De stikstofproblematiek: oorzaak, gevolgen en oplossingen

[R_Zwart]

squashedraven schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 17:03:
[...]

Heeft de boer dat gedaan of de instanties daarboven?

De boer heeft toch ook decennialang de krant kunnen lezen?

[rik86]

Hoeveel zijn andere beroepsgroepen in 't verleden gecompenseerd omdat ze ophielden te bestaan? Mijnwerkers zijn bijvoorbeeld op kosten van de overheid omgeschoold, dat kan hier toch ook? En zo zijn er meer beroepsgroepen verdwenen. En die verdienden over 't algemeen veel slechter dan de boeren en waren ook minder hoog opgeleid. En in de komende decennia zal er nog wel veel meer flink gaan verdwijnen.

[F_J_K]

Bij het asbestverbod was er geen compensatie. Beperking van tabak ook niet. Compensatie zal wel afhangen van (de mate waarin de ‘slachtoffers’ zo worden gezien, hoi big tabacco, en) de wijze waarop. Hef even zware accijns op kunstmest als op tabak, en laat het verder aan de markt over.

[hansvk]

Joris748 schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 14:29:
[...]

Ik weet dat jij je meer in de praktijk begeeft. Hoe goed zijn onderhoud en beheer naar jouw idee geregeld?

Dat verschilt heel erg per regio/provincie. Mijn ervaring is dat het vooral goed gaat als het bevoegd gezag regelmatig controles uitvoert.

[hansvk]

DropjesLover schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 15:45:
[...]

Hier een onderzoek van de universiteit Wageningen uit 2025.
Ook wederom, onderhoud en juiste pH waarde waswater beheersen, anders doet ie het niet.
https://research.wur.nl/e...wassers-onderzoek-naar-m/

Maar waarom zo focussen op naderhand stikstof / ammoniak verwijderen met technieken die verre van optimaal werken en de gebruiker de controle geven over de apparatuur (waarbij uitzetten grof geld bespaart) wanneer het makkelijker is om domweg in te zetten op minder stikstof import of minder dieren?

Het zal en/en worden. Minder dieren en innovatie.
Chemische luchtwassers zijn bewezen effectief mits goed beheerd en onderhouden.
Luchtwassers hebben een continue monitoring. Bij een controle kan hieruit blijken of de luchtwasser altijd goed heeft gefunctioneerd.

[hansvk]

squashedraven schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 16:31:
[...]

En dat substantieel minder dieren gaat er denk ik niet zonder slag of stoot komen (letterlijk helaas). Dus kun je beter backup plannen erbij hebben.

Dat gebeurt nu al door de diverse beëindigsregelingen.

[hansvk]

toolkist schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 17:20:
Wat voor ondernemer ben je als je niet zelf kunt berekenen of een investering rendabel is, of wat het beste voor je bedrijf is?

Als dat strookt met het dan geldende beleid is daar niets mis mee. Het wordt altijd een probleem als dat beleid juridisch mank gaat (zie PAS-uitspraak).

[HEY_DUDE]

hansvk schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 20:32:
[...]

Als dat strookt met het dan geldende beleid is daar niets mis mee. Het wordt altijd een probleem als dat beleid juridisch mank gaat (zie PAS-uitspraak).

Die dateert ook al weer uit 2019 en de zaak sleepte al veel langer in de rechtbank en hooggerechtshof. Uiteindelijk moet je als ondernemer daar ook op inspelen.

Idem voor een Tata steel waar de overheid jarenlang te veel gedoogd heeft. En nu strenger toezicht krijgt.

[uncle_sjohie]

bvdbos schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 16:49:
[...]

Eigenlijk krijg je dan de eisen waar de reguliere chemische industrie aan moet voldoen met continue vastlegging van meetresultaten. Maar is dat genoeg, controle achteraf? Of willen we dan dat die resultaten extern realtime uitgelezen kunnen worden?

Dat kan met het systeem wat hier achter zit als ik het goed heb wel. https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4721509/brabant-start-proef-met-realtime-meten-uitstoot-veehouderijen

"Op 33 veehouderijen in Noord-Brabant wordt vanaf nu een jaar lang continu gemeten hoeveel ammoniak en methaan de dieren uitstoten. De provincie is een proef gestart waarbij sensoren in de stallen precies bijhouden wat er aan uitstoot vrijkomt. Zo kunnen boeren meteen zien wat het effect is van bijvoorbeeld ander voer of een aanpassing in de stal."

[ Voor 21% gewijzigd door uncle_sjohie op 18-08-2026 20:38 ]

[hansvk]

HEY_DUDE schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 20:35:
[...]


Die dateert ook al weer uit 2019 en de zaak sleepte al veel langer in de rechtbank en hooggerechtshof. Uiteindelijk moet je als ondernemer daar ook op inspelen.

Op zich heb je een punt. Sterker nog, nog voordat de PAS in werking trad was bij de uitvoerende instanties al grote twijfel over de juridische houdbaarheid.

[GerGio]

F_J_K schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 19:33:
Bij het asbestverbod was er geen compensatie. Beperking van tabak ook niet. Compensatie zal wel afhangen van (de mate waarin de ‘slachtoffers’ zo worden gezien, hoi big tabacco, en) de wijze waarop. Hef even zware accijns op kunstmest als op tabak, en laat het verder aan de markt over.

Dat is echt het slechtste wat je kunt bedenken. Dan raak je de tuinbouw en de landbouw, maar de veehouderij die grotendeels hun eigen mest uitrijden blijft buiten schot.

Opzicht wordt kunstmest toch al duurder door de stijgende energieprijzen.

[Yaksa]

GerGio schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 20:49:
[...]Dat is echt het slechtste wat je kunt bedenken. Dan raak je de tuinbouw en de landbouw, maar de veehouderij die grotendeels hun eigen mest uitrijden blijft buiten schot.
Opzicht wordt kunstmest toch al duurder door de stijgende energieprijzen.

Maar akkeren zonder kunstmest is heel goed mogelijk hoor, met dierlijke mest en compost kan de bodem ook gevoed worden.
Weliswaar daalt de opbrengst (ten opzichte van intensieve akkerbouw) met zo'n 25%, maar daar staat tegenover dat de bodemstructuur sterk verbeterd, het bodemleven toeneemt en de bodem beter water vast houdt.
Bovendien is de productie van kunstmest nogal energie-intensief, er wordt bij de productie ook veel CO2 uitgestoten doordat er grote hoeveelheden aardgas worden gebruikt.

[_JGC_]

@Yaksa Het beleid is er niet naar. Je mag maar een bepaalde hoeveelheid dierlijke mest opbrengen, de rest moet kunstmest zijn.

Overigens mag tegenwoordig ook renure gebruikt worden als vervanger voor kunstmest, opgewerkte dierlijke mest. Kost wat meer maar heeft voordeel dat het niet direct uitspoelt bij een regenbui zoals vloeibare koeienstront dat wel doet.

[Yaksa]

_JGC_ schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:14:
@Yaksa Het beleid is er niet naar. Je mag maar een bepaalde hoeveelheid dierlijke mest opbrengen, de rest moet kunstmest zijn.

Overigens mag tegenwoordig ook renure gebruikt worden als vervanger voor kunstmest, opgewerkte dierlijke mest. Kost wat meer maar heeft voordeel dat het niet direct uitspoelt bij een regenbui zoals vloeibare koeienstront dat wel doet.

De reden dat het snel uitspoelt is (deels) ook omdat er te weinig organische stof en bodemleven in de grond zit. We hebben onze akkers tot op de korrel verarmt en onze weilanden zijn groene woestijnen geworden.

[bvdbos]

_JGC_ schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:14:
@Yaksa Het beleid is er niet naar. Je mag maar een bepaalde hoeveelheid dierlijke mest opbrengen, de rest moet kunstmest zijn.

Overigens mag tegenwoordig ook renure gebruikt worden als vervanger voor kunstmest, opgewerkte dierlijke mest. Kost wat meer maar heeft voordeel dat het niet direct uitspoelt bij een regenbui zoals vloeibare koeienstront dat wel doet.

Ofwel : we moeten gewoon het besluit gebruik meststoffen de uitvoeringsregeling meststoffwet aanpassen. We hebben overbemeste bodems waardoor de bodemkwaliteit maar vooral de waterkwaliteit achteruit gaat. Europa heeft na al die jaren pappen en nathouden gezegd : jullie mogen net zoveel bemesten als de rest van Europa. En dan gebruiken wij het woordspelletje dat Europa formeel over dierlijke mest gaat maar dat dat niets zegt over totale meststoffen. Dus "moeten" de boeren wel kunstmest gebruiken want anders komen ze niet bij de maximale stikstof-toediening die ooit in het besluit is vastgesteld.

Uiteindelijk is het stikstof-beleid en het mestoverschot natuurlijk op deze manier met elkaar verbonden. En zoals eerder al in dat artikel uit 1988 bleek : toen werd ook al gesproken over koemestkorrels (ofwel met de nieuwe naam : Renure).

[ Voor 4% gewijzigd door bvdbos op 18-08-2026 21:31 ]

[Joris748]

bvdbos schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:25:
[...]


Ofwel : we moeten gewoon het besluit gebruik meststoffen aanpassen. We hebben overbemeste bodems waardoor de bodemkwaliteit maar vooral de waterkwaliteit achteruit gaat. Europa heeft na al die jaren pappen en nathouden gezegd : jullie mogen net zoveel bemesten als de rest van Europa. En dan gebruiken wij het woordspelletje dat Europa formeel over dierlijke mest gaat maar dat dat niets zegt over totale meststoffen. Dus "moeten" de boeren wel kunstmest gebruiken want anders komen ze niet bij de maximale stikstof-toediening die ooit in het besluit is vastgesteld.

