Het centrale balansventilatie met warmteterugwinning topic

[Boefs]

P5ycho schreef op donderdag 29 januari 2026 @ 20:39:
[...]

Het vocht gaat of terug het huis in, of naar buiten. Het rendement is ongeveer 75%. Ook dat badkamervocht wordt verdeeld over je woning inderdaad.

Zet je dan een setpoint voor RV voor de aanvoerlucht?

[Franciesco]

Boefs schreef op donderdag 29 januari 2026 @ 16:53:
Ik ben me aan het verdiepen om ons standaard jaren 90 hoekhuis te voorzien van een WTW systeem en dan de schone lucht het trapgat in te blazen, a la Brink Multi Air. Na uren en dagen lezen en WTW units bekijken loop ik gewoon vast op de beschikbare ruimte. En dan het gebrek daaraan. Nergens een fatsoenlijke muur, het zoldertje is erg klein. Afijn, gedoe.

Een soortgelijk probleem heb ik ook gehad: hele lage zolder (minder dan 100cm), geen ruimte voor een wtw in de bijkeuken etc. Lang gezocht naar allerlei compacte modellen maar het bleef tobben. Ook omdat die compacte (al dan niet plafond) units naar mijn smaak niet geweldig waren: rendement niet top, vaak geen voorverwarmer en geen enthalpiewisselaar.
Uiteindelijk heb ik er voor gekozen een stukje van de logeerkamer/werkkamer op te offeren. In die kamer heb ik de wtw unit gezet (Zehnder Q350, een model wat aan al mijn eisen/wensen voldeed) en hier om heen heb ik een kast gemaakt. Die kast heb ik geïsoleerd met metisse (katoenisolatie) om het geluid van de wtw unit zelf wat te dempen. Hierdoor hoor je de unit nog steeds wel iets in die logeerkamer, maar niet storend. In de rest van de verblijfsruimtes is het systeem niet hoorbaar

Ik ben nog altijd heel blij met deze keuze. Wellicht is dit ook een optie voor jou?

[Boefs]

Franciesco schreef op donderdag 29 januari 2026 @ 21:17:
[...]


Een soortgelijk probleem heb ik ook gehad: hele lage zolder (minder dan 100cm), geen ruimte voor een wtw in de bijkeuken etc. Lang gezocht naar allerlei compacte modellen maar het bleef tobben. Ook omdat die compacte (al dan niet plafond) units naar mijn smaak niet geweldig waren: rendement niet top, vaak geen voorverwarmer en geen enthalpiewisselaar.
Uiteindelijk heb ik er voor gekozen een stukje van de logeerkamer/werkkamer op te offeren. In die kamer heb ik de wtw unit gezet (Zehnder Q350, een model wat aan al mijn eisen/wensen voldeed) en hier om heen heb ik een kast gemaakt. Die kast heb ik geïsoleerd met metisse (katoenisolatie) om het geluid van de wtw unit zelf wat te dempen. Hierdoor hoor je de unit nog steeds wel iets in die logeerkamer, maar niet storend. In de rest van de verblijfsruimtes is het systeem niet hoorbaar

Ik ben nog altijd heel blij met deze keuze. Wellicht is dit ook een optie voor jou?

Die unit zou ook mijn voorkeur hebben. Maar ik kan eigenlijk geen kant op, ook om aansluiting te maken op het centrale afzuigkanaal is er geen logische keuze. Lastig.

[P5ycho]

Boefs schreef op donderdag 29 januari 2026 @ 20:45:
[...]


Zet je dan een setpoint voor RV voor de aanvoerlucht?

Nee, er valt niets in te stellen. De wisselaar vertraagt het verlies van vocht met een factor 4, maar kan niet actief regelen.

[nl2dav]

Boefs schreef op donderdag 29 januari 2026 @ 16:53:
Een soort van kanshebber is een Zehnder WR918 (eigenlijk ook geen plek voor) of een Itho HRU 300 V. Die laatste kan misschien net liggend in een knieschot, maar dan heb ik maar 40 cm links en rechts over en daar moet dan het gepijp komen, inclusief een geveldoorvoer voor de toevoer. Ik loop een beetje vast.

Dat gezegd hebbende; kun je er met een enthalpiewisselaar vanuit gaan dat hij al het vocht uit de afgezogen lucht terugblaast? Ik denk dan aan al het vocht wat uit de badkamer afgezogen wordt?

De Itho HRU 300 V heeft sowieso geen enthalpie en bovendien 160mm diameter aansluitingen. De WR918 heeft 125mm aansluitingen maar dat is met een adapterset naar uit de handel genomen Comfopipe Plus. Valt altijd wel een mouw (buis) aan te passen natuurlijk maar handig is anders. Sowieso wel irritant aan Zehnder dat het zn eigen veel te dure buizensysteem probeert door te drukken.

Maarre, het doel is me niet echt duidelijk, het "trapgat inblazen". En dan?

[ Voor 24% gewijzigd door nl2dav op 30-01-2026 02:11 ]

[P5ycho]

En dan zuigt een fan in de muur de lucht de slaapkamers binnen. Een hele dure oplossing om geen buizen te hoeven leggen.

Het comfopipe plus buizensysteem wordt in het buitenland oa onder de Brink naam verkocht, dus het is nog steeds verkrijgbaar.

[Broodro0ster]

Ik hoop dat ik dit hier mag posten, want ik kon geen algemeen Zehnder topic vinden. Ik weet wel dat er veel Zehnder gebruikers op dit forum zitten. Verwijder maar indien dit al gepost is of hier niet thuis hoort.

Onlangs kwam ik dit tegen: https://github.com/yoziru/esphome-zehnder-comfoair
Met nog geen 30euro aan onderdelen krijg je jouw Zehnder Q unit in Home Assistant. Waarbij je hem kunt uitlezen en sturen net zoals met de officiële module van 300euro.

Ik ben voor de M5Stack oplossing gegaan want die heeft geen externe power supply nodig. De onderdelen waren een 22euro bij TinyTronics. Repo uitgechecked, compile, upload, aansluiten en het werkt.

