Financiële onafhankelijkheid - Deel 5

[ewrz]

Tommie12 schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 18:07:
[...]

Ik denk dat zoiets een typische moeilijkheid is in Nederland. In Belgie lukt het zeker om dan een overbruggingskrediet te krijgen als de waarde van het te verkopen huis gelijkaardig is aan wat er gekocht wordt.

Ik vermoed dat het in Nederland ook wel wat mogelijk is, alleen niet via de standaard hypotheekshop. Dit is een casus voor private banking, die richten zich meer op mensen met veel liquide vermogen (en niet noodzakelijkerwijs een hoog inkomen).

Wellicht iets met een bankgarantie met als onderpand een deel van de aandelenportefeuille. Of een hypothecaire inschrijving op het te verkopen huis.

[Honesty]

IvoB2 schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 14:38:
[...]

Ook dat is een n=1 verhaal/beslissing.
Er is immers geen "moeten" aan om na bereiken FO vervroegd te stoppen met werken.

Dit topic gaat over "Financiële onafhankelijkheid". Niet uitsluitend over "Financiële onafhankelijkheid en dan onmiddellijk zich vervroegd terugtrekken uit de arbeidsmarkt".
Het "nadeel" van (nog) niet FO zijn is dat je - om dezelfde levensstijl te kunnen behouden - doorgaans idd moet blijven werken. Het voordeel van al FO te zijn is dat je vanaf dat ogenblik de vrije keuze hebt om te stoppen, minder, langer, whatever te werken.

Wat dan wel of niet nodig is dat is een keuze die iedereen voor zichzelf moet maken.
Ik ben bv. nooit FIRE geweest (wegens totaal geen interesse) maar was wel FO voor mijn pensioengerechtigde leeftijd en ben zelfs na de pensioengerechtigde leeftijd nog jaren gewoon blijven doorwerken. Dat opent, zoals je voorheen al kon lezen, weer totaal andere opportuniteiten.
Dat betekent niet dat wat ik (of wie dan ook) deed voor een ander iets van moeten/verplichting is. Het toont alleen een paar van de vele mogelijke opties met telkens andere gevolgen.

Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat velen het onderscheid niet (meer) kunnen maken tussen FI en FIRE?

Ik weet zeker dat vele hier wel zeker het onderscheid hebben tussen FI en FIRE maar dat misschien de RE voor Nederlanders belangrijker is. Ik ben ook al een tijdje arm voor FO begrippen en wel FIRE ik heb geen hobbys en mijn werk was niet altijd maar nu nog steeds een hobby

[Fr33z]

Tommie12 schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 18:07:
[...]

Ik denk dat zoiets een typische moeilijkheid is in Nederland. In Belgie lukt het zeker om dan een overbruggingskrediet te krijgen als de waarde van het te verkopen huis gelijkaardig is aan wat er gekocht wordt.

blijft bijzonder dat onze landen eigenlijk twee totaal andere universums lijken te zijn. Hier kan dat dus (bijna) niet. Maar tis ook belangrijk te beseffen dat je afhankelijk bent van regels en die veranderen. NL zit in een golfbeweging richting strenger toezicht. 10 jaar geleden kon er veel meer.
wellicht ook een reden voor de Belgen hier om in elk geval te beseffen dat dit soort afhankelijkheden bestaan en gedurende je leven ongetwijfeld gaan veranderen. Wendbaarheid is key.

[Tommie12]

Fr33z schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 19:32:
[...]

blijft bijzonder dat onze landen eigenlijk twee totaal andere universums lijken te zijn. Hier kan dat dus (bijna) niet. Maar tis ook belangrijk te beseffen dat je afhankelijk bent van regels en die veranderen. NL zit in een golfbeweging richting strenger toezicht. 10 jaar geleden kon er veel meer.
wellicht ook een reden voor de Belgen hier om in elk geval te beseffen dat dit soort afhankelijkheden bestaan en gedurende je leven ongetwijfeld gaan veranderen. Wendbaarheid is key.

Voila, we weten gewoon dat er een enorme vergrijzingsgolf aan komt, en dat betekent gewoon dat de overheden moeten besparen en geld moeten vinden. Bij de superrijken halen ze het amper, want die zijn met weinig, en verdwijnen als ze moeten betalen…

Bij de mensen onder modaal zit er geen geld, ze zijn met veel en het moet allemaal subtiel of de politici verliezen stemmen.