Uiteindelijk is het stikstof-beleid en het mestoverschot natuurlijk op deze manier met elkaar verbonden. En zoals eerder al in dat artikel uit 1988 bleek : toen werd ook al gesproken over koemestkorrels (ofwel met de nieuwe naam : Renure).

Dit is toch ook weer een typisch voorbeeld dat de gemiddelde landbouwer niet bezig is met een toekomstvisie. Gewoon doorgaan op dezelfde voet, totdat de wal het schip keert. En dan natuurlijk klagen op het moment dat het besluit wordt aangepast.

[GerGio]

Yaksa schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:03:
[...]

Maar akkeren zonder kunstmest is heel goed mogelijk hoor, met dierlijke mest en compost kan de bodem ook gevoed worden.
Weliswaar daalt de opbrengst (ten opzichte van intensieve akkerbouw) met zo'n 25%, maar daar staat tegenover dat de bodemstructuur sterk verbeterd, het bodemleven toeneemt en de bodem beter water vast houdt.
Bovendien is de productie van kunstmest nogal energie-intensief, er wordt bij de productie ook veel CO2 uitgestoten doordat er grote hoeveelheden aardgas worden gebruikt.

Natuurlijk is dat goed mogelijk, maar dat stond niet ter discussie
Het ging erover over het verminderen van de veehouderij en dat los je niet op door accijns te heffen op kunstmest en dan marktwerking de rest te laten doen.

Overigens die Co2 wordt gewoon weer gebruikt in de tuinbouw.

[_JGC_]

@bvdbos Ook voor kunstmest zijn er maximale hoeveelheden vastgelegd. Het aandeel dierlijke mest mag simpelweg niet meer zijn dan de rest van Europa, vroeger mocht die verhouding anders liggen omdat we veel grasland hebben en hadden beloofd goed op de waterkwaliteit te letten (maar het niet deden).

Wat renure en koemestkorrels betreft, koemest zit geen ruk in. Als ik mijn gras wil laten groeien heb ik aan een emmer koemestkorrels niet genoeg. Pak ik een zak culterra groen, kippenmestkorrels met bloedmeel, heb ik aan een paar handjes genoeg.

Renure is gewoon de geconcentreerde meststoffen gewonnen uit stront. Werkt hetzelfde als kunstmest, gelden dezelfde regels voor.

Probleem met kunstmest (en ook renure) is dat het bodemleven er niet zo blij mee is. Als je afhankelijk bent van kunstmest blijf je dat ook want zonder actief bodemleven kan je geen organische mest verwerken.

[mekkieboek]

GerGio schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:31:
Natuurlijk is dat goed mogelijk, maar dat stond niet ter discussie
Het ging erover over het verminderen van de veehouderij en dat los je niet op door accijns te heffen op kunstmest en dan marktwerking de rest te laten doen.

Het is toch zo dat juist via kunstmest er nieuwe stikstof in de veeteelt keten wordt toegevoegd? Of zijn er voor veeteelt *) nog andere bronnen van stikstof? Je wilt liefst een zo circulair mogelijke proces, toch?

*) even afgezien van andere stikstof bronnen als b.v. cacau verwerkers

[Yaksa]

GerGio schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:31:
[...]Natuurlijk is dat goed mogelijk, maar dat stond niet ter discussie
Het ging erover over het verminderen van de veehouderij en dat los je niet op door accijns te heffen op kunstmest en dan marktwerking de rest te laten doen.
Overigens die Co2 wordt gewoon weer gebruikt in de tuinbouw.

Waarbij die CO2 ook weer grotendeels in de lucht verdwijnt. En Yara (de grootste kunstmestfabrikant van Nederland) stoot tevens een enorme hoeveelheid stikstof en ammoniak uit.
En daar gaan ze wat aan doen. Ze werken naar een reductie toe (t.o.v. referentiejaar 2020) van maar liefst 20%. Alsof dat zoden aan de dijk zet.

[bvdbos]

_JGC_ schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:37:
@bvdbos Ook voor kunstmest zijn er maximale hoeveelheden vastgelegd. Het aandeel dierlijke mest mag simpelweg niet meer zijn dan de rest van Europa, vroeger mocht die verhouding anders liggen omdat we veel grasland hebben en hadden beloofd goed op de waterkwaliteit te letten (maar het niet deden).

Wat renure en koemestkorrels betreft, koemest zit geen ruk in. Als ik mijn gras wil laten groeien heb ik aan een emmer koemestkorrels niet genoeg. Pak ik een zak culterra groen, kippenmestkorrels met bloedmeel, heb ik aan een paar handjes genoeg.

Renure is gewoon de geconcentreerde meststoffen gewonnen uit stront. Werkt hetzelfde als kunstmest, gelden dezelfde regels voor.

Probleem met kunstmest (en ook renure) is dat het bodemleven er niet zo blij mee is. Als je afhankelijk bent van kunstmest blijf je dat ook want zonder actief bodemleven kan je geen organische mest verwerken.

Dat is juist mijn punt : Europa zegt dat we minder stikstof mogen toepassen want er spoelt teveel uit. Maar omdat we in Nederland de gebruiksnormen niet aanpassen zegt de meststoffenwet in artikel 9 : maximaal 170 kg stikstof uit dierlijke mest (conform Europese eisen) maar zegt de uitvoeringsregeling (Bijlage A) : pas maximaal 250 kg stikstof toe. Het doel van de strengere normen is om uitspoeling te voorkomen, niet om dierlijke meststoffen te gaan verminderen om die dan maar te gaan vervangen door kunstmest.

Een handje culterra bevat dan de maximale hoeveelheid die een gewas kan verwerken om zo snel mogelijk te groeien (zoals je zegt). Dat is juist het probleem : het overschot wat er in zit : ach, dat spoelt wel weg...

[ Voor 7% gewijzigd door bvdbos op 18-08-2026 22:01 ]

[_JGC_]

@bvdbos Organische mest werkt anders dan kunstmest. Organische mest wordt opgebracht op het land en moet door bodemleven verwerkt worden voordat de plant het kan opnemen. Paar regenbuitjes verder en de heldt van de meststoffen ligt in de sloot.

Pak je kunstmest, dan lost dat op zodra het contact krijgt met water. De plant krijgt geen tijd om het op te nemen, die wordt gedwongen en gaat heel hard groeien. Er spoelt amper kunstmest uit in het oppervlaktewater, tenzij je het overdoseert of net voor een dikke hoosbui uitrijdt.

[TheGhostInc]

squashedraven schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 17:11:
[...]

De Boer is slachtoffer van de sector (klinkt heel cru). Zeker de oudere boeren hebben gewoon het bedrijf van pa overgenomen, de opleiding was langzaam instromen naast pa. Vervolgens heb je groepen die het beste met je voor zouden hebben en je met klem adviseren toch die grotere stal met melkrobot en toch meer koeien te nemen dus doe je dat omdat ze aangeven dat dat het beste voor je is. Dat dat niet zo blijkt te zijn is natuurlijk een gigantische klap, als je dan met je beperkte kennis over het precieze probleem een oplossing probeert aan te dragen is dat altijd te weinig terwijl ondertussen in je oor gefluisterd wordt dat je goed bezig bent en de rest onzin is.

Het merendeel van de individuen kun je gewoon simpelweg niet 100% de schuld bij leggen en dat is gewoon heel zuur.

Maar dit was mijn laatste reactie hier, ik ben het schuimbekken over hoe slecht de boer is en dat al het vee maar weg moet en zo alle boeren over 1 kan te scheren inmiddels wel zat want het ligt altijd aan de boer niet bij een falende overheid of andere situaties die evt. Meespelen

MAG ik niet ondertussen gewoon schuimbekken?

Dit was een paar weken geleden:
https://www.omroepbrabant...de-dieren-tussen-kadavers

En het zijn niet alleen misstanden rondom de veeteelt:
https://www.nvwa.nl/actue...ngs-oppervlaktewater-laag

Zijn we de misstanden allemaal al weer vergeten? Zoals grond claimen die niet van jou is:
https://www.platform-inve...rd-voor-landbouwsubsidies

Sloten illegaal dempen:
https://www.volkskrant.nl...land-verdwijnen~v2791210/
En de houtwallen die massaal verdwenen zijn.

Persoonlijk ben ik wel klaar met de huichelarij van de boeren. Elk jaar is het meerdere keren serieus raak en zijn er tientallen kleinere incidenten (wat er honderden zouden zijn als er meer controle capaciteit zou zijn).

Hijs het voetbalteam nog eens op een platte kar:, want het is traditie:
https://www.omroepzeeland...n-vrachtwagen-verboden-is
Natuurlijk de schuld van de Rabo, want die sponsoren de club. Het geeft wel mooi weer hoe er om gegaan wordt met regels: traditie of 'we doen het altijd zo'.

Ps. Er zijn ook goeien, maar er zijn dagen dat ik echt twijfel of dat er nog genoeg zijn... Want ik kan nog wel een uurtje door met misstanden.

[GerGio]

mekkieboek schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:46:
[...]

Het is toch zo dat juist via kunstmest er nieuwe stikstof in de veeteelt keten wordt toegevoegd? Of zijn er voor veeteelt *) nog andere bronnen van stikstof? Je wilt liefst een zo circulair mogelijke proces, toch?