[P5ycho]

Yup, werkt hier ook al tijden goed. Ook met dezelfde hardware.
Is al vaker genoemd in dit topic:
Het centrale balansventilatie met warmteterugwinning topic

Ik mis alleen de co2 sensoren lezen/schrijven nog. Ik roep al een jaar of 2 dat ik dat nog eens wil regelen, het is er nog niet van gekomen...

[JT]

Broodro0ster schreef op vrijdag 30 januari 2026 @ 11:44:
Ik hoop dat ik dit hier mag posten, want ik kon geen algemeen Zehnder topic vinden. Ik weet wel dat er veel Zehnder gebruikers op dit forum zitten. Verwijder maar indien dit al gepost is of hier niet thuis hoort.

Onlangs kwam ik dit tegen: https://github.com/yoziru/esphome-zehnder-comfoair
Met nog geen 30euro aan onderdelen krijg je jouw Zehnder Q unit in Home Assistant. Waarbij je hem kunt uitlezen en sturen net zoals met de officiële module van 300euro.

Ik ben voor de M5Stack oplossing gegaan want die heeft geen externe power supply nodig. De onderdelen waren een 22euro bij TinyTronics. Repo uitgechecked, compile, upload, aansluiten en het werkt.

Ik heb iets soortgelijks gedaan voor mijn Brink. Echt top

[Boefs]

P5ycho schreef op vrijdag 30 januari 2026 @ 08:06:
En dan zuigt een fan in de muur de lucht de slaapkamers binnen. Een hele dure oplossing om geen buizen te hoeven leggen.

Het comfopipe plus buizensysteem wordt in het buitenland oa onder de Brink naam verkocht, dus het is nog steeds verkrijgbaar.

De mixfan zuigt af uit de slaapkamer, dat is althans het principe van Brink. Verse lucht wordt dan onder de deurspleet aangevoerd. Het trapgat fungeert als een buffer, ik zie wel in dat dat kan werken. Buiten dat het duur is (en dat is het), kan ik me voorstellen dat het de enige haalbare oplossing is in sommige gevallen.

[Boefs]

nl2dav schreef op vrijdag 30 januari 2026 @ 01:53:
[...]


De Itho HRU 300 V heeft sowieso geen enthalpie en bovendien 160mm diameter aansluitingen. De WR918 heeft 125mm aansluitingen maar dat is met een adapterset naar uit de handel genomen Comfopipe Plus. Valt altijd wel een mouw (buis) aan te passen natuurlijk maar handig is anders. Sowieso wel irritant aan Zehnder dat het zn eigen veel te dure buizensysteem probeert door te drukken.

Maarre, het doel is me niet echt duidelijk, het "trapgat inblazen". En dan?

Nee geen enthalpie wisselaar, maar is dat echt een must? 160 mm aansluitingen is denk ik geen probleem, er zullen toch wel genoeg verloopstukken te koop zijn. Wat wel mooi is aan die Itho is dat de sensoren draadloos zijn (ik dacht aan een CO2 sensor beneden in de hal en een RV sensor in de badkamer). De CO2 sensor heeft wel 230V nodig, maar daar is wel een mouw aan te passen.

Ik blijf met een rolmaat rondlopen, ik ben er nog niet uit hoe ik het ga doen en met welke unit. De Itho HRU 300 V (nog niet leverbaar) is ontzettend groot, maar doordat je hem op de vloer kan leggen de enige kandidaat voor in een knieschot achtige ruimte.

Ik zou liever een Brink Flair 200 of een Zehnder hebben, maar zie nog niet in hoe ik dat qua plaatsing kan realiseren.

[P5ycho]

Boefs schreef op vrijdag 30 januari 2026 @ 13:02:
[...]


De mixfan zuigt af uit de slaapkamer, dat is althans het principe van Brink. Verse lucht wordt dan onder de deurspleet aangevoerd. Het trapgat fungeert als een buffer, ik zie wel in dat dat kan werken. Buiten dat het duur is (en dat is het), kan ik me voorstellen dat het de enige haalbare oplossing is in sommige gevallen.

Effectief hetzelfde natuurlijk, maar i stand corrected .
Wel een beetje jammer dat je geen 100% verse lucht aantrekt in de slaapkamers. Ik vind dat altijd wel een fris idee.

[nl2dav]

Broodro0ster schreef op vrijdag 30 januari 2026 @ 11:44:
Onlangs kwam ik dit tegen: https://github.com/yoziru/esphome-zehnder-comfoair
Met nog geen 30euro aan onderdelen krijg je jouw Zehnder Q unit in Home Assistant. Waarbij je hem kunt uitlezen en sturen net zoals met de officiële module van 300euro.

Ik vind het dan weer merkwaardig dat er zo weinig de svenar webshop weten te vinden. Ik heb al jaren de WHR930 en nu dan de Q in HomeAssistant en dan niet met 'onderdelen' maar kant en klaar binnen vijf minuten aan de gang. Dat gedoe met onderdelen kost mij teveel tijd. Heb verder geen banden met "svenar", kwam het gewoon tegen in mijn zoektocht jaren geleden.

Boefs schreef op vrijdag 30 januari 2026 @ 13:09:
[...]


Nee geen enthalpie wisselaar, maar is dat echt een must?

Mijn ervaring met een HRV en een "gewone" CV installatie is dat de luchtvochtigheid heel erg ver (35%) naar beneden getrokken wordt. Dagelijks zes liter water met luchtbevochtigeraars het huis in pompen was leuk voor even maar om daar nou een levenswerk van te gaan maken. Het is wel huisafhankelijk denk ik, niet ieder huis is even "droog" en het hangt ook af hoe zwaar je het warm stookt. Ik ben inmiddels blij dat ik op een ERV installatie zit, dat gesleep met ontkalkt water begon vervelend te worden.

Met een ERV unit hoef je bovendien geen condensafvoer te maken, die kan bevriezen als je het niet goed doet.

[ Voor 35% gewijzigd door nl2dav op 30-01-2026 16:27 ]

[Boefs]

nl2dav schreef op vrijdag 30 januari 2026 @ 16:11:
[...]

