroorzaakt door FdF is alleen maar in het belang van de FdF organisatoren (zij kopen de rechten op). Nu werpt de Rabobank zich op als redder voor de kleine boer en mag de overheid de balans van de Rabobank gaan oppoetsen?

[Roozzz]

Aardig (samenvattend) artikel van Erisman over de stikstofcrisis, waarin ook een aanpak gedeeld wordt die breder toepasbaar is: https://esb.nu/waarom-de-...maar-niet-opgelost-wordt/

De stikstofcrisis is meer dan een geïsoleerd milieuprobleem; het is een symptoom van een systeem dat economie en ecologie te lang als gescheiden werelden heeft behandeld. De impasse toont aan dat deze scheiding onhoudbaar is. De lessen zijn duidelijk: kortetermijnpolitiek, weerstand tegen verandering en het negeren van wetenschappelijke waarschuwingen leiden tot hogere maatschappelijke kosten en minder welvaart.

De stikstofcrisis biedt een schat aan inzichten voor de aanpak van vergelijkbare vraagstukken, zoals de Kaderrichtlijn Water of het klimaatbeleid. Duidelijk is in al deze gevallen dat het ontbreekt aan langetermijnbeleid voor opgaven die niet van de ene op de andere dag te veranderen zijn. Er is ook geen quick fix voor dit soort complexe problemen en daarom is er ook voldoende tijd nodig voor het creëren van draagvlak, het ontwikkelen van de juiste maatregelen en de implementatie ervan. Een eenzijdige focus op economische belangen met weinig oog voor afwentelling op gezondheid en leefomgevingkwaliteit kost de maatschappij uiteindelijk veel geld.

[Joris748]

hamsteg schreef op maandag 16 maart 2026 @ 11:11:
[...]
Grappig want ze zijn zelf voor een groot deel verantwoordelijk voor de impasse, alleen het begint nu pijn te doen. Waar was de Rabobank toen FdF alles tegenhield? Was de Rabobank toen geen verborgen sponsor?

Dit ligt niet aan de politiek, de doelen liggen en lagen er al, maar FdF gooide het land stil, ontstond er angst bij de verschillende overheden en de boeren hoopten dat ze konden blijven doen wat ze altijd deden en wacht rechtszaak na rechtszaak af op dat ene positieve resultaat dat niet gaat komen. De koude sanering veroorzaakt door FdF is alleen maar in het belang van de FdF organisatoren (zij kopen de rechten op). Nu werpt de Rabobank zich op als redder voor de kleine boer en mag de overheid de balans van de Rabobank gaan oppoetsen?

Niet alleen verantwoordelijk voor de impasse, maar ook deels verantwoordelijk voor het probleem. Rabobank is altijd één van de drijvende krachten geweest in de schaalvergroting en de intensievering.

Edit: Rabobank is pas in 2014 begonnen met afbouwen van de invloed van lokale leden en raden.

https://www.ftm.nl/artike...s7s%2Bow4AdGzv683tT6uJwcr

Rabobank is al sinds het voorjaar van 2014 bezig met een grote balanceeract om het huidige coöperatieve model grondig te vernieuwen.

[ Voor 18% gewijzigd door Joris748 op 16-03-2026 11:45 ]

[hamsteg]

Zou het dan toch?

Brede groep wetenschappers ziet uitweg uit stikstofcrisis: ’Durf zelfs te zeggen dat veel boeren met dit verhaal kunnen leven’

De vermindering van de stikstofuitstoot per gebied moet wettelijk zijn vastgelegd. Ook moet de uitstoot effectief worden aangepakt, met ambitieuze beheerplannen voor elk beschermd natuurgebied. Dit omvat een stikstofparagraaf die verwijst naar de vastgelegde totale stikstofuitstoot in het gebied, inclusief forse emissiereducties in een straal van 500 meter rond het beschermde natuurgebied.

Ook moet worden afgestapt van Aerius, waarmee nu de stikstofneerslag wordt berekend om vergunningen te verlenen. Dat is samengevat de oplossing om uit het stikstofmoeras te komen

Belangrijk:

Ook gerenommeerde juristen hebben maandenlang zitten knobbelen om een doorwrocht plan te maken.