*) even afgezien van andere stikstof bronnen als b.v. cacau verwerkers

Dat klopt, maar veeteelt bedrijven gebruiken kunstmest als aanvulling op hun eigen mest. Het vormt niet de hoofdvorm van hun bemesting. Iets wat anders is bij landbouwbedrijven en de tuinbouw. Die gebruiken hoofdzakelijk kunstmest.

Als je dus kunstmest extra gaat belasten raak je de veehouderij een beetje maar de landbouw en de tuinbouw juist heel veel en dan heeft die regel de verkeerde uitwerking. Want het doel was de veehouderij te raken.

Yaksa schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:47:
[...]

Waarbij die CO2 ook weer grotendeels in de lucht verdwijnt. En Yara (de grootste kunstmestfabrikant van Nederland) stoot tevens een enorme hoeveelheid stikstof en ammoniak uit.
En daar gaan ze wat aan doen. Ze werken naar een reductie toe (t.o.v. referentiejaar 2020) van maar liefst 20%. Alsof dat zoden aan de dijk zet.

Dat klopt, maar we zijn er mee bezig. Binnen het project "Kas als energiebron" zijn we bezig om te kijken hoe we beter met CO2 om kunnen gaan. Nu halen we een deel uit onze WKK (gasturbine) of uit de ketel. Maar als we naar minder fossiele brandstof willen valt die bron weg. Dus er lopen projecten met gesloten of semi gesloten kassen om de CO2 en de warmte binnen te houden.

Tevens draait er nu bij de WUR in Bleiswijk een proef met een aantal DAC's (Direct Air Capture) die Co2 uit de buitenlucht vangen en in de kas brengen.
https://www.groentennieuws.nl/article/9808664/wur-en-seibu-giken-testen-nieuwe-direct-air-capture-technologie/

Wat dat betreft zou de veehouderij nog wel een voorbeeld kunnen nemen aan de tuinbouw. Niet dat alles hier goed loopt, maar er lopen best een hoop projecten om deze sector toekomstbestendig te maken. Ook op het gebied van uitspoeling van stikstof. Wij draaien een project van de WUR om te kijken wat er uitspoelt. Daarnaast hebben we een project van onszelf draaien waardoor we deze uitspoeling helemaal weg halen door niet meer in de grond te telen.

[ Voor 8% gewijzigd door GerGio op 18-08-2026 22:57 ]

[DropjesLover]

toolkist schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 17:20:
Wat voor ondernemer ben je als je niet zelf kunt berekenen of een investering rendabel is, of wat het beste voor je bedrijf is?

Hetzelfde kan je ook zeggen voor de bank die de leningen verstrekte/forceerde. Die keken ook totaal niet naar het risico van wetenschap die er al 25 jaar was.

En dat doen ze nog steeds, huizenbouw financieren op de laagste plek van Nederland, waar al grondwater problemen en bodemdaling een ding is...

[DropjesLover]

rik86 schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 18:54:
Hoeveel zijn andere beroepsgroepen in 't verleden gecompenseerd omdat ze ophielden te bestaan? Mijnwerkers zijn bijvoorbeeld op kosten van de overheid omgeschoold, dat kan hier toch ook? En zo zijn er meer beroepsgroepen verdwenen. En die verdienden over 't algemeen veel slechter dan de boeren en waren ook minder hoog opgeleid. En in de komende decennia zal er nog wel veel meer flink gaan verdwijnen.

Het probleem is dat boeren niet willen omscholen, maar ook het stukje geld.
Ik vindt het meer dan prima om boeren om te scholen. Geef ze 50k of zelfs 100k om die 1 a 2 jaar te overbruggen.

Maar ze zitten met grond, gebouwen, apparatuur die verkocht moet worden. Gemiddeld 37 hectare grond. A €10/m2 is dat 3,7 miljoen.
Een deel naar de bank leningen afbetalen, een deel naar een pensioenregeling.

Maar dan moet die grond wel door iemand gekocht worden. Het gaat om te veel grond en in private handen lijkt me ongewenst, dus dat wordt dan de staat.
Niet erg voor 1 boer, of 100, maar als het gaat over 40% van 17.000 veehouders a gemiddeld 3,7 miljoen, dan is er 25 miljard nodig. Lijkt wel alsof men die rekensom al eens gemaakt heeft

[NMH]

DropjesLover schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 22:34:
[...]

Hetzelfde kan je ook zeggen voor de bank die de leningen verstrekte/forceerde. Die keken ook totaal niet naar het risico van wetenschap die er al 25 jaar was.

De vraag is: keken ze niet naar het risico, of schatten ze dat risico als laag in? Wat we de afgelopen tijd vaak hebben gezien is dat als de wal het schip dreigt te keren, de overheid bijspringt met een steun- of uitkoopregeling. Als een bedrijf niet failliet gaat maar uitgekocht wordt, is het risico voor de bank beperkt. Dit artikel geeft daar een mooi voorbeeld van:

quote: https://www.platform-inve...oeren-levert-te-weinig-op

De uitkoopregeling, die de afgelopen jaren aan de Tweede Kamer is verkocht als maatregel voor geuroverlast, broeikasgassen en stikstof, is voor al die doelen extreem duur of niet efficiënt, blijkt verder uit het onderzoek. Niet alleen de stikstofwinst is te hoog berekend; door te soepele voorwaarden komen ook boeren die vrijwel geen geuroverlast veroorzaken in aanmerking voor de subsidieregeling. En met 1516 euro per bespaarde ton CO2 is het daarnaast ook een van de duurste maatregelen uit het klimaatakkoord.

Vooral de varkensboeren zelf zijn bij de uitkoop gebaat, net als de grootste financier van de sector Rabobank. Uit de reconstructie van Investico blijkt dat de maatregel in 2015 werd ontworpen om de varkenssector een economische oppepper te geven, die destijds in een ernstige conjuncturele crisis verkeerde. Het ontwerp van de subsidieregeling is afkomstig van een commissie bestaande uit de Rabobank, varkenshoudersorganisatie POV en het ministerie van Landbouw. ‘Geur, klimaat en stikstof: allemaal prachtig, maar daar was het mij niet om te doen.’ zegt Uri Rosenthal, oud-minister en tot eind 2019 voorzitter van de commissie. ‘Ik wilde de boeren meer rendement geven’.

[...] De Rabobank, die het grootste deel van de voorwaarden schreef, zal veertig procent van het subsidiebedrag ontvangen in de vorm van afgeloste leningen, aldus de berekening van Investico.

Wat we hier zien is een sector die met economische tegenwind kampte. Vervolgens wordt er een regeling opgetuigd die aan het parlement wordt verkocht als zijnde voor het milieu maar waarvan de architect ruiterlijk toegeeft dat dat een smoes was een dat het werkelijke doel was meer rendement te creëren. Dat is op zich al kwalijk genoeg omdat het parlement daarmee misleid is, maar wat het nog bedenkelijker maakt is dat de Rabobank het grootste deel van de voorwaarden schreef van een regeling waarvan ze 40% van de opbrengsten kregen.

Het gevolg van dit soort regelingen is dat er een sterk gereduceerde prikkel voor de bank is om kritisch naar investeringen in landbouwbedrijven te kijken. Waren de varkenshouders destijds failliet gegaan, dan was de bank een deel van zijn geld kwijt geweest. Nu niet of veel minder. En nu ligt er ook weer 20 miljard klaar voor het stikstofplan van het kabinet; als dat wordt gebruikt voor uitkoopregelingen krijgt de bank zijn geld terug en heeft het dus de "goede" keus gemaakt met het financieren van die staluitbreiding.

[DropjesLover]

NMH schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 01:24:
[...]

De vraag is: keken ze niet naar het risico, of schatten ze dat risico als laag in? Wat we de afgelopen tijd vaak hebben gezien is dat als de wal het schip dreigt te keren, de overheid bijspringt met een steun- of uitkoopregeling. Als een bedrijf niet failliet gaat maar uitgekocht wordt, is het risico voor de bank beperkt. Dit artikel geeft daar een mooi voorbeeld van:

[...]

Wat we hier zien is een sector die met economische tegenwind kampte. Vervolgens wordt er een regeling opgetuigd die aan het parlement wordt verkocht als zijnde voor het milieu maar waarvan de architect ruiterlijk toegeeft dat dat een smoes was een dat het werkelijke doel was meer rendement te creëren. Dat is op zich al kwalijk genoeg omdat het parlement daarmee misleid is, maar wat het nog bedenkelijker maakt is dat de Rabobank het grootste deel van de voorwaarden schreef van een regeling waarvan ze 40% van de opbrengsten kregen.

Het gevolg van dit soort regelingen is dat er een sterk gereduceerde prikkel voor de bank is om kritisch naar investeringen in landbouwbedrijven te kijken. Waren de varkenshouders destijds failliet gegaan, dan was de bank een deel van zijn geld kwijt geweest. Nu niet of veel minder. En nu ligt er ook weer 20 miljard klaar voor het stikstofplan van het kabinet; als dat wordt gebruikt voor uitkoopregelingen krijgt de bank zijn geld terug en heeft het dus de "goede" keus gemaakt met het financieren van die staluitbreiding.

Klopt, en dat is enorm onterecht.
Maar bij een uitkoopregeling krijgt een leningverstrekker als eerste zijn geld, de boer (en zijn pensioenpot) wat er over blijft.

Hoe forceer je, juridisch houdbaar, dat de banken ook moeten bloeden/afschrijven? Vrijwilligheid zal ver te zoeken zijn bij een ordegrootte van 10 miljard.