Ik vind het dan weer merkwaardig dat er zo weinig de svenar webshop weten te vinden. Ik heb al jaren de WHR930 en nu dan de Q in HomeAssistant en dan niet met 'onderdelen' maar kant en klaar binnen vijf minuten aan de gang. Dat gedoe met onderdelen kost mij teveel tijd. Heb verder geen banden met "svenar", kwam het gewoon tegen in mijn zoektocht jaren geleden.


[...]


Mijn ervaring met een HRV en een "gewone" CV installatie is dat de luchtvochtigheid heel erg ver (35%) naar beneden getrokken wordt. Dagelijks zes liter water met luchtbevochtigeraars het huis in pompen was leuk voor even maar om daar nou een levenswerk van te gaan maken. Het is wel huisafhankelijk denk ik, niet ieder huis is even "droog" en het hangt ook af hoe zwaar je het warm stookt. Ik ben inmiddels blij dat ik op een ERV installatie zit, dat gesleep met ontkalkt water begon vervelend te worden.

Met een ERV unit hoef je bovendien geen condensafvoer te maken, die kan bevriezen als je het niet goed doet.

35% is wel serieus laag inderdaad, dat zet me weer aan het denken..

[RusFighter]

Nu we paar koude dagen achter de rug hebben gehad ben ik benieuwd naar het rendement van de mensen hier met een WTW, voornamelijk naar mensen zonder enthalpiewisselaar (met mag ook). Wat ik mij voornamelijk afvraag is wat het effect is van condenswater die in de warmtewisselaar tussen de finnen "blijft hangen" en niet gelijk het afvoerbak van de WTW afloopt. In mijn geval blijft er heel veel water tussen de finnen van de warmtewisselaar hangen waardoor (volgens chatgpt) het rendement aanzienlijk omlaag kan gaan. Dit is helaas voor mij het geval . Mijn warmtewisselaar is nieuw en zou dus niet vervuld moeten zijn, waardoor water niet snel hoort "te plakken" aan de finnen. Ook als ik de wisselaar eruit haal en droog schud, gaat het rendement daarna aanzienlijk omhoog.
Kwa waterpas hangt mijn unit perfect (volgens het boekje).

Ik heb dan ook sterke vraagtekens bij het design van deze warmtewisselaar en vraag me af welke design andere merken gebruiken om dit te voorkomen.

[M4inDC]

Ik meen dat ik eerder eens over had gepost of over had gelezen, maar ik zet even met de inbouwruimte benodigd voor ventielen. Ik heb een Imaginair 125 RLV ventiel, en die moet een centimeter of 6 in een 125 spiro worden gestoken. Die spiro moet dan weer over een 125 aansluiten van een T profiel.

Dit T profiel komt tussen de balken, maar steekt als snel 4 a 5cm onder de balken uit.
Hier komt nog die 6cm insteekdiepte van het profiel bij, 10 a 11cm tot onderkant balk. Enige wat ik dan nog heb is panlat van 2cm, en stucplaat van 1.25cm, en wat stucwerk zelf, maar dit alles is nooit genoeg om die 10/11cm te overbruggen. Dus dan kom ik uit op een koof, of het hele plafond verlagen. Beide wil ik eigenlijk niet. Maar ik zit te kijken naar die Ubbink ventieladapters bijv. (zoiets), zou dit een mogelijke oplossing zijn? Deze zou ik wat hoger kunnen bevestigen tussen de balken, en volgens mij schuift een ventiel hier ook precies in.

Hebben anderen ook met die probleem gezeten? Diepte nodig voor insteken van ventielen en maar beperkte ruimte? Mis ik iets, zijn er andere oplossingen?

[Luiaard]

Wij trekken komende zomer in een voor ons nieuw huis. Dit is een monumentaal pand dat wel tussen 2010 en 2012 compleet van binnen nieuw is opgebouwd (met isolatie van die tijd, bouwbesluit 2003 denk ik).
Ik heb nu nog geen compleet beeld van de technische installaties hoe en waar het allemaal precies zit, dus misschien moet de verdere uitwerking nog even wachten tot ik er echt woon. Ik heb wel een grote interesse om een type D aan te leggen centraal of decentraal.
Momenteel is er al wel mechanische afvoer in alle verblijfsruimtes, WC's en badkamers. Het huis is ruim, met 364m2 vloeroppervlak en ca. 1500m3 inhoud. We gaan er met ons gezin van 5 wonen.
De renovatie is goed gedaan en smaakvol waardoor ik niet te ingrijpend zou willen verbouwen om een WTW-systeem mogelijk te maken. Aan de andere kant is de binnenzijde best modern/industrieel dus ergens een kanaal zou niet eens echt gek ogen als het nodig is, zelfs al zou dit in het zicht zijn. Mijn eerste gedachte is dat als er overal afvoer is dit de mogelijkheid biedt om centraal ergens in te blazen - een heel groot deel van het pand is open, alleen de slaapkamers en badkamer+WC's zijn aparte ruimtes binnen het geheel.

[Kanarie]

RusFighter schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 11:32:
Nu we paar koude dagen achter de rug hebben gehad ben ik benieuwd naar het rendement van de mensen hier met een WTW, voornamelijk naar mensen zonder enthalpiewisselaar (met mag ook).

Hier hangt een Sabik 350 zonder enthalpiewisselaar. Dit is een koude dag:


en dit een warme dag:

[w00key]

RusFighter schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 11:32:
Nu we paar koude dagen achter de rug hebben gehad ben ik benieuwd naar het rendement van de mensen hier met een WTW, voornamelijk naar mensen zonder enthalpiewisselaar (met mag ook). Wat ik mij voornamelijk afvraag is wat het effect is van condenswater die in de warmtewisselaar tussen de finnen "blijft hangen" en niet gelijk het afvoerbak van de WTW afloopt. In mijn geval blijft er heel veel water tussen de finnen van de warmtewisselaar hangen waardoor (volgens chatgpt) het rendement aanzienlijk omlaag kan gaan. Dit is helaas voor mij het geval .

Niet teveel naar ChatGPT luisteren. Lucht dat naar buiten gaat condenseert ja, dat komt omdat je het afkoelt tot onder dauwpunt. Maar vervolgens is het inert, het kan niet weer verdampen en energie mee naar buiten nemen. Of het naar beneden drupt boeit niet echt, als het verzadigd is rolt er een druppel naar beneden en neemt een heleboel mee.