De kern:

„Wij stellen voor om een gebiedsplafond in te stellen. Boeren moeten maatregelen nemen die zij het meest geschikt achten. De emissiereductie wordt bij elkaar opgeteld, en dan moet er gekeken worden of het gebiedsplafond (de maximale stikstofuitstoot in het gebied, red.) gehaald wordt.”

De uitdaging zit hem in de tijdlijnen, ik kan opgeteld wel een reductie halen maar als dit eerst lijdt tot een verhoging en pas na, ik overdrijf, 20 jaar we aan het gestelde plafond komen is dit natuurlijk geen winst. Wel goed dat, bijvoorbeeld het neerzetten van een emissievrije stal kost eerst stikstof maar dit mag verrekend worden met de besparing waardoor er nu wel gebouwd kan worden omdat het netto effect een vermindering is.

Moraal van het verhaal, er is per gebied een target. De boer mag de puzzel leggen hoe hij dat wil halen en als dit netto resultaat past bij het gebied is het goed. Nogmaals, ik lees niets over realistische tijdslijnen die daarbij horen. Als richtlijn zou ik toch een tijdsbeperking willen zien waarin het netto effect behaald moet zijn.

[DevWouter]

hamsteg schreef op vrijdag 20 maart 2026 @ 14:16:
Zou het dan toch?

Brede groep wetenschappers ziet uitweg uit stikstofcrisis: ’Durf zelfs te zeggen dat veel boeren met dit verhaal kunnen leven’

[...]

Belangrijk:

[...]

De kern:

[...]
De uitdaging zit hem in de tijdlijnen, ik kan opgeteld wel een reductie halen maar als dit eerst lijdt tot een verhoging en pas na, ik overdrijf, 20 jaar we aan het gestelde plafond komen is dit natuurlijk geen winst. Wel goed dat, bijvoorbeeld het neerzetten van een emissievrije stal kost eerst stikstof maar dit mag verrekend worden met de besparing waardoor er nu wel gebouwd kan worden omdat het netto effect een vermindering is.

Moraal van het verhaal, er is per gebied een target. De boer mag de puzzel leggen hoe hij dat wil halen en als dit netto resultaat past bij het gebied is het goed. Nogmaals, ik lees niets over realistische tijdslijnen die daarbij horen. Als richtlijn zou ik toch een tijdsbeperking willen zien waarin het netto effect behaald moet zijn.

Het idee is goed, maar zoals je terecht aangeeft zie ik vooral praktische uitdagingen. Men bankiert vooral op oplossingen die pas achteraf rendement opleveren. Wat als men de stikstof lening niet kan afbetalen?

Helaas kan ik niet het hele artikel lezen (paywall), maar ik ben vooral benieuwd naar wie de brede groep wetenschappers is en waar die werkelijke consensus op gebaseerd is. Het feit dat men wilt afstappen van Aerius voelt bij mij vooral aan alsof het uit de koker van de BBB komt die eerst wilt afschaffen en daarna pas wilt vervangen (althans zo beweren ze het).

Gezien de bron de Telegraaf is, het idee niet nieuw is en ik punten herken die ik associeer met klimaatontkenners heb ik dus wat reserveringen over welke waarde ik dit bericht moet geven.

[Delerium]

hamsteg schreef op vrijdag 20 maart 2026 @ 14:16:
bijvoorbeeld het neerzetten van een emissievrije stal kost eerst stikstof maar dit mag verrekend worden met de besparing waardoor er nu wel gebouwd kan worden omdat het netto effect een vermindering is.

Dat verrekenen is een plan dat door Bleker 15 jaar terug is ingevoerd en inmiddels keihard is verboden.

En zeker dat vrijwillig de boeren laten rekenen; de cijfers zijn dermate dat verschillende boeren echt niet op een niveau zitten die ze vrijwillig kunnen of moeten afstaan. In een fatsoenlijke rechtstaat komt op een dag de politie langs en gooit je tent dicht wegens grove overtreding emissie-normen. Al deze shit laat meer zien dat vrijwel alles een farce is zodra er boeren bij betrokken raken.