[bvdbos]

DropjesLover schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 07:06:
[...]

Klopt, en dat is enorm onterecht.
Maar bij een uitkoopregeling krijgt een leningverstrekker als eerste zijn geld, de boer (en zijn pensioenpot) wat er over blijft.

Hoe forceer je, juridisch houdbaar, dat de banken ook moeten bloeden/afschrijven? Vrijwilligheid zal ver te zoeken zijn bij een ordegrootte van 10 miljard.

Om het maar te compliceren : Wie betaalt het dan? de Rabobank heeft geen aandeelhouders, het is een corporatie. Ook ik ben lid van de Rabobank. Dus moet een subset van de Nederlanders bloeden of wordt dat dan verdeeld over alle Nederlanders?

[PeaceNlove]

bvdbos schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 07:35:
[...]

Om het maar te compliceren : Wie betaalt het dan? de Rabobank heeft geen aandeelhouders, het is een corporatie. Ook ik ben lid van de Rabobank. Dus moet een subset van de Nederlanders bloeden of wordt dat dan verdeeld over alle Nederlanders?

Bot gezegd heb jij als lid invloed gehad op het beleid van de Rabobank en dus de situatie waar deze bank nu staat en ben je dus medeverantwoordelijk. Volgens mij levert het je ook geld op als lid. Dus ja, deze mag jij als lid deze dan ook pakken. Dan heb je zowel de lusten als de lasten en dat lijkt me niet meer dan redelijk.

[bazzemans]

rik86 schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 18:54:
Hoeveel zijn andere beroepsgroepen in 't verleden gecompenseerd omdat ze ophielden te bestaan? Mijnwerkers zijn bijvoorbeeld op kosten van de overheid omgeschoold, dat kan hier toch ook? En zo zijn er meer beroepsgroepen verdwenen. En die verdienden over 't algemeen veel slechter dan de boeren en waren ook minder hoog opgeleid. En in de komende decennia zal er nog wel veel meer flink gaan verdwijnen.

Het klinkt als een heel logische oplossing om omscholing aan te bieden en wat mij betreft ook prima om dat als één van de mogelijkheden aan te bieden. Er is alleen één concreet verschil. De mijnwerkers waren in loondienst en hun beroep hield (in Nederland) op te bestaan. Dan is omscholing een aantrekkelijke optie. Een deel van de boeren is echter eigenaar van hun boerenbedrijf. Die staan toch heel anders in de wedstrijd.

[DropjesLover]

bvdbos schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 07:35:
[...]

Om het maar te compliceren : Wie betaalt het dan? de Rabobank heeft geen aandeelhouders, het is een corporatie. Ook ik ben lid van de Rabobank. Dus moet een subset van de Nederlanders bloeden of wordt dat dan verdeeld over alle Nederlanders?

Normaal wordt ook geroepen dat de aandeelhouders moeten bloeden. Bij de rabobank is iedereen aandeelhouder. Ik zie niet in waarom dat dat anders zou moeten zijn. Als lid heb je immers ook de opbrengsten gehad van deze bedrijfsvoering.

[bvdbos]

DropjesLover schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 08:58:
[...]

Normaal wordt ook geroepen dat de aandeelhouders moeten bloeden. Bij de rabobank is iedereen aandeelhouder. Ik zie niet in waarom dat dat anders zou moeten zijn. Als lid heb je immers ook de opbrengsten gehad van deze bedrijfsvoering.

Nee, er zijn geen aandeelhouders en er is geen winstuitkering. Via het coöperatieve dividend investeert de Rabobank jaarlijks haar opbrengsten in de lokale samenleving. Lokale ledenraden beslissen wel mee over waar dit geld naartoe gaat. Dit is vaak ondersteuning van verenigingen (sportclubs, buurthuizen of cultuur). In theorie hebben leden inderdaad inspraak in de corporatie, in praktijk is dat heel beperkt..

[DropjesLover]

bvdbos schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 09:28:
[...]

Nee, er zijn geen aandeelhouders en er is geen winstuitkering. Via het coöperatieve dividend investeert de Rabobank jaarlijks haar opbrengsten in de lokale samenleving. Lokale ledenraden beslissen wel mee over waar dit geld naartoe gaat. Dit is vaak ondersteuning van verenigingen (sportclubs, buurthuizen of cultuur). In theorie hebben leden inderdaad inspraak in de corporatie, in praktijk is dat heel beperkt..

Als ik even zoek op wat de Rabo doet met zijn jaarlijkse winst, dan gaat inderdaad een deel naar de coorperatieve initiatieven. Echter, lang niet alles, in een vraag&antwoord stuk dat ik vind was de winst in 2024 4,4 miljard was, en zo'n 700 miljoen (~15%) naar die doelen gaat. Blijft nog een aanzienlijk bedrag dat naar eigen vermogen, financiele buffer, stroppenpot.
In 2025 was de winst net geen 5 miljard.

Ergo, de bank heeft prima buffers om, over een paar jaar uitgesmeerd, eens in te teren op dit opgebouwde vermogen.

[DevWouter]

DropjesLover schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 15:45:
[...]

Hier een onderzoek van de universiteit Wageningen uit 2025.
Ook wederom, onderhoud en juiste pH waarde waswater beheersen, anders doet ie het niet.
https://research.wur.nl/e...wassers-onderzoek-naar-m/

Die bron gaat over een gecontroleerde omgeving, niet over hoe goed/slecht men het in de praktijk doet. Vandaar dat ik een decennia oude bronnen heb moeten opgraven.

Maar waarom zo focussen op naderhand stikstof / ammoniak verwijderen met technieken die verre van optimaal werken en de gebruiker de controle geven over de apparatuur (waarbij uitzetten grof geld bespaart) wanneer het makkelijker is om domweg in te zetten op minder stikstof import of minder dieren?

Het antwoord is geld.

[klaaas]

DevWouter schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 11:21:
[...]


Het antwoord is geld.

Op zich een prima motivatie toch? Accepteren we in andere sectoren ook.

[DevWouter]

klaaas schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 12:09:
[...]

Op zich een prima motivatie toch? Accepteren we in andere sectoren ook.

Alleen als omstandigheden het toelaten.

[toolkist]

DropjesLover schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 22:34:
[...]

Hetzelfde kan je ook zeggen voor de bank die de leningen verstrekte/forceerde. Die keken ook totaal niet naar het risico van wetenschap die er al 25 jaar was.

En dat doen ze nog steeds, huizenbouw financieren op de laagste plek van Nederland, waar al grondwater problemen en bodemdaling een ding is...

En waarom? Omdat het voor de banken rendabel is... Die weten dus juist wel hoe het werkt.

[DropjesLover]

toolkist schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 13:07:
[...]

En waarom? Omdat het voor de banken rendabel is... Die weten dus juist wel hoe het werkt.

Omdat ze toch wel weer gered worden.
Precies hetgeen waar eens paal en perk aan gesteld moet worden.

[dawg]

DropjesLover schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 13:19:
[...]

Omdat ze toch wel weer gered worden.
Precies hetgeen waar eens paal en perk aan gesteld moet worden.

Dan moeten ‘we’ anders stemmen. Het is natuurlijk niet voor niets dat rechts en uiterst rechts alles draaien naar migratie, oftewel cultuur, en niet economie.

[klaaas]

DevWouter schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 12:51:
[...]

Alleen als omstandigheden het toelaten.

Omstandigheden zou je kunnen aanpassen. Het voorgestelde certificeringssysteem zou je als zo'n aanpassing kunnen zien. Het frappante is natuurlijk dat, als dat de oplossing was, je zou verwachten dat de boeren, zeker als ze zelf in de regering zouden zitten, iets dergelijks zouden optuigen. Maar bij mijn weten is dat nooit onderdeel geweest van de BBB plannen. Dat zegt m.i. ook iets over hoe men in de wedstrijd staat: niet de boer moet veranderen maar de werkelijkheid...

[DevWouter]

klaaas schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 13:33:
[...]

Omstandigheden zou je kunnen aanpassen. Het voorgestelde certificeringssysteem zou je als zo'n aanpassing kunnen zien. Het frappante is natuurlijk dat, als dat de oplossing was, je zou verwachten dat de boeren, zeker als ze zelf in de regering zouden zitten, iets dergelijks zouden optuigen. Maar bij mijn weten is dat nooit onderdeel geweest van de BBB plannen. Dat zegt m.i. ook iets over hoe men in de wedstrijd staat: niet de boer moet veranderen maar de werkelijkheid...

Sommige omstandigheden, niet alle omstandigheden. Certificeringssysteem is een voorbeeld van wat wel kan, de natuurkunde en scheikunde achter het probleem zijn voorbeelden van wat niet kan. En het is die laatste omstandigheid die relevant is en waar certificering onvoldoende oplossing brengt.

De omstandigheden vereisen verandering in gedrag of aanpassingen van omstandigheden die de sector niet wil betalen.

[klaaas]

DevWouter schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 14:19:
[...]

Sommige omstandigheden, niet alle omstandigheden. Certificeringssysteem is een voorbeeld van wat wel kan, de natuurkunde en scheikunde achter het probleem zijn voorbeelden van wat niet kan. En het is die laatste omstandigheid die relevant is en waar certificering onvoldoende oplossing brengt.

De omstandigheden vereisen verandering in gedrag of aanpassingen van omstandigheden die de sector niet wil betalen.