Bij een ontvochtiger waar je de vinnen kan zien zie je dat ook. Eerst wordt alles nat en dan loopt opeens een straal water weg. Na een kwartier ofzo drupt het dan constant, er is altijd wel een plekje met de laatste druppel die teveel is.

[RusFighter]

w00key schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 12:27:
[...]

Of het naar beneden drupt boeit niet echt, als het verzadigd is rolt er een druppel naar beneden en neemt een heleboel mee.

Daar ben ik niet mee eens. Als er tussen de lamellen water ontstopping is waardoor de lamellen geblokkeerd worden, stroomt er geen lucht meer doorheen. Omdat de lucht de weg van minste weerstand kiest gaat het door andere lamellen. Dit is waarschijnlijk het geval bij afzuigende lucht vanuit de woning, veel lamellen worden verzadigd waardoor er geen warme lucht meer doorheen stroomt. De inkomende lucht vanuit buiten stroomt wel nog langs de lamellen die tegen de verstopte lamellen aanliggen, deze lucht wordt dus minder opgewarmd. Als het water lang genoeg in de verstopte lamellen blijft hangen, wat afhangt van de afvoering van water van de lamellen en het tegendruk van materiaal, kan het een flink nadeel zijn tov efficiency. Deze lamellen worden pas "droog gespoeld" wanneer er teveel weerstand ontstaat door de hele wisselaar. Als je mijn vorige closeup foto van de wisselaar bekijkt waarop de lamellen zichtbaar zijn, kan je deze verstoppingen deels zien. Dit is dus sterk afhankelijk van het design van de warmtewisselaar en de lamellen.

[ Voor 8% gewijzigd door RusFighter op 31-01-2026 12:49 ]

[P5ycho]

Ik kan me ook wel voorstellen dat een hoger debiet beter die druppels afvoert.

[Franciesco]

@Rus met mijn enthalpiewisselaar op 210m3/h ligt het rendement meestal rond de 88%*. Dat was ook het geval toen het b.v. -5 graden was (en de voorverwarmer uit stond).

Wat is het rendement bij jou?

* handmatig uitgerekend via de formule:
(Ttoevoer-Tbuitenlucht)/(Tretour-Tbuitenlucht)*100
Deze formule klopt hopelijk?

[RusFighter]

Franciesco schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 14:15:
@Rus met mijn enthalpiewisselaar op 210m3/h ligt het rendement meestal rond de 88%*. Dat was ook het geval toen het b.v. -5 graden was (en de voorverwarmer uit stond).

Wat is het rendement bij jou?

* handmatig uitgerekend via de formule:
(Ttoevoer-Tbuitenlucht)/(Tretour-Tbuitenlucht)*100
Deze formule klopt hopelijk?

Als de aanvoertemperatuur vanuit buiten paar graden onder dauwpunt van binnen ligt, gaat mijn rendement richtig 80%. Ik gebruik zelfde formule. Aanvoertemperatuur boven dauwpunt zit ik rond 88+ (op dit moment 94%)

[P5ycho]

Franciesco schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 14:15:
@Rus met mijn enthalpiewisselaar op 210m3/h ligt het rendement meestal rond de 88%*. Dat was ook het geval toen het b.v. -5 graden was (en de voorverwarmer uit stond).

Wat is het rendement bij jou?

* handmatig uitgerekend via de formule:
(Ttoevoer-Tbuitenlucht)/(Tretour-Tbuitenlucht)*100
Deze formule klopt hopelijk?

Daar neem je het rendement van het teruggewonnen vocht niet mee, en dat is een aardig verschil.
In een van de wtw topics is daar een keer een sommetje mee gedaan, maar ik kan het helaas niet meer terugvinden.

[TomVH2]

RusFighter schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 11:32:
Nu we paar koude dagen achter de rug hebben gehad ben ik benieuwd naar het rendement van de mensen hier met een WTW, voornamelijk naar mensen zonder enthalpiewisselaar (met mag ook). Wat ik mij voornamelijk afvraag is wat het effect is van condenswater die in de warmtewisselaar tussen de finnen "blijft hangen" en niet gelijk het afvoerbak van de WTW afloopt. In mijn geval blijft er heel veel water tussen de finnen van de warmtewisselaar hangen waardoor (volgens chatgpt) het rendement aanzienlijk omlaag kan gaan. Dit is helaas voor mij het geval . Mijn warmtewisselaar is nieuw en zou dus niet vervuld moeten zijn, waardoor water niet snel hoort "te plakken" aan de finnen. Ook als ik de wisselaar eruit haal en droog schud, gaat het rendement daarna aanzienlijk omhoog.
Kwa waterpas hangt mijn unit perfect (volgens het boekje).

Ik heb dan ook sterke vraagtekens bij het design van deze warmtewisselaar en vraag me af welke design andere merken gebruiken om dit te voorkomen.

[Afbeelding]

[Afbeelding]

[Afbeelding]

De HRV van de Q450 bevat ook nog "veel" water. Als ik de warmtewisselaar verwijder en draai dan komt er toch ook ongeveer 100 a 200ml water uit. Ook tussen de lamellen zie ik druppels. Hier rendement van HRV 91% bij 0,7°C buiten en 84% van ERV bij 1°C buiten (jouw formule met energiewinst uit vochtrecup niet meegerekend).

[RusFighter]

TomVH2 schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 14:55:
[...]

De HRV van de Q450 bevat ook nog "veel" water. Als ik de warmtewisselaar verwijder en draai dan komt er toch ook ongeveer 100 a 200ml water uit. Ook tussen de lamellen zie ik druppels. Hier rendement van HRV 91% bij 0,7°C buiten en 84% van ERV bij 1°C buiten (jouw formule met energiewinst uit vochtrecup niet meegerekend).

Ben eigenlijk wel benieuwd hoe de lamellen van de Zehnder Q eruit zien (en hoe het water tussen blijft hangen). Kan niet online 123 een foto vinden. Mijn unit (Orcon HRC OptiAir 260) heeft soort van kanaaltjes die voor mij gevoel heel snel met water verstopt raken. Doordat deze kanaaltjes heel klein zijn, raken ze heel snel verstopt met druppels en de druppels kunnen moeilijk doorheen. Dit is wel mijn aannamen.