Dus het zal moeten komen van de mensen met bovengemiddeld inkomen en kapitaal. En ja, dat zijn wij hier meestal.

En verder zie je dat zorgkosten sneller stijgen dan index, dat er grotere eigen bijdrage verwacht wordt etc.

Dus ja, ik reageer daar op door wat veiligheidsmarge in te bouwen, want als je op je 75e beseft dat je tekort komt doe je daar niet veel meer aan.

[Tommie12]

ewrz schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 19:11:
[...]


Ik vermoed dat het in Nederland ook wel wat mogelijk is, alleen niet via de standaard hypotheekshop. Dit is een casus voor private banking, die richten zich meer op mensen met veel liquide vermogen (en niet noodzakelijkerwijs een hoog inkomen).

Wellicht iets met een bankgarantie met als onderpand een deel van de aandelenportefeuille. Of een hypothecaire inschrijving op het te verkopen huis.

Die hypotheekshop is ook iets typisch voor NL. Wij gaan gewoon naar een 3-tal banken en vragen een offerte voor een hyoptheek, dan een paar rondjes onderhandelen, en je kiest ze uit.

Overbruggingskrediet krijg je hier ook bij je gewone bank (met wat ze een hypothecaire belofte noemen), zeker als je daar al klant bent. Mijn private baker kan me ca 30-40% lenen op mijn aandelenportefeuille, maar als de beurs zakt en ik kom onder de verwachte dekkingsgraad, dan verkopen ze direct en zonder wachten. Dus als je 300k wil, dan heb je best 1 mio staan.. De vraag is dan, waarom niet tijdelijk verkopen en nadien terugkopen.

[Nico Klus]

ewrz schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 19:11:
[...]


Ik vermoed dat het in Nederland ook wel wat mogelijk is, alleen niet via de standaard hypotheekshop. Dit is een casus voor private banking, die richten zich meer op mensen met veel liquide vermogen (en niet noodzakelijkerwijs een hoog inkomen).

Wellicht iets met een bankgarantie met als onderpand een deel van de aandelenportefeuille. Of een hypothecaire inschrijving op het te verkopen huis.

Net even bij independer en ING gedaan, kan prima hypotheek krijgen met alleen pensioen en/of overbrugging naar goedkopere woning (heb wel hypotheekvrij opgegeven).

Maar goed, dat is alleen de website berekening en geen echte hypotheek aanvraag/gesprek

[psychodude]

Nico Klus schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 20:27:
[...]

Net even bij independer en ING gedaan, kan prima hypotheek krijgen met alleen pensioen en/of overbrugging naar goedkopere woning (heb wel hypotheekvrij opgegeven).

Maar goed, dat is alleen de website berekening en geen echte hypotheek aanvraag/gesprek

Pensioen is niet hetzelfde als de geschetste casus in dit geval. Uiteindelijk ligt daar gewoon het probleem. Interen op vermogen, tot uiteindelijke pensioen datum, is simpelweg niet de norm. De norm is:
- inkomsten uit loondienst, en/of
- inkomsten uit een eigen onderneming met middeling over 3x IB definitief, en/of
- inkomsten uit pensioen + AOW

Val je buiten dit soort gebaande paden, dan wordt één en ander lastiger. Want je komt er dan al snel niet uit met een standaard hypotheek adviseur. Je komt er al helemaal niet uit met een intermediair welk voor een bank jouw inkomsten komt te bepalen, kan ik uit ervaring zeggen.

Je moet er of voor zorgen dat je binnen één van deze hokjes komt te vallen. Of je zult moeten kijken of je via private banking een voet tussen de deur kunt krijgen. Hetgeen verder natuurlijk nog verre van een akkoord zal hoeven te betekenen. Toezicht is streng. Zorgplicht vanuit hypotheekverstrekkers is aanzienlijk opgehoogd om te voorkomen dat mensen in de financiële problemen raken. Dus uiteindelijk moet het plaatje gewoon kloppende zijn. Ligt het eigen vermogen, overwaarde gezamenlijk ruim boven de koopprijs, dan zal één en ander vast wel goed komen. Komt het allemaal vrij nauw aan, dan zal de bank er best nog wel eens anders tegenover kunnen blijven staan.