[ Voor 3% gewijzigd door Delerium op 20-03-2026 14:42 ]

[hamsteg]

Delerium schreef op vrijdag 20 maart 2026 @ 14:40:
[...]

Dat verrekenen is een plan dat door Bleker 15 jaar terug is ingevoerd en inmiddels keihard is verboden.

En zeker dat vrijwillig de boeren laten rekenen; de cijfers zijn dermate dat verschillende boeren echt niet op een niveau zitten die ze vrijwillig kunnen of moeten afstaan. In een fatsoenlijke rechtstaat komt op een dag de politie langs en gooit je tent dicht wegens grove overtreding emissie-normen. Al deze shit laat meer zien dat vrijwel alles een farce is zodra er boeren bij betrokken raken.

Misschien begrijpen we elkaar verkeerd maar dit is niet bedoeld (hoop ik) om verschillende locaties te verrekenen. Ik heb het gelezen als op één locatie: als ik mijn huidige stal wil verbouwen die boven het plafond zit, kan ik nu zelfs geen sloopvergunning krijgen, laat staan een vergunning om een emissievrije stal te bouwen. Dat je geen vernieuwingsactiviteiten kun ontplooien omdat je al aan en over het plafond zit dan kom je natuurlijk nooit onder het plafond; de extra (tijdelijke) stikstof voor nieuwebouw mag je verrekenen met de besparing, hier hebben juristen meegekeken dus laten we eens positief zijn.

[Tha Deo]

Edit. Dit is het rapport: https://edepot.wur.nl/711347 . *knip* onderbouw s.v.p. deze claim.

[ Voor 232% gewijzigd door defiant op 20-03-2026 16:51 ]

[Helixes]

hamsteg schreef op vrijdag 20 maart 2026 @ 14:16:
Zou het dan toch?

Brede groep wetenschappers ziet uitweg uit stikstofcrisis: ’Durf zelfs te zeggen dat veel boeren met dit verhaal kunnen leven’

Als je het niet erg vind, wacht ik graag tot kranten en andere journalistieke media tijd hebben gehad te reageren op dit rapport.

De uitdaging zit hem in de tijdlijnen, ik kan opgeteld wel een reductie halen maar als dit eerst lijdt tot een verhoging en pas na, ik overdrijf, 20 jaar we aan het gestelde plafond komen is dit natuurlijk geen winst. Wel goed dat, bijvoorbeeld het neerzetten van een emissievrije stal kost eerst stikstof maar dit mag verrekend worden met de besparing waardoor er nu wel gebouwd kan worden omdat het netto effect een vermindering is.

De uitdaging zit hem er denk ik in dat dit een klassiek prisoner's dilemma creëert. Iedereen zou zijn deel moeten bijdragen. Iedereen is er bij gebaat zijn snor een beetje te drukken. Als je teveel doet, ben je teveel geld kwijt aan investeringen die moeten bijdragen aan de balans in het gebied, en dat gaat ten koste van je concurrentiepositie.

Ik wil niet zeggen dat het niet kan - maar ik verwacht niet dat dit de gouden formule is.

[Yaksa]

Tha Deo schreef op vrijdag 20 maart 2026 @ 16:22:
Edit. Dit is het rapport: https://edepot.wur.nl/711347 . [mbr]*knip* onderbouw s.v.p. deze claim.[/mbr]

Even (snel) doorgenomen en er worden alleen 'oplossingen' geboden om de boeren toch maar zoveel mogelijk vlees en melk te te kunnen blijven produceren.
Nergens in het rapport wordt gesproken over een overschakeling naar natuurbewust biologisch boeren waarbij de banken meebetalen aan die omschakeling en waarbij de consument meer moet gaan betalen voor producten die biologisch verantwoord zijn. Ook wordt er niet gesproken over het terugbrengen van de export van producten uit de bio-industrie.
De stikstofproblematiek is een complex dossier, maar ook lastig aan te pakken zolang de consument nog steeds kiest voor het goedkoopste, milieuonvriendelijke voedsel en zolang de overheid een stimulans invoert zoals bijvoorbeeld biologische producten goedkoper te maken en 'slechte' producten duurder.