[w00key]

RusFighter schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 12:44:
[...]


Daar ben ik niet mee eens. Als er tussen de lamellen water ontstopping is waardoor de lamellen geblokkeerd worden, stroomt er geen lucht meer doorheen. Omdat de lucht de weg van minste weerstand kiest gaat het door andere lamellen. Dit is waarschijnlijk het geval bij afzuigende lucht vanuit de woning, veel lamellen worden verzadigd waardoor er geen warme lucht meer doorheen stroomt. De inkomende lucht vanuit buiten stroomt wel nog langs de lamellen die tegen de verstopte lamellen aanliggen, deze lucht wordt dus minder opgewarmd. Als het water lang genoeg in de verstopte lamellen blijft hangen, wat afhangt van de afvoering van water van de lamellen en het tegendruk van materiaal, kan het een flink nadeel zijn tov efficiency. Deze lamellen worden pas "droog gespoeld" wanneer er teveel weerstand ontstaat door de hele wisselaar. Als je mijn vorige closeup foto van de wisselaar bekijkt waarop de lamellen zichtbaar zijn, kan je deze verstoppingen deels zien. Dit is dus sterk afhankelijk van het design van de warmtewisselaar en de lamellen.

Lucht zoekt de weg met minste weerstand, ja. Maar dat varieert dus continu, lucht stroomt er langs, genereert lokaal een hoop extra condens, hey niet meer de minst geblokeerde.

Je foto is niks anders dan een snapshot, 5 minuten later kunnen weer hele andere kanalen vrij zijn.

Bij een airco of ontvochtiger met de kap open kan je dat precies zien. Daar is de verdamper ook altijd een natte zooi met flink wat water tussen de finnen. Waar lucht langs "kan" verandert continu.

[chaoscontrol]

Ik ben mij aan het oriënteren om onderstaande antieke doos te vervangen met iets moderns.



Na het doorlezen van de verschillende WTW topics zie ik door de bomen het bos niet meer. Momenteel stuur ik de (luidruchtige) doos aan via Home Assistant. Dat moet de volgende ook kunnen, maar zoals ik het lees is er voor elke wel een of andere weg om dat voor elkaar te krijgen.

Kan iemand mij een zetje de juiste kant op geven? Een paar bomen aanwijzen die het waard zijn te bekijken? Zodat ik hopelijk geen maanden, maar weken hoef te onderzoeken? Ik maak al zo weinig af volgens de vrouw.

[nl2dav]

Dat is deze rebranded Soler & Palau WTA HR 300 https://w3.cebeo.eu/pdf_nl/3854891.pdf

lijkt erop dat er 125mm buizen op die 160mm aansluitingen gezet zijn, bij hoge debieten ontstaat dan meer druk op de lagers. Als het je alleen om het lawaai te doen is dan volstaat het vervangen van de lagers want die zijn gegarandeerd versleten na zoveel jaar. Heb alleen geen idee wat voor soort ventilatoren en bijbehorende lagers erin zitten.

Een hele nieuwe unit kan ook, dat wordt dan wel aardig wat extra geld wegbrengen voor beperkte winst met deze setup.

[ Voor 18% gewijzigd door nl2dav op 31-01-2026 17:06 ]

[chaoscontrol]

nl2dav schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 17:02:
Dat is deze rebranded Soler & Palau WTA HR 300 https://w3.cebeo.eu/pdf_nl/3854891.pdf

lijkt erop dat er 125mm buizen op die 160mm aansluitingen gezet zijn, bij hoge debieten ontstaat dan meer druk op de lagers. Als het je alleen om het lawaai te doen is dan volstaat het vervangen van de lagers want die zijn gegarandeerd versleten na zoveel jaar. Heb alleen geen idee wat voor soort ventilatoren en bijbehorende lagers erin zitten.

Een hele nieuwe unit kan ook, dat wordt dan wel aardig wat extra geld wegbrengen voor beperkte winst met deze setup.

Dankje, daar staat nog best wel wat nuttigs in. Volgens het label bovenop de unit is het een HRV 400 R uit 2004. Ik kan mij zo voorstellen dat het tegenwoordig wat beter, stiller en zuiniger werkt. Nu heb ik in ieder geval wat cijfers om mee te vergelijken bij de nieuwere modellen. Ook is dit best een basis uitvoering zonder automatische bypass e.d. (Met een schuin oog kijk ik ook naar het nut van een eventuele enthalpie wisselaar.)

[nl2dav]

400 staat voor 400 m3/h aan luchtverplaatsing. Zijn het toch 160mm buizen dan, cq een groot huis met veel aangesloten ruimtes die verzorgd mogen worden? Dit is van belang om te weten aangezien een unit met 180mm buisaansluitingen anders niet zo heel veel zin heeft. Ik ben redelijk Zehnder fanaat (dat komt door de ComfoClime optie) dus kan niet echt een objectief advies geven

De ruimte om iets leuks op te hangen lijkt niet klein te zijn, dat scheelt.

[RusFighter]

w00key schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 15:36:
[...]

Lucht zoekt de weg met minste weerstand, ja. Maar dat varieert dus continu, lucht stroomt er langs, genereert lokaal een hoop extra condens, hey niet meer de minst geblokeerde.

Je foto is niks anders dan een snapshot, 5 minuten later kunnen weer hele andere kanalen vrij zijn.

Bij een airco of ontvochtiger met de kap open kan je dat precies zien. Daar is de verdamper ook altijd een natte zooi met flink wat water tussen de finnen. Waar lucht langs "kan" verandert continu.

Het mag wel een snapshot zijn maar als er op een willekeurige moment 20% van de kanalen tussen de finnen verstopt zijn op de afvoer zijde, zijde waar de warmte onttrokken moet worden, en op de toevoer zijde alle kanalen gewoon open zijn, creëer je een onbalans op de warmte afgifte in de wisselaar. Dit is te vergelijken met een bypass die 20% openstaat.