[Wozmro]

Tommie12 schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 19:49:
[...]

Voila, we weten gewoon dat er een enorme vergrijzingsgolf aan komt, en dat betekent gewoon dat de overheden moeten besparen en geld moeten vinden. Bij de superrijken halen ze het amper, want die zijn met weinig, en verdwijnen als ze moeten betalen…

Bij de mensen onder modaal zit er geen geld, ze zijn met veel en het moet allemaal subtiel of de politici verliezen stemmen.

Dus het zal moeten komen van de mensen met bovengemiddeld inkomen en kapitaal. En ja, dat zijn wij hier meestal.

En verder zie je dat zorgkosten sneller stijgen dan index, dat er grotere eigen bijdrage verwacht wordt etc.

Dus ja, ik reageer daar op door wat veiligheidsmarge in te bouwen, want als je op je 75e beseft dat je tekort komt doe je daar niet veel meer aan.

Ik verwacht mij wel aan: eerst (deels) uw vermogen opleven, dan pas recht op een pensioensuitkering van de overheid. Waarschijnlijk niet alles of niets, maar met overgangsperiodes en dergelijke.

Pensioen is nu eenmaal een van de grootste kostenposten.

[Pr088]

Wozmro schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 21:58:
[...]

Ik verwacht mij wel aan: eerst (deels) uw vermogen opleven, dan pas recht op een pensioensuitkering van de overheid. Waarschijnlijk niet alles of niets, maar met overgangsperiodes en dergelijke.

Pensioen is nu eenmaal een van de grootste kostenposten.

Pensioen is een eigen recht, op werkgever/werknemers-basis. Daar kan de overheid helemaal niet bij. Enige optie is misschien hoger belastingtarief voor hogere pensioenen of sleutelen aan de AOW. Maar dat verwacht ik niet. Daar is al jaren op beknibbeld door beperkt te corrigeren voor inflatie.

[Fr33z]

Tommie12 schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 19:58:
[...]

Die hypotheekshop is ook iets typisch voor NL. Wij gaan gewoon naar een 3-tal banken en vragen een offerte voor een hyoptheek, dan een paar rondjes onderhandelen, en je kiest ze uit.

Overbruggingskrediet krijg je hier ook bij je gewone bank (met wat ze een hypothecaire belofte noemen), zeker als je daar al klant bent. Mijn private baker kan me ca 30-40% lenen op mijn aandelenportefeuille, maar als de beurs zakt en ik kom onder de verwachte dekkingsgraad, dan verkopen ze direct en zonder wachten. Dus als je 300k wil, dan heb je best 1 mio staan.. De vraag is dan, waarom niet tijdelijk verkopen en nadien terugkopen.

jullie.missen een duidelijk ontwikkelde dienstensector, dat merk je aan alles /s

[Tommie12]

Fr33z schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 07:29:
[...]

jullie.missen een duidelijk ontwikkelde dienstensector, dat merk je aan alles /s

Ik weet niet of ik op die momenten graag een tussenpersoon heb (en betaal) ipv direct met een bankmedewerker te praten.

[rube]

Tommie12 schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 08:14:
[...]
Ik weet niet of ik op die momenten graag een tussenpersoon heb (en betaal) ipv direct met een bankmedewerker te praten.

Je kunt in Nederland ook gewoon direct met een bank, zoals ABN Amro, Rabobank of ING spreken. Waarschijnlijk niet meer op kantoor, want die zijn grotendeels gesloten, maar veelal digitaal.
Tenzij je een hele goede private banking klant bent, val je in Nederland gewoon wel/niet in een hokje bij de bekende banken en heeft het spreken met een bankmedewerker niet heel veel voordelen als je een niet standaard situatie hebt.
Ik verwacht dat dit anders is in België (en ook Duitsland).

De tussenpersoon heeft echter toegang tot partijen waar je als consument niet direct zelf mee kan spreken.
Een eerste adviesgesprek is meestal gratis, bij het definitief afsluiten betaal je een fee, zowel bij de tussenpersoon als bij een bank.

Een goede tussenpersoon weet ook welke geldverstrekker b.v. wel huurinkomsten meerekent en niet alleen de kosten van extra vastgoed meeneemt. Of hoe ze naar een wisselend ondernemers inkomen kijken etc.