Dat kan natuurlijk niet allebei waar zijn. Als het probleem in de achterliggende natuur- en scheikunde zit dan zou de techniek niet deugen, of tenminste niet waarmaken wat voorgespiegeld wordt. Maar dat was volgens mij niet de conclusie van de onderzoeken. Het gaat idd om verandering van gedrag en/of om andere veranderingen waar de sector niet om staat te springen, maar die je af zou kunnen dwingen door certficering, controles, sancties e.d. Dat dat niet eenvoudig is is evident, maar dat is het in andere sectoren ook niet. Het verschil met andere sectoren is dat die (gemotiveerd door zaken als geld en vergunningsplicht) daarin wel meebewegen.

[DevWouter]

klaaas schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 14:32:
[...]

Dat kan natuurlijk niet allebei waar zijn. Als het probleem in de achterliggende natuur- en scheikunde zit dan zou de techniek niet deugen, of tenminste niet waarmaken wat voorgespiegeld wordt. Maar dat was volgens mij niet de conclusie van de onderzoeken. Het gaat idd om verandering van gedrag en/of om andere veranderingen waar de sector niet om staat te springen, maar die je af zou kunnen dwingen door certficering, controles, sancties e.d. Dat dat niet eenvoudig is is evident, maar dat is het in andere sectoren ook niet. Het verschil met andere sectoren is dat die (gemotiveerd door zaken als geld en vergunningsplicht) daarin wel meebewegen.

Ik bedoel met die opmerking dat het introduceren van technologie vaak gepaard gaat met het wens denken (Wikipedia: Magisch denken). Het idee dat de technologie het op kan lossen zonder dat het extra kosten met zich mee brengt. Helaas zijn natuurwetten niet vatbaar voor het wens denken. Zo heb je een bepaalde hoeveelheid apparaten nodig om het goed werkend te krijgen. Zo kan een kleine mobiele airco kan onmogelijk je hele huis verkoelen.

Een paar simpele vragen die we kunnen stellen: Wat is de huidige winstmarge van een boer? En welke impact heeft de technologie (inclusief aanschaf, installatie, onderhoud, reparatie, aankoop van middelen die apparaat nodig heeft, ruimte om die middelen op te slaan, tijd van het personeel, etc) op de winstmarge?

Geld verdienen is een prima motivatie, maar dat kan alleen als de kosten kleiner zijn dan de omzet.

[dawg]

Wat ik me eigenlijk afvraag. Tijdens de vorige Rutte IV of Schoof I (weet niet zeker) werd er een motie in de Kamer ingediend dat Big Agro & Rabo mee moeten betalen aan het oplossen van het stikstofprobleem. Hoe staat het daar nu mee? De 20 miljard bestaat voor zover bekend enkel uit belastinggeld?

Deze motie werd toen met een grote meerderheid aangenomen.
Het enige wat ik kan vinden is dit:

https://zoek.officielebek...l/ah-tk-20222023-3164.pdf

Vraag 8 en 9
Bent u het ermee eens dat bij het met belastinggeld (vrijwillig dan wel gedwongen) uitkopen van agrarische ondernemers, vanuit het perspectief van banken die financieringen hebben uitstaan bij die ondernemers, sprake is van socialisering van private verliezen van deze banken op het moment deze banken niet gedwongen worden tot een verplichte bijdrage, omdat (een deel van) deze verliezen gedragen zouden moeten worden door de bank die hier voor eigen rekening en risico is ingestapt? Bent u het ermee eens dat het voorkomen van socialiseren van (gedeeltelijk) private verliezen van banken een belangrijk argument is om van hen een niet-vrijblijvende bijdrage te verlangen?

Antwoorden 8 en 9
De beschikbaarstelling van belastinggeld voor het uitkopen van agrarische ondernemers is er op gericht om de doelen van het kabinet te bereiken en een significante vermindering van de stikstofdepositie te bewerkstellingen, gezien de grote maatschappelijke opgave die hier ligt. Het zal van geval tot geval afhangen of en in welke mate uitkoop van agrarische ondernemers ervoor zorgt dat mogelijke toekomstige verliezen van zowel deze ondernemers als hun schuldeisers worden voorkomen. Er zullen gevallen zijn waarbij gebruikmaking van een beëindigingsregeling private verliezen voor ondernemers en hun schuldeisers voorkomt. Het kabinet verwacht een niet-vrijblijvende bijdrage van banken, toeleveranciers, de verwerkende industrie en de «retail» in de transitie naar een duurzame en toekomstbestendige vorm van landbouw in balans met de natuur. Het kabinet ziet het komen tot een duurzame en toekomstbestendige
vorm van landbouw als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de overheid en betrokken partijen.
Zoals aangegeven in antwoord op de vragen die u heeft gesteld op 18 oktober 2022, onderzoekt het kabinet integraal en in samenhang de mogelijke beleidsopties waarmee een financiële bijdrage van banken en andere ketenpartijen aan de landbouwtransitie en de stikstofopgave kan worden geborgd. Hierbij wordt zowel gekeken naar boeren die stoppen, als boeren die willen omschakelen naar duurzame landbouw (en een schuldenlast hebben). Er wordt in dit kader een breed scala aan opties onderzocht, inclusief de voor- en nadelen, juridische en praktische haalbaarheid en economische doeltreffendheid en doelmatigheid, alsmede de samenhang met de bijdrage die van de overige ketenpartijen wordt verwacht. Ik verwacht uw
Kamer in september te kunnen informeren over de uitkomsten, wanneer het kabinet met het plan komt om invulling te geven aan het proces van de benodigde transitie. Wanneer ik u hierover informeer zal ik integraal terugkomen op de hiermee samenhangende overwegingen. In mijn antwoord op deze en de volgende vragen loop ik daar niet op vooruit, maar zal ik meer ten algemene antwoord geven op de gestelde vragen.

[klaaas]

DevWouter schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 14:56:
[...]

Ik bedoel met die opmerking dat het introduceren van technologie vaak gepaard gaat met het wens denken (Wikipedia: Magisch denken). Het idee dat de technologie het op kan lossen zonder dat het extra kosten met zich mee brengt. Helaas zijn natuurwetten niet vatbaar voor het wens denken. Zo heb je een bepaalde hoeveelheid apparaten nodig om het goed werkend te krijgen. Zo kan een kleine mobiele airco kan onmogelijk je hele huis verkoelen.

Een paar simpele vragen die we kunnen stellen: Wat is de huidige winstmarge van een boer? En welke impact heeft de technologie (inclusief aanschaf, installatie, onderhoud, reparatie, aankoop van middelen die apparaat nodig heeft, ruimte om die middelen op te slaan, tijd van het personeel, etc) op de winstmarge?

Geld verdienen is een prima motivatie, maar dat kan alleen als de kosten kleiner zijn dan de omzet.

Ik denk dat zelfs boeren niet verwachten dat dat soort techniek geen extra kosten met zich meebrengt. En op zich zijn dat ook omstandigheden waar je wat aan zou kunnen doen. Als de BBB dit daadwerkelijk als oplossingsrichting gezien zou hebben dan hadden ze ook b.v. een subsidie op die apparaten in het leven kunnen roepen. Dat er niets gebeurd is t.a.v. de inbedding van techniek om het probleem op te lossen duidt m.i. op een diepere weerstand dan alleen een economische overweging. Er wordt gekozen om de oplossing vooral niet bij de boer maar extern te zoeken, met als gevolg dat er helemaal niets gebeurt.

Ik benadruk dat omdat hier beweerd werd (niet door jou) dat de boeren wel van goede wil zouden zijn, maar dat de overheid niet mee zou werken. Uitzondering daargelaten is er echter niets dat daarop wijst. Was het maar een kwestie van een economische afweging door de boeren en een daaruit voorkomende vraag om financiële hulp. Daar zou je nog van alles van kunnen vinden (nog meer subsidie?!), maar dat zou in ieder geval getuigen van oplossingsgericht denken...

[bvdbos]

dawg schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:10:
Wat ik me eigenlijk afvraag. Tijdens de vorige Rutte IV of Schoof I (weet niet zeker) werd er een motie in de Kamer ingediend dat Big Agro & Rabo mee moeten betalen aan het oplossen van het stikstofprobleem. Hoe staat het daar nu mee? De 20 miljard bestaat voor zover bekend enkel uit belastinggeld?

Deze motie werd toen met een grote meerderheid aangenomen.
Het enige wat ik kan vinden is dit:

https://zoek.officielebek...l/ah-tk-20222023-3164.pdf

[...]

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2022Z13020&did=2022D26864
Ik denk dat je motie 33576-292 bedoeld. Deze is sowieso : verzoekt te onderzoeken...

Adema had die betrokken bij het landbouwakkoord, dat akkoord dat door de ZLTO (regio Zuid) onderuit werd geschopt. Maar is teruggekomen in de begroting 2025:
Onderhanden. Gezamenlijk met het ministerie van Financiën is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden. De uitkomsten van de analyse worden zo spoedig mogelijk met de Kamer gedeeld’.

[ Voor 8% gewijzigd door bvdbos op 19-08-2026 15:29 ]

[hamsteg]

dawg schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:10:
Wat ik me eigenlijk afvraag. Tijdens de vorige Rutte IV of Schoof I (weet niet zeker) werd er een motie in de Kamer ingediend dat Big Agro & Rabo mee moeten betalen aan het oplossen van het stikstofprobleem. Hoe staat het daar nu mee? De 20 miljard bestaat voor zover bekend enkel uit belastinggeld?

Deze motie werd toen met een grote meerderheid aangenomen.
Het enige wat ik kan vinden is dit:

https://zoek.officielebek...l/ah-tk-20222023-3164.pdf

[...]