Mijn conclusie is dat condens best veel kwaad doet voor de warmteoverdrag van warme naar koude lucht vooral met kunstof finnen.

Aircos hebben natuurlijk aluminium finnen die de warmte/kou langer vasthouden. En wie zegt dat de maximale afgifte vermogen van airco niet afneemt als er veel condens op de finnen zitten?

[Boefs]

Een korte vraag; kan een Zehnder WR918 traploos zijn debiet regelen op basis van een externe Co2 sensor?

[w00key]

RusFighter schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 20:02:
[...]


Het mag wel een snapshot zijn maar als er op een willekeurige moment 20% van de kanalen tussen de finnen verstopt zijn op de afvoer zijde, zijde waar de warmte onttrokken moet worden, en op de toevoer zijde alle kanalen gewoon open zijn, creëer je een onbalans op de warmte afgifte in de wisselaar. Dit is te vergelijken met een bypass die 20% openstaat.

Mijn conclusie is dat condens best veel kwaad doet voor de warmteoverdrag van warme naar koude lucht vooral met kunstof finnen.

Aircos hebben natuurlijk aluminium finnen die de warmte/kou langer vasthouden. En wie zegt dat de maximale afgifte vermogen van airco niet afneemt als er veel condens op de finnen zitten?

Omdat je niet een losse warmtewisselaar test maar het gehele apparaat?

Drukverval en daarmee dus stroomverbruik, % terugwinning worden allemaal gemeten. Een airco wordt gewoon in een grote geconditioneerde cel gezet met specifieke temperatuur en dauwpunt. Het is geen rocket science. Hydrofiele en hydrofobe coatings bestaan maar als het niet nodig is gaan ze het niet voor de lol aanbrengen.


Pff, hou maar lekker vast aan je conclusie. Whatever.

[RusFighter]

w00key schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 21:15:
[...]

Omdat je niet een losse warmtewisselaar test maar het gehele apparaat?

Drukverval en daarmee dus stroomverbruik, % terugwinning worden allemaal gemeten. Een airco wordt gewoon in een grote geconditioneerde cel gezet met specifieke temperatuur en dauwpunt. Het is geen rocket science. Hydrofiele en hydrofobe coatings bestaan maar als het niet nodig is gaan ze het niet voor de lol aanbrengen.


Pff, hou maar lekker vast aan je conclusie. Whatever.

Mijn conclusie is gebaseerd op natuurkunde:
Q=U×A×ΔT
In het geval dat A (oppervlakte ) of U (geleidingfactor) kleiner worden, wordt Q (warmteafgifte) ook kleiner.

[nl2dav]

Aangezien je er maar over door blijft gaan heb ik heb die foto van die installatie eens nader bekeken maar heb je nou ongeïsoleerde bochten op de aan/afvoer zitten?

RusFighter in "Het centrale balansventilatie met warmteterugwinning topic"

Blijft het dan wel droog binnenin? Mijn ervaring is namelijk dat dat niet het geval is, zelfs niet voor maar "een klein stukje".

[ Voor 19% gewijzigd door nl2dav op 01-02-2026 03:19 ]

[P5ycho]

chaoscontrol schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 18:01:
[...]

Dankje, daar staat nog best wel wat nuttigs in. Volgens het label bovenop de unit is het een HRV 400 R uit 2004. Ik kan mij zo voorstellen dat het tegenwoordig wat beter, stiller en zuiniger werkt. Nu heb ik in ieder geval wat cijfers om mee te vergelijken bij de nieuwere modellen. Ook is dit best een basis uitvoering zonder automatische bypass e.d. (Met een schuin oog kijk ik ook naar het nut van een eventuele enthalpie wisselaar.)

Als je buizenstelsel nu wat krap is aangelegd (en daar lijkt het wel op?) dan kun je nog weleens teleurgesteld zijn als de nieuwe unit er straks staat. Nieuwe units moeten ook hard werken om die extra weerstand te overwinnen, wat resulteert in hoger kastgeluid en kanaalgeluid.

[RusFighter]

nl2dav schreef op zondag 1 februari 2026 @ 03:16:
Aangezien je er maar over door blijft gaan heb ik heb die foto van die installatie eens nader bekeken maar heb je nou ongeïsoleerde bochten op de aan/afvoer zitten?

RusFighter in "Het centrale balansventilatie met warmteterugwinning topic"

Blijft het dan wel droog binnenin? Mijn ervaring is namelijk dat dat niet het geval is, zelfs niet voor maar "een klein stukje".

Links zijn leidingen van en naar buiten (volledig geïsoleerd met thermisch geïsoleerd ventilatieslang). Rechts zijn leidingen in het huis, een ongeïsoleerde bocht met daarna een flexibele demper

[AUijtdehaag]

chaoscontrol schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 15:37:
Ik ben mij aan het oriënteren om onderstaande antieke doos te vervangen met iets moderns.

[Afbeelding]

Na het doorlezen van de verschillende WTW topics zie ik door de bomen het bos niet meer. Momenteel stuur ik de (luidruchtige) doos aan via Home Assistant. Dat moet de volgende ook kunnen, maar zoals ik het lees is er voor elke wel een of andere weg om dat voor elkaar te krijgen.

Kan iemand mij een zetje de juiste kant op geven? Een paar bomen aanwijzen die het waard zijn te bekijken? Zodat ik hopelijk geen maanden, maar weken hoef te onderzoeken? Ik maak al zo weinig af volgens de vrouw.

Brink flair of Zender comfoair Q is prima te integreren in home assistant.

[chaoscontrol]

nl2dav schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 19:18:
400 staat voor 400 m3/h aan luchtverplaatsing. Zijn het toch 160mm buizen dan, cq een groot huis met veel aangesloten ruimtes die verzorgd mogen worden? Dit is van belang om te weten aangezien een unit met 180mm buisaansluitingen anders niet zo heel veel zin heeft. Ik ben redelijk Zehnder fanaat (dat komt door de ComfoClime optie) dus kan niet echt een objectief advies geven

De ruimte om iets leuks op te hangen lijkt niet klein te zijn, dat scheelt.