Nu is mijn laatste ervaring alweer een jaar of 6 geleden dus het kan wat gedateerd zijn, maar ik schat zo in dat de situatie in België en Nederland best verschillend is op dit vlak.

[assje]

RichieB schreef op donderdag 23 juli 2026 @ 14:19:
@IvoB2 ik lees jouw kant van het verhaal nu al 3 of 4 keer, maar in geen enkele van die posts ga je in op de casus van @Flip123 die in Nederland woont met een afbetaald huis en genoeg eigen vermogen, maar die dus niet kan verhuizen omdat hij geen overbruggingshypotheek kan krijgen.

De casus was juist net voor pensioendatum dus GEEN voldoende eigen vermogen.

Anders is de oplossing simpel, gewoon war beleggingen verkopen.

[Wozmro]

Pr088 schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 06:30:
[...]

Pensioen is een eigen recht, op werkgever/werknemers-basis. Daar kan de overheid helemaal niet bij. Enige optie is misschien hoger belastingtarief voor hogere pensioenen of sleutelen aan de AOW. Maar dat verwacht ik niet. Daar is al jaren op beknibbeld door beperkt te corrigeren voor inflatie.

In België niet voor wat betreft het overheidspensioen. Dat wordt betaald door de huidige werkenden.

[RichieB]

assje schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 09:07:
[...]
De casus was juist net voor pensioendatum dus GEEN voldoende eigen vermogen.

Anders is de oplossing simpel, gewoon war beleggingen verkopen.

Ik bedoelde: voldoende eigen vermogen om van te leven, niet om er een extra huis bij te kopen.

[PWSteal]

PWSteal schreef op zondag 7 juni 2026 @ 10:12:
Ten eerste wil ik iedereen hier even bedanken voor de uitstekende reacties, het is goed om de inzichten van anderen in te zien. Voor mijzelf ook prettig om even alles van me af te kunnen schrijven.

Qua gezondheid zat ik al op het juiste spoor; rook en drink niet, geen drugs, eet gezond en beweeg voldoende. Het is bij mij gewoon het gebrek aan sociale cirkel en activiteiten eromheen. In de zomer maanden zie ik nog wel mensen, maar in de winter kom ik het huis amper uit, Wind, regen, kou Dus vanuit daar komt het idee om naar een land te gaan waar ik daar geen last meer van heb. Naast nog het feit dat ik inmiddels genoeg vermogen heb om daar een comfortabel leven te hebben zonder direct te hoeven werken.

Het inzicht dat ik mijzelf als bagage mee heb is denk ik wel essentieel. Ik was al bekend met het concept, maar soms kom je zo in je eigen gedachten terecht dat je er even niet uit komt. Wellicht moet ik in de winter maanden gewoon wat vaker het vliegtuig instappen om wat zon mee te pakken.

Daarnaast om gelijk wat daden bij woorden te voegen: ik heb mij ingechreven voor een teamsport beginnend komende week.

Een aantal weken geleden hier een post gemaakt en was erg blij met alle reacties hier. Dus daarom nog even wat terugkoppeling.

Sindsdien heb ik spontaan het vliegtuig naar Thailand gepakt en daar een paar weken doorgebracht. Het was prettig om in een hele andere omgeving te zijn en een hoop nieuwe ervaringen opgedaan. Daarnaast ook wel een aantal inzichten op gedaan die ook wel impact hebben op mijn FIRE-reis.

Na een tijd in Bangkok te hebben doorgebracht ben ik mij gaan realiseren dat mijn huidige woonplaats simpelweg te 'saai' is. Het is een plek voor als je gesettled bent en je kinderen wilt laten opgroeien, maar voor alleenstaanden is er te weinig. Weinig leuke cafe's om even een koffie te drinken of om te shoppen bijvoorbeeld. Dat laatste ben ik daar pas leuk gaan vinden, voorheen deed ik alles online. Sinds ik terug ben, ben ik wat vaker gewoon 'alleen' ergens heen gegaan. En verrek, al gelijk wat nieuwe connecties opgedaan en wat oude bekenden tegengekomen.