Aan de ene kant ben ik ook geïnteresseerd wat er van terecht is gekomen of gaat komen. De vervuiler (of faciliteerder) betaalt.

Aan de andere kant, de emmer zit vol en het lekt over de vloer. De vergoedingsvraag lijkt mij op dit moment ondergeschikt aan de oplossing van het lek. Ik ben bang dat als we deze discussie nu er bij gaan trekken dat de oplossing steeds verder weg schuift.

[dawg]

bvdbos schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:23:
[...]

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2022Z13020&did=2022D26864
Ik denk dat je motie 33576-292 bedoeld. Deze is sowieso : verzoekt te onderzoeken...

Adema had die betrokken bij het landbouwakkoord, dat akkoord dat door de ZLTO (regio Zuid) onderuit werd geschopt. Maar is teruggekomen in de begroting 2025:
Onderhanden. Gezamenlijk met het ministerie van Financiën is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden. De uitkomsten van de analyse worden zo spoedig mogelijk met de Kamer gedeeld’.

Dank, ik bedoel inderdaad die motie. Ik begrijp dat deze uitkomsten nog niet met de Kamer gedeeld zijn? Destijds was het kabinet geloof ik ook demissionair.

[dawg]

hamsteg schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:24:
[...]
Aan de ene kant ben ik ook geïnteresseerd wat er van terecht is gekomen of gaat komen. De vervuiler (of faciliteerder) betaalt.

Aan de andere kant, de emmer zit vol en het lekt over de vloer. De vergoedingsvraag lijkt mij op dit moment ondergeschikt aan de oplossing van het lek. Ik ben bang dat als we deze discussie nu er bij gaan trekken dat de oplossing steeds verder weg schuift.

Nou, het gaat anders wel om 20 miljard aan belastinggeld. Moeten we na 2008 weer opdraaien voor het redden van een bank? Ik heb zo’n vermoeden dat als het gros van Nederland dat beseft mensen dat ook niet weer willen.

[DevWouter]

klaaas schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:22:
[...]

Ik denk dat zelfs boeren niet verwachten dat dat soort techniek geen extra kosten met zich meebrengt. En op zich zijn dat ook omstandigheden waar je wat aan zou kunnen doen. Als de BBB dit daadwerkelijk als oplossingsrichting gezien zou hebben dan hadden ze ook b.v. een subsidie op die apparaten in het leven kunnen roepen. Dat er niets gebeurd is t.a.v. de inbedding van techniek om het probleem op te lossen duidt m.i. op een diepere weerstand dan alleen een economische overweging. Er wordt gekozen om de oplossing vooral niet bij de boer maar extern te zoeken, met als gevolg dat er helemaal niets gebeurt.

Ik benadruk dat omdat hier beweerd werd (niet door jou) dat de boeren wel van goede wil zouden zijn, maar dat de overheid niet mee zou werken. Uitzondering daargelaten is er echter niets dat daarop wijst. Was het maar een kwestie van een economische afweging door de boeren en een daaruit voorkomende vraag om financiële hulp. Daar zou je nog van alles van kunnen vinden (nog meer subsidie?!), maar dat zou in ieder geval getuigen van oplossingsgericht denken...

Ik heb ook met opzet niet de groep aangewezen die zich schuldig zou maken aan wensdenken. Er zijn echter vier scenarios: Technisch onmogelijk, technische haalbaar maar onbetaalbaar, haalbaar maar heeft impact op de winstmarge, en haalbaar waarbij de winstmarge gelijk blijft (of groter wordt).

Die laatste kunnen we volgens mij al meteen uitsluiten. Als het positieve effect had op de winstmarges dan zou het veel meer gepusht worden door allerlei partijen (zoals bijvoorbeeld de banken). En om een vergelijkbare reden sluit ik technische onmogelijk ook uit gezien onderzoek bewijst dat het kan.

Dan blijven er twee scenarios over waarbij de kosten het probleem zijn. En voordat we over bereidheid van de boeren hebben is het misschien interessanter om te kijken of die kosten omlaag kunnen. Die kosten worden bepaald door de effectiviteit van de oplossing, de productie van de oplossing, maar ook de afzetmarkt van de oplossing.

Zoals je ook terecht aangeeft, een subsidie op dit punt zou misschien een oplossing zijn geweest. Even een kleine aantekening: De salderingsregel voor zonnepanelen was oorspronkelijk maar voor ~1 jaar, maar had uiteindelijk meerdere jaren nodig om effectief te worden. Ik benoem dit vooral om aan te geven dat een subsidie niet zonder uitdagingen is.

Wat echter bij deze denkwijzen verkeerd gaat is dat er ook andere oplossingen zijn: Zoals reductie in de veestapel. Die is goedkoper (voor de overheid en de burgers), vereist geen handhaving, en de effectiviteit kent minder mitsen en maren.

En de oplossing staat en valt bij de bereidheid van alle partijen. Een interessante vraag is dan ook wanneer de sector de laatste keer iets toegegeven heeft? En wanneer heeft de politiek de laatste keer iets toegegeven?

[hamsteg]

dawg schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:41:
[...]

Nou, het gaat anders wel om 20 miljard aan belastinggeld. Moeten we na 2008 weer opdraaien voor het redden van een bank? Ik heb zo’n vermoeden dat als het gros van Nederland dat beseft mensen dat ook niet weer willen.

100% met je eens echt helemaal maar van uitstel om de schuldvraag van de kosten uit te werken wordt de oplossing nog duurder. Trek dit a.u.b. uit elkaar en laten we de eerste prioriteit op het oplossen leggen. Dit zijn incidentele kosten en die zijn door de bank genomen goed op te vangen (zeker met leningen die over langere tijd lopen en door inflatie etc. effectief 'goedkoper' worden).

[dawg]

hamsteg schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 16:21:
[...]

100% met je eens echt helemaal maar van uitstel om de schuldvraag van de kosten uit te werken wordt de oplossing nog duurder. Trek dit a.u.b. uit elkaar en laten we de eerste prioriteit op het oplossen leggen. Dit zijn incidentele kosten en die zijn door de bank genomen goed op te vangen (zeker met leningen die over langere tijd lopen en door inflatie etc. effectief 'goedkoper' worden).

Ah zo. Nee eens, kan ook met terugwerkende kracht. Maar het kan niet zo zijn dat Big Agro & Rabo decennialang boeren klem hebben kunnen zetten om vervolgens daar op een schadeloze manier van weg te lopen

[_JGC_]

klaaas schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:22:
[...]

Ik denk dat zelfs boeren niet verwachten dat dat soort techniek geen extra kosten met zich meebrengt. En op zich zijn dat ook omstandigheden waar je wat aan zou kunnen doen. Als de BBB dit daadwerkelijk als oplossingsrichting gezien zou hebben dan hadden ze ook b.v. een subsidie op die apparaten in het leven kunnen roepen. Dat er niets gebeurd is t.a.v. de inbedding van techniek om het probleem op te lossen duidt m.i. op een diepere weerstand dan alleen een economische overweging. Er wordt gekozen om de oplossing vooral niet bij de boer maar extern te zoeken, met als gevolg dat er helemaal niets gebeurt.

Ik benadruk dat omdat hier beweerd werd (niet door jou) dat de boeren wel van goede wil zouden zijn, maar dat de overheid niet mee zou werken. Uitzondering daargelaten is er echter niets dat daarop wijst. Was het maar een kwestie van een economische afweging door de boeren en een daaruit voorkomende vraag om financiële hulp. Daar zou je nog van alles van kunnen vinden (nog meer subsidie?!), maar dat zou in ieder geval getuigen van oplossingsgericht denken...

Het is altijd de schuld van de overheid, en anders de EU. Toen boeren niet meer gier door de lucht mochten spuiten maar moesten injecteren was het de schuld van de overheid met hun stomme regeltjes. Luchtwassers... schuld van de overheid want die legt een uitstootplafond op. Als het aan de boer ligt betaalt ie nergens aan mee, en als het dan uiteindelijk aangeschaft is zetten ze het uit want al die stomme milieuregels... wat kan het nou schelen dat beetje uitstoot van mij.

En het is niet alleen de boer... je rijdt een stinkende diesel, EGR afgedopt want dat kost vermogen en vervuilt de motor. 2e lambdasonde programmeren we uit, katalysator slaan we een buis doorheen, kost alleen maar vermogen dat milieugeneuzel. En dat verplichte roetfilter? Ook maar weg, we betalen de toeslag wel. Ken genoeg mensen uit mijn omgeving die één of meerdere dingen met hun auto hebben laten doen, diezelfde mensen staan nu ook te roepen dat stikstof een verzonnen probleem is.

[hamsteg]

DevWouter schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:55:
[...]
Die laatste kunnen we volgens mij al meteen uitsluiten. Als het positieve effect had op de winstmarges dan zou het veel meer gepusht worden door allerlei partijen (zoals bijvoorbeeld de banken). En om een vergelijkbare reden sluit ik technische onmogelijk ook uit gezien onderzoek bewijst dat het kan.

Dit is sterk afhankelijk hoe je naar de opbrengst kijkt. De deltawerken hebben initieel veel gekost maar brengen nu, decennia later, door kennisexport gewoon geld in het laatje.