Huis is zon 200m2 met hoge plafonds en enkel platte daken, dus een redelijk volume inderdaad. De ruimte zelf is ook geen beperking voor de eventuele units. De buizen in en uit de huidige unit zijn 160mm, behalve de (handmatige) bypass direct naar buiten, dat is een dunnere buis (foto rechterkant boven).

5 slaapkamers met 2 ventielen (aanvoer)
Woonruimte 3 ventielen (aanvoer)
5 natte ruimtes met afvoer.

Comfoclime ziet er wel uit als een mooi systeem, maar ik heb net een paar jaar geleden airco's geinstalleerd. Ik wist niet dat dat bestond. Had wel veel netter geweest dan de units die ik nu heb...

P5ycho schreef op zondag 1 februari 2026 @ 08:12:
[...]

Als je buizenstelsel nu wat krap is aangelegd (en daar lijkt het wel op?) dan kun je nog weleens teleurgesteld zijn als de nieuwe unit er straks staat. Nieuwe units moeten ook hard werken om die extra weerstand te overwinnen, wat resulteert in hoger kastgeluid en kanaalgeluid.

Waarom denk je dat het krap is aangelegd?

AUijtdehaag schreef op zondag 1 februari 2026 @ 08:57:
[...]

Brink flair of Zender comfoair Q is prima te integreren in home assistant.

Ik zag het in hun topics inderdaad. Ben nu vooral aan het vergelijken in hoeverre de integratie compleet is per fabrikant.

[AUijtdehaag]

@chaoscontrol
Integratie (van de fabrikant)?
We zitten op tweakers he?

Esphome erop knallen en lokaal draaien (zonder cloud gedoe)
https://github.com/yoziru/esphome-zehnder-comfoair/tree/main
https://github.com/fonske...n/pictures/connection.jpg

[chaoscontrol]

AUijtdehaag schreef op zondag 1 februari 2026 @ 10:21:
@chaoscontrol
Integratie (van de fabrikant)?
We zitten op tweakers he?

Esphome erop knallen en lokaal draaien (zonder cloud gedoe)
https://github.com/yoziru/esphome-zehnder-comfoair/tree/main
https://github.com/fonske...n/pictures/connection.jpg

Integratie PER fabrikant. Het zal niet de 1e integratie zijn die ik zelf moet maken voor een apparaat! EspHome, of een nieuwe integratie maken vind ik niet zo spannend, maar het moet wel kunnen. Dus is de machine uit te lezen, zo ja, op welke manier. Wat is er al gemaakt door mensen, wat mist er nog etc.

(Het installeren van een nieuwe unit vind ik veel spannender. )

[Stanvv]

Voor Orcon/Itho kun je via een Ramses bordje voor ~€30 alles in HA zetten, inclusief uitlezen en aansturen. Zie Vaevictis_ in "Het grote Orcon HRC / WtW topic"

[P5ycho]

chaoscontrol schreef op zondag 1 februari 2026 @ 10:12:
[...]

Huis is zon 200m2 met hoge plafonds en enkel platte daken, dus een redelijk volume inderdaad. De ruimte zelf is ook geen beperking voor de eventuele units. De buizen in en uit de huidige unit zijn 160mm, behalve de (handmatige) bypass direct naar buiten, dat is een dunnere buis (foto rechterkant boven).

5 slaapkamers met 2 ventielen (aanvoer)
Woonruimte 3 ventielen (aanvoer)
5 natte ruimtes met afvoer.

Comfoclime ziet er wel uit als een mooi systeem, maar ik heb net een paar jaar geleden airco's geinstalleerd. Ik wist niet dat dat bestond. Had wel veel netter geweest dan de units die ik nu heb...

Gelukkig heb je de juiste keuze gemaakt, airco's zijn hier de betere optie. Het rendement van comfoclime is matig.

Waarom denk je dat het krap is aangelegd?

Er werd geopperd dat er 125mm buizen gebruikt zijn. Ik kan dat verder niet beoordelen van achter dit scherm.

Ik zag het in hun topics inderdaad. Ben nu vooral aan het vergelijken in hoeverre de integratie compleet is per fabrikant.

[nl2dav]

P5ycho schreef op zondag 1 februari 2026 @ 11:29:
[...]

Gelukkig heb je de juiste keuze gemaakt, airco's zijn hier de betere optie. Het rendement van comfoclime is matig.

de juiste keuze ten opzichte van wat? Wat is "hier"? split-"airco's" zijn niet mobiel. Ik ben niet van plan te sterven in dit huis, het hele zooitje moet dus mee ergens anders heen tenzij een toekomstig eigenaar bereid is het hele zooitje over te nemen voor kostprijs maar dat zie ik zo snel niet gebeuren. "Airco's" houden de luchtvochtigheid tevens niet op peil, iets wat nogal belangrijk is voor een luchtwegpatiënt. Voor iedereen eigenlijk, het droogpompen van lucht is voor niemand gezond.

[ Voor 15% gewijzigd door nl2dav op 01-02-2026 19:15 ]

[P5ycho]

Je zou kunnen overwegen de quote in mijn post geheel door te lezen. Klik op 'toon ingeklapte volledige bericht'...

[ Voor 7% gewijzigd door P5ycho op 02-02-2026 18:30 ]

[dirslash]

Goedenavond allemaal,

TLDR: Zou iemand deze ventilatieberekening na kunnen kijken en mij kunnen vertellen of een WTW unit bij deze M3/H en woning zinvol/verstandig is?

Ter achtergrond; we zijn een jaren 1920 woning, energielabel G, aan het renoveren midden in een stad. De verlaagde plafonds gaan eruit en de volledige electra en leidingen worden opnieuw gedaan en er komt vloerverwarming in (was voorheen alleen gaskachel). Nu ben ik aan het overwegen een WTW te installeren om de woning energiezuinig te maken met het oog op het energielabel en verkoopbaarheid in de toekomst. Ik heb drie aparte partijen laten langskomen die mij allemaal een WTW aanraden. De kelder wordt bekuipt en bewoonbaar gemaakt en ik wil dat hier voldoende frisse lucht binnen komt en er geen vocht blijft hangen. In het huis zitten in de kelder ventilatieroosters en op de benedenverdieping alleen wat roosters in de ramen. De achterpui gaat er bij de verbouwing uit en we plaatsen HR+++ ramen. In de kelder komt het washok waar we waarschijnlijk de was/droger en het wasrek willen kunnen plaatsen.