Het probleem is vooral dat het zo een barriere is in mijn huidige woonplaats, omdat ik nagenoeg altijd naar een andere plaats moet reizen om iets te doen. Binnenkort start mijn nieuwe baan in een grotere stad, dus zit eraan te denken om komend jaar daar naar een nieuwe woning op zoek te gaan. Dat gaat flink inhakken op de financien, zit nu namelijk met lage hypotheeklasten. Maar denk dat het uiteindelijk wel de juist keuze is.

Ook wil ik mijzelf wat meer gaan richten op comfortabeler leven in plaats van alleen maar sparen en beleggen. Het is een idee waar ik echt aan moet wennen, want ik heb nooit zo geleefd. Ik heb nu al een tijd (onbetaald) vakantie en ben op reis geweest, maar onder de streep is mijn vermogen alleen maar gegroeid Dus ik moet gewoon af en toe die mooie trui kopen, ergens lekker sushi gaan eten of het vliegtuig ergens naartoe pakken. Ik zit in een enorm bevoorrechte positie en het word tijd dat ik daar gebruik van ga maken.

[Pr088]

Wozmro schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 09:39:
[...]

In België niet voor wat betreft het overheidspensioen. Dat wordt betaald door de huidige werkenden.

Dat heet bij ons AOW. Pensioen is in Nederland je cao-pensioen.

[helloitsme]

Ik kijk wel eens naar het youtube kanaal van een Engels stel wat eerder gestopt is met werken. Het is een mix van reis video's en video's over hoe ze eerder gestopt zijn met werken en hoe ze hun leven nu invulling geven.

Ik vond de volgende video wel interessant, hij gaat met name ook over de niet financiële zaken bij het stoppen met werken

YouTube: The Retirement Question Nobody Asks

[rube]

Pr088 schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 12:10:
[...]

Dat heet bij ons AOW. Pensioen is in Nederland je cao-pensioen.

Dat hoeft niet per se onder een CAO te vallen. Ik heb bij de meeste werkgevers geen CAO gehad, toch een pensioen opgebouwd via die bewuste werkgevers.

[Jeweetje]

@PWSteal dapper dat je eerder zo open was over je mentale uitdaging, fijn om te lezen dat je de tips ter harte hebt genomen en je heerlijk bent gaan genieten en er letterlijk een wereld voor je open is gegaan en het leven je weer toelacht met nieuwe positieve energie en inzichten.

Leef vooral ook nu, gezondheid hebben we maar beperkt in eigen hand. Zelf geveld door ziekte en afgekeurd, maar gelukkig de herinneringen aan onze vele mooie reizen en uitjes.

Forse inkomen terugval, gelukkig ook voldoende geïnvesteerd naast het genieten dus hierover geen stress 😉.

[R.van.M]

PWSteal schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 11:47:
[...]

Een aantal weken geleden hier een post gemaakt en was erg blij met alle reacties hier. Dus daarom nog even wat terugkoppeling.

Sindsdien heb ik spontaan het vliegtuig naar Thailand gepakt en daar een paar weken doorgebracht. Het was prettig om in een hele andere omgeving te zijn en een hoop nieuwe ervaringen opgedaan. Daarnaast ook wel een aantal inzichten op gedaan die ook wel impact hebben op mijn FIRE-reis.

Na een tijd in Bangkok te hebben doorgebracht ben ik mij gaan realiseren dat mijn huidige woonplaats simpelweg te 'saai' is. Het is een plek voor als je gesettled bent en je kinderen wilt laten opgroeien, maar voor alleenstaanden is er te weinig. Weinig leuke cafe's om even een koffie te drinken of om te shoppen bijvoorbeeld. Dat laatste ben ik daar pas leuk gaan vinden, voorheen deed ik alles online. Sinds ik terug ben, ben ik wat vaker gewoon 'alleen' ergens heen gegaan. En verrek, al gelijk wat nieuwe connecties opgedaan en wat oude bekenden tegengekomen.

Het probleem is vooral dat het zo een barriere is in mijn huidige woonplaats, omdat ik nagenoeg altijd naar een andere plaats moet reizen om iets te doen. Binnenkort start mijn nieuwe baan in een grotere stad, dus zit eraan te denken om komend jaar daar naar een nieuwe woning op zoek te gaan. Dat gaat flink inhakken op de financien, zit nu namelijk met lage hypotheeklasten. Maar denk dat het uiteindelijk wel de juist keuze is.