De wereld verandert en door ons volle kleine landje lopen wij eerder tegen de stikstofgrenzen aan dan andere landen maar de andere landen gaan hier ook tegenaan lopen. De benodigde innovatie voor 'haalbaar met winstmarge' zal misschien direct 1-op-1 niet wat opleveren maar ondernemen is ook innoveren en misschien is omscholing niets anders dan geen boer meer zijn maar stikstofreductie-expert vanuit de praktijk?

[klaaas]

DevWouter schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 15:55:
[...]

Wat echter bij deze denkwijzen verkeerd gaat is dat er ook andere oplossingen zijn: Zoals reductie in de veestapel. Die is goedkoper (voor de overheid en de burgers), vereist geen handhaving, en de effectiviteit kent minder mitsen en maren.

Laat ik voorop stellen dat reductie van de veestapel wat mij betreft hands down de beste oplossing is. Maar de bezwaren die je noemt t.a.v. technische en organisatorische maatregelen gelden uiteindelijk voor alle vervuilende bedrijven. Als Tata Steel de productie halveert gaat de vervuiling ook fors naar beneden. Veel makkelijker dan handhaving van bestaande vergunningen e.d. Toch wordt dat aan andere sectoren niet gevraagd.

Ik zou de boeren in ieder geval het argument van ongelijke behandeling (waar ze zich graag op beroepen) willen ontnemen door niet op voorhand technische oplossingen uit te sluiten. Uiteindelijk gaat het ook om het resultaat. Er een principiële kwestie van maken helpt de zaak niet vooruit. Of we moeten ook daadwerkelijk bereid zijn om door te pakken en de benodigde reductie van de veestapel af te dwingen. Maar dat zie ik nog niet zo snel gebeuren. Tot op heden is er maar 1 partij die telkens toegeeft en dat is niet de groep die dagelijks op de trekker zit.

[dawg]

klaaas schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 16:45:
[...]

Laat ik voorop stellen dat reductie van de veestapel wat mij betreft hands down de beste oplossing is. Maar de bezwaren die je noemt t.a.v. technische en organisatorische maatregelen gelden uiteindelijk voor alle vervuilende bedrijven. Als Tata Steel de productie halveert gaat de vervuiling ook fors naar beneden. Veel makkelijker dan handhaving van bestaande vergunningen e.d. Toch wordt dat aan andere sectoren niet gevraagd.

Tata Steel is een slecht voorbeeld; immers loopt er een strafrechtelijk onderzoek én kunnen we niet zonder staal. We kunnen wel zonder vlees of zuivel.

Ik zou de boeren in ieder geval het argument van ongelijke behandeling (waar ze zich graag op beroepen) willen ontnemen door niet op voorhand technische oplossingen uit te sluiten. Uiteindelijk gaat het ook om het resultaat. Er een principiële kwestie van maken helpt de zaak niet vooruit. Of we moeten ook daadwerkelijk bereid zijn om door te pakken en de benodigde reductie van de veestapel af te dwingen. Maar dat zie ik nog niet zo snel gebeuren. Tot op heden is er maar 1 partij die telkens toegeeft en dat is niet de groep die dagelijks op de trekker zit.

Die technische “oplossingen” zijn niet zo effectief als geadverteerd, en zijn sowieso geen oplossing voor mestoverschot en klimaatontwrichting.

[Cid Highwind]

klaaas schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 16:45:
[...]

Laat ik voorop stellen dat reductie van de veestapel wat mij betreft hands down de beste oplossing is. Maar de bezwaren die je noemt t.a.v. technische en organisatorische maatregelen gelden uiteindelijk voor alle vervuilende bedrijven. Als Tata Steel de productie halveert gaat de vervuiling ook fors naar beneden. Veel makkelijker dan handhaving van bestaande vergunningen e.d. Toch wordt dat aan andere sectoren niet gevraagd.

Ik zou de boeren in ieder geval het argument van ongelijke behandeling (waar ze zich graag op beroepen) willen ontnemen door niet op voorhand technische oplossingen uit te sluiten. Uiteindelijk gaat het ook om het resultaat. Er een principiële kwestie van maken helpt de zaak niet vooruit. Of we moeten ook daadwerkelijk bereid zijn om door te pakken en de benodigde reductie van de veestapel af te dwingen. Maar dat zie ik nog niet zo snel gebeuren. Tot op heden is er maar 1 partij die telkens toegeeft en dat is niet de groep die dagelijks op de trekker zit.

Ze worden behoorlijk ongelijk behandeld. Het gaat pas mis qua perceptie wanneer ze menen benadeeld te worden.

[klaaas]

dawg schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 17:04:
[...]

Tata Steel is een slecht voorbeeld; immers loopt er een strafrechtelijk onderzoek én kunnen we niet zonder staal. We kunnen wel zonder vlees of zuivel.


[...]

Die technische “oplossingen” zijn niet zo effectief als geadverteerd, en zijn sowieso geen oplossing voor mestoverschot en klimaatontwrichting.

Het voorbeeld van Tata Steel doet volgens mij niets af aan mijn punt: we leunen voor alle sectoren op technische en bestuurlijke maatregelen om klimaatdoelen te halen. Ongeacht of dat nou essentiële sectoren zijn of niet. Als we dat categorisch zouden weigeren voor boeren (wat niet gebeurt, maar hier klaarblijkelijk wel gewenst wordt) zou dat een ongelijke situatie zijn. Ongeacht of je dat wenselijk vind of niet valt dat verschil toch moeilijk te ontkennen.

En als we rekenen met technische oplossingen dan moeten we rekenen met de werkelijke effectiviteit en op straffe van sancties vastleggen hoe die gewaarborgd kan worden.

Verder heb je uiteraard helemaal gelijk dat het verkleinen van de veestapel meerdere problemen oplost. Niet voor niets heb ik aangegeven dat dat wat mij betreft de beste oplossing is. Maar het beleid waar we het nu over hebben lijkt vanuit de communicatie van de overheid alleen over stikstof te gaan. Als de boodschap zou zijn dat boeren moeten anticiperen en dat technische oplossing ws slechts een tijdelijke en gedeeltelijke oplossing zijn dan zou dat een veel eerlijker verhaal zijn. Ik weet alleen niet of dat per saldo meer resultaat zou opleveren. Soms werkt de salami-tactiek simpelweg het beste.

[klaaas]

Cid Highwind schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 19:18:
[...]
Ze worden behoorlijk ongelijk behandeld. Het gaat pas mis qua perceptie wanneer ze menen benadeeld te worden.

Toch lijken boeren dat wel zo te ervaren. Net zoals anderen een tsunami van immigranten ervaren en weer anderen in elk kritisch geluid antisemitisme ontwaren. Volgens mij hebben we als maatschappij nog niet uitgevogeld hoe we met die verschillen in ervaring om moeten gaat...

[unclero]

squashedraven schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 15:55:
het levert niet wat voorgespiegeld wordt door slecht gebruik / slecht onderhoud / slechte installatie. Dat zijn dingen waar je wat aan kan doen.

Klinkt allemaal redelijk.
En nu is het wachten op een techbro die er een startup van gaat maken: waar de bouw, installatie, afregelen, onderhoud, logboek, monsternames, complexe berekeningen allemaal door die startup uitgevoerd worden, waar de boer alleen maar een maandelijkse subscription voor hoeft te betalen.
"Air-as-a-service"

Maar die techbro wil dan liever gelijk de hele stal onder beheer hebben (ventilatie, klimaatbeheersing, zonnepanelen, alle data verzamelen, etc).
En die boer is ook niet achterlijk, want die weet dat híj vervolgens gemolken gaat worden.

squashedraven schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 16:31:
En dat substantieel minder dieren gaat er denk ik niet zonder slag of stoot komen (letterlijk helaas). Dus kun je beter backup plannen erbij hebben.

Nee hoor. Gewoon niks doen is ook een optie, die Koude Sanering trein dendert wel voort.

bvdbos schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 16:49:
Eigenlijk krijg je dan de eisen waar de reguliere chemische industrie aan moet voldoen met continue vastlegging van meetresultaten. Maar is dat genoeg, controle achteraf? Of willen we dan dat die resultaten extern realtime uitgelezen kunnen worden?

Grappig dat u dat zegt. In financiële kringen worden veehouderijen ook wel de "kleinschalige chemische industrie" genoemd.

squashedraven schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 16:56:
Ik stel dat de overheid moet bewegen op meerdere oplossingen ipv vast te zetten op primair 1 en dat de overheid daar best wel bij mag assisteren.

Getsie. Dat is links. Socialisme zelfs. Dat wíllen we toch niet?

squashedraven schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 17:11:
Het merendeel van de individuen kun je gewoon simpelweg niet 100% de schuld bij leggen en dat is gewoon heel zuur.

Dat is in zekere zin zo. Echter, mag er wel gewoon gediscussieerd worden over wanneer iets ondernemersrisico is, en wanneer iets maatschappelijk risico is.
In dat laatste geval is het zo dat de belastingbetaler (cq. wij allemaal) de poeplap moeten trekken. Aangezien de meesten dat niet willen, Hollanders als wij zijn, willen we er op z'n minst iets over te zeggen hebben.

En bekijkt u het ook eens van een compleet andere kant: we zijn eigenlijk in het pre-2008 tijdperk met dat de boeren simpelweg subprime zijn, en we nu moeten gaan bekijken hoe we een bail-out voor de banken regelen (maar we noemen dat "woest aantrekkelijke uitkoopregeling") terwijl we andere vragen ook best hadden mogen stellen, zoals, doch niet gelimiteerd tot:

1. Wie heeft de boeren al die complexe financiële producten in de maag gesplitst?
2. Wie heeft die subprime boeren in een mandje gestopt, een strik erom gehangen en dat vervolgens aan de eerste de beste vermogensbeheerder verkocht?
3. Waar was dat financiele toezicht heen, die we na 2008 in het leven hadden geroepen om toe te zien op twijfelachtige financiële producten?

Het antwoord op deze vragen kunt u teruglezen in dit topic, als u zo'n 6 á 7 jaar terugscrollt, maar ik zal het even samenvatten: na de kredietcrisis konden de Wolven van Wallstreet en de Boilerroomboys geen dubieuze financiële producten meer maken rondom vastgoed. Allerlei extra regels. Toegenomen toezicht. Maar daar, net buiten de stadsgrenzen, lag gewoon een complete sector te shinen. Zonder noemenswaardig toezicht. Maar met een stevige politieke lobby. Oftewel: laaghangend fruit, rijp om te plukken.

En ja, het is oneerlijk om dan naar de boer te gaan wijzen. Maar de huidige politieke wind is er niet naar om naar de werkelijke schuldigen te gaan zoeken. Liever wijzen we, net als bij de kredietcrisis, naar de subprime:

• Die boer had eigenlijk zijn bedrijf veel te rooskleurig voorgesteld.
• Die boer was er toch echt zelf bewust bij toen hij zijn handtekening zette.
• Die boer had gewoon niet boven zijn stand moeten willen leven.

Yaksa schreef op dinsdag 18 augustus 2026 @ 21:03:
Maar akkeren zonder kunstmest is heel goed mogelijk hoor, met dierlijke mest en compost kan de bodem ook gevoed worden.
Weliswaar daalt de opbrengst (ten opzichte van intensieve akkerbouw) met zo'n 25%, maar daar staat tegenover dat de bodemstructuur sterk verbeterd, het bodemleven toeneemt en de bodem beter water vast houdt.

Dat is de theorie. Sri Lanka heeft dit een paar jaar geleden in de praktijk uitgeprobeerd. Ik zal het u vast verklappen: een jaar later hadden boze boeren nog nét niet het parlementsgebouw afgebroken.

Even heel simpel: propietary gewas vereist propietary kunstmest. Haal die propietary kunstmest eraf, en propietary gewas doet het ineens niet meer. U zult eerst nieuwe propietary gewassen moeten ontwikkelen om minder of zonder propietary kunstmest te kunnen.

dawg schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 16:23:
Ah zo. Nee eens, kan ook met terugwerkende kracht. Maar het kan niet zo zijn dat Big Agro & Rabo decennialang boeren klem hebben kunnen zetten om vervolgens daar op een schadeloze manier van weg te lopen

Daar ben ik het met u eens. Echter: too big to fall.
Al die subprime producten die we aan de boeren verkocht hebben, zijn natuurlijk - net als in pre-2008 - in keurige mandjes gegaan samen met degelijke Nederlandse hypotheken.
U kunt het zelfs omdraaien: zónder die degelijke Nederlandse hypotheken hadden de Rabobanken van deze wereld (Rabo is er een, maar ABN Agri deed ook vrolijk mee) de boeren niet eens geld kúnnen lenen.

Zoals eerder geschetst: beter weet de (financiele) wereld niet dat de degelijke Hollandse mortgage-backed-securities voor een 'onbekend' deel volgestopt zijn met discutabele agrarische kredieten. Als die zeepbel klapt, dan zijn we nog veel verder van huis. Dit raakt direct onze souvereiniteit.

[toolkist]

dawg schreef op woensdag 19 augustus 2026 @ 17:04:
[...]

Tata Steel is een slecht voorbeeld; immers loopt er een strafrechtelijk onderzoek én kunnen we niet zonder staal. We kunnen wel zonder vlees of zuivel.

We kunnen ook prima zonder staal van Tatasteel.

[hamsteg]

toolkist schreef op donderdag 20 augustus 2026 @ 10:36:
[...]

We kunnen ook prima zonder staal van Tatasteel.

Dat is een stelling die ik voor een onafhankelijk Europa wel heel bout vind. Tata Steal levert hoogwaardig staal. Zelfs Amerikanen kopen dat nog steeds omdat hun eigen industrie die kwaliteit niet kan leveren.

[tlpeter]

hamsteg schreef op donderdag 20 augustus 2026 @ 10:44:
[...]

Dat is een stelling die ik voor een onafhankelijk Europa wel heel bout vind. Tata Steal levert hoogwaardig staal. Zelfs Amerikanen kopen dat nog steeds omdat hun eigen industrie die kwaliteit niet kan leveren.

Tata steel nederland leverd 4-5% van alle staal in Europa:

https://nieuweijmond.nl/huidige-ijmond/

[YakuzA]

toolkist schreef op donderdag 20 augustus 2026 @ 10:36:
[...]

We kunnen ook prima zonder staal van Tatasteel.

We kunnen ook prima zonder alle boeren, gewoon alles importeren uit het buitenland.

[klaaas]

YakuzA schreef op donderdag 20 augustus 2026 @ 11:02:
[...]

We kunnen ook prima zonder alle boeren, gewoon alles importeren uit het buitenland.

We schijnen 90% van ons staal al te importeren, dus op de laatste paar procenten komt het ook niet aan als het om autonomie gaat

[Adlermann]

klaaas schreef op donderdag 20 augustus 2026 @ 11:49:
[...]

We schijnen 90% van ons staal al te importeren, dus op de laatste paar procenten komt het ook niet aan als het om autonomie gaat

@hamsteg heeft een punt: Het gaat om het type staal, wat hoogovens maakt is vrij uniek staal. Dat kan op termijn prima overgenomen worden, maar wegknippen voordat er nieuwe alternatieven zijn is dom en maakt niet alleen NL afhankelijk van het buitenland, maar de EU als geheel.

We moeten eens ophouden oude schoenen weg te gooien voordat we nieuwe hebben. Prima dat je een transitie doorgaat, maar dat doe je door middel van plateau planning, je gaat alle tussenstadia ook netjes ontwerpen, en dan pas oude dingen afstoten (zoals we in IT, enterprise architecture ook doen).


Bijvoorbeeld: hoe duitsland eerst de kerncentrales wegdeed, voordat het goede vervanging had...Dat is ook hoe het niet moet. Prima dat in de toekomst, 30 jaar, er beter staal ergens anders gemaakt kan worden. Maar dat betekent niet dat we nu al hoogovens bij het oud vuil moeten pleuren.

[ Voor 6% gewijzigd door Adlermann op 20-08-2026 11:55 ]

[klaaas]

Adlermann schreef op donderdag 20 augustus 2026 @ 11:53:
[...]

@hamsteg heeft een punt: Het gaat om het type staal, wat hoogovens maakt is vrij uniek staal. Dat kan op termijn prima overgenomen worden, maar wegknippen voordat er nieuwe alternatieven zijn is dom en maakt niet alleen NL afhankelijk van het buitenland, maar de EU als geheel.

We moeten eens ophouden oude schoenen weg te gooien voordat we nieuwe hebben. Prima dat je een transitie doorgaat, maar dat doe je door middel van plateau planning, je gaat alle tussenstadia ook netjes ontwerpen, en dan pas oude dingen afstoten (zoals we in IT, enterprise architecture ook doen).


Bijvoorbeeld: hoe duitsland eerst de kerncentrales wegdeed, voordat het goede vervanging had...Dat is ook hoe het niet moet. Prima dat in de toekomst, 30 jaar, er beter staal ergens anders gemaakt kan worden. Maar dat betekent niet dat we nu al hoogovens bij het oud vuil moeten pleuren.

Lijkt me een zinnig principe, maar om de parallel met de boeren maar even door te trekken: hoeveel van dat unieke staal gebruiken we zelf en hoeveel gaat er naar het buitenland?

[_JGC_]

klaaas schreef op donderdag 20 augustus 2026 @ 12:02:
[...]

Lijkt me een zinnig principe, maar om de parallel met de boeren maar even door te trekken: hoeveel van dat unieke staal gebruiken we zelf en hoeveel gaat er naar het buitenland?

Een groot deel van dat unieke staal exporteren we naar de auto-industrie en komt hier later weer terug op 4 wielen.

Om dat parallel met de boeren te trekken: we importeren jongvee, mesten het hier vet met geïmporteerd veevoer, zetten het op transport naar Italië en krijgen het dan enige tijd later terug als "Parmaham", gemaakt van "echte" Italiaanse varkens uit de Parmastreek.

Het verschil met Tata: varkens kan je over de hele wereld vetmesten. Een beest, een hok en een bak met vreten. Die beesten stellen weinig eisen, jij zou morgen in je achtertuin kunnen beginnen met kleinschalig varkens vetmesten als je wilt.

[DropjesLover]

_JGC_ schreef op donderdag 20 augustus 2026 @ 12:29:
[...]

Een groot deel van dat unieke staal exporteren we naar de auto-industrie en komt hier later weer terug op 4 wielen.

Om dat parallel met de boeren te trekken: we importeren jongvee, mesten het hier vet met geïmporteerd veevoer, zetten het op transport naar Italië en krijgen het dan enige tijd later terug als "Parmaham", gemaakt van "echte" Italiaanse varkens uit de Parmastreek.

Het verschil met Tata: varkens kan je over de hele wereld vetmesten. Een beest, een hok en een bak met vreten. Die beesten stellen weinig eisen, jij zou morgen in je achtertuin kunnen beginnen met kleinschalig varkens vetmesten als je wilt.

Met staal niet anders, het is niet alsof Tata hier aan een steenkolen of ijzererts-ader ligt...