Ook wil ik mijzelf wat meer gaan richten op comfortabeler leven in plaats van alleen maar sparen en beleggen. Het is een idee waar ik echt aan moet wennen, want ik heb nooit zo geleefd. Ik heb nu al een tijd (onbetaald) vakantie en ben op reis geweest, maar onder de streep is mijn vermogen alleen maar gegroeid Dus ik moet gewoon af en toe die mooie trui kopen, ergens lekker sushi gaan eten of het vliegtuig ergens naartoe pakken. Ik zit in een enorm bevoorrechte positie en het word tijd dat ik daar gebruik van ga maken.

Het is balans waar iedereen naar op zoek is in het leven, en ook in FIRE. Je wilt niet alles opgeven om een paar jaar sneller FIRE te kunnen zijn om daarna in een zwart gat te vallen maar ook niet YOLO en nu alles er doorheen te jagen.

[R.van.M]

helloitsme schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 12:13:
Ik kijk wel eens naar het youtube kanaal van een Engels stel wat eerder gestopt is met werken. Het is een mix van reis video's en video's over hoe ze eerder gestopt zijn met werken en hoe ze hun leven nu invulling geven.

Ik vond de volgende video wel interessant, hij gaat met name ook over de niet financiële zaken bij het stoppen met werken

YouTube: The Retirement Question Nobody Asks

Het is inderdaad een onderwerp waar ik het volledig mee eens ben. Sterker nog, ik denk dat veel mensen hier niet eens bewust over nadenken en daarom uiteindelijk maar blijven doorwerken, simpelweg omdat ze zich afvragen: "Wat moet ik anders doen?"

Hoewel ik het eens ben met de stelling dat je bepaalde dingen alvast kunt uitproberen, zijn de plannen voor een RE-periode vaak zó anders dan je huidige leven dat je ze moet ervaren. Een (paar) jaar reizen is immers iets totaal anders dan een paar weken op vakantie. En daadwerkelijk elke dag aan een boek werken is heel wat anders dan af en toe in het weekend een paar pagina's schrijven.

Zelf heb ik zoals jullie weten plannen voor wat ik in mijn RE-periode ga doen maar doordat het zo radicaal anders zal zijn zal ik het moeten ervaren om te weten hoe het zal zijn, maar dat maakt het niet minder belangrijk om er alvast over na te denken en voorbereidingen ervoor te treffen

[ Voor 4% gewijzigd door R.van.M op 24-07-2026 15:49 ]

[helloitsme]

R.van.M schreef op vrijdag 24 juli 2026 @ 15:42:
[...]

Het is inderdaad een onderwerp waar ik het volledig mee eens ben. Sterker nog, ik denk dat veel mensen hier niet eens bewust over nadenken en daarom uiteindelijk maar blijven doorwerken, simpelweg omdat ze zich afvragen: "Wat moet ik anders doen?"

Hoewel ik het eens ben met de stelling dat je bepaalde dingen alvast kunt uitproberen, zijn de plannen voor een RE-periode vaak zó anders dan je huidige leven dat je ze moet ervaren. Een (paar) jaar reizen is immers iets totaal anders dan een paar weken op vakantie. En daadwerkelijk elke dag aan een boek werken is heel wat anders dan af en toe in het weekend een paar pagina's schrijven.

Zelf heb ik zoals jullie weten plannen voor wat ik in mijn RE-periode ga doen maar doordat het zo radicaal anders zal zijn zal ik het moeten ervaren om te weten hoe het zal zijn, maar dat maakt het niet minder belangrijk om er alvast over na te denken en voorbereidingen ervoor te treffen

Ik denk dat de belangrijkste boodschap is om naast het financiële plaatje ook na te denken over hoe je invulling gaat geven aan je leven na je pensioen.

Een deel kan je wellicht uitproberen (zoals zij gedaan hebben), een deel kan ook pas later ervaren worden. Ik vond het stukje over 'afstemming met je partner' ook heel relevant. Stop je tegelijk? Of kan/wil je partner dat niet. En heb je dezelfde gedachtes over de invulling van je pensioen tijd of wil de één veel gaan reizen en de ander juist vrijwilligers werk gaan doen of actief in de tuin aan de slag gaan? Het zijn belangrijke zaken om over na te denken naast het financiële plaatje.