Ik hoor graag als ik dingen moet verduidelijken!

[ Voor 26% gewijzigd door dirslash op 02-02-2026 17:22 ]

[P5ycho]

Ik tel 4 personen voor de slaapkamers, dan zou ik ook de woonkamer voor 4 personen ventileren. Ik mis ook afzuiging in de keuken.

Je hebt energielabel G en spreekt over energiezuinig maken, maar ik zie vooral toevoeging van techniek ipv isolatie. Heb je ook stilgestaan bij isoleren en luchtdicht maken van je woning? Energie die je niet verliest hoef je ook niet bij te stoken. Kun je je warmtepomp een slagje kleiner kopen.

Verder is wtw altijd een goede toevoeging, maar zorg wel dat je huis een beetje luchtdicht is. Dat volgt meestal vanzelf uit het isolatiewerk, mits er een beetje secuur gewerkt wordt.

[TomVH2]

RusFighter schreef op zaterdag 31 januari 2026 @ 15:04:
[...]


Ben eigenlijk wel benieuwd hoe de lamellen van de Zehnder Q eruit zien (en hoe het water tussen blijft hangen). Kan niet online 123 een foto vinden. Mijn unit (Orcon HRC OptiAir 260) heeft soort van kanaaltjes die voor mij gevoel heel snel met water verstopt raken. Doordat deze kanaaltjes heel klein zijn, raken ze heel snel verstopt met druppels en de druppels kunnen moeilijk doorheen. Dit is wel mijn aannamen.

aub. foto's van HRV. Maar je zal er niet veel aan hebben omdat je buitenuit niet ziet wat er binnenin zit. hier (0m46s). Heb je wel een beeld van het nieuwe membraan voor de enthalpiewisselaars. In de toekomst kies je misschien beter hier eentje uit?

[RusFighter]

TomVH2 schreef op maandag 2 februari 2026 @ 20:54:
[...]

aub. foto's van HRV. Maar je zal er niet veel aan hebben omdat je buitenuit niet ziet wat er binnenin zit. hier (0m46s). Heb je wel een beeld van het nieuwe membraan voor de enthalpiewisselaars. In de toekomst kies je misschien beter hier eentje uit?

[Afbeelding]

[Afbeelding]

[Afbeelding]

Thanks voor de fotos, de openingen tussen lamellen zien iig stuk groter uit dan die van OptiAir waardoor condens wss stuk makkelijker wegglijdt.





Zal eens die vergelijk link volgende x goed bekijken!

[Yariva]

Ook ik wil voor mijn verbouwing een WTW aanschaffen. Ik post graag mijn plan zodat de slimme mensen hier er nog een plasje over kunnen doen: wie weet ben ik iets vergeten en ik verwacht dat de totale kosten niet mals zullen zijn.

Wij wonen nu nog met ze 2en in dit klushuis: onze wens is wel om in de toekomst 2 kinderen op te voeden mochten wij dit geluk hebben. Kortom ik ga van 2 volwassenen en 2 kinderen uit in deze berekeningen. Plus thuiswerkplek op zolder en een hond die dagelijks lekker zal chillen in de woonkamer. Alhoewel ik er niet vanuit ga dat die zo veel meer dan 45m3/h nodig zal hebben

De woning heeft betonnen platen, alle gaten en wensen zijn reeds gecontroleerd door een constructeur en een aantal gaten zitten al in het plafond.

Debiet berekeningen

N.a.v. het topic door lezen ben ik afgestapt van het bouwbesluit en overgegaan op de advisering van 45m3/h aan te houden per persoon in het huishouden. Dit zal zeker nu nog niet het geval zijn maar ik kan de buizen er alvast maar beter op voorbereiden zo is het idee.

Ik heb alle berekeningen op basis van de informatie uit dit filmpje gedaan (dus ook afstand deur tot vloer / eventuele roosters in deur naar toilet / badkamer etc.) YouTube: Training 'WTW ventilatie installeren' - Zehnder en RensaAlles is zo in balans, ik heb wel het gevoel dat ik dit niveau niet allemaal tegelijk aan hoef te sturen. Bijvoorbeeld de 2 volwassenen zullen oftewel in de slaapkamer zijn danwel in de woonkamer. Tegelijk is er wel een minimum wat aangehouden zal moeten worden. Tel ik nu alles bij elkaar (180m3/h voor de beneden verdieping + 150 + 75 voor boven) dan kom ik uit op ~405m3/h.

Ventielen en pijpwerk

Alle ventielen zijn 125mm met de bekende maximale toevoer / afvoer limieten. Verder komt de WTW op zolder te hangen met mogelijkheid tot aansluiting op het riool.

Toevoer

Vanaf de unit op zolder vertrekt richting het noorden een spirobuis 150mm welke uit eindelijk aftakt op 3x 125mm. 2x ventielen voor de slaapkamer van 90m3/h en 1x ventiel voor de slaapkamer met 45m3/h. Ik twijfel nog of ik hier een box tussen plaats of ga werken met 150mm - Y stuk naar 2x 125mm en van daaruit een T stuk bij de slaapkamer plaats.

Er gaat nog meer leidingwerk naar de laatste slaapkamer op de eerste verdieping en naar de zolder zelf. Beide 45m3/h. Kortom: wederom een kleine buis. Ik denk voor nu aan 125mm maar ik zou hem wat groter kunnen maken.

Als laatste vertrekt er ook een flinke buis naar beneden met voor nu oftewel 160mm, 180mm of mogelijk een plat kanaal om ruimte in de koof te besparen. Hier komt de toevoer van de beneden verdieping door heen. Deze zal vanaf zolder - koof badkamer - garage begaande grond lopen. Vanuit daar langs de dragende muur en uit eindelijk met 4 ventielen met ~80cm afstand van elkaar verse lucht in de woonkamer blazen. Hier is 180m3/h voor benodigd. Dit is een lang traject met ook relatief veel debiet. Op foto's zijn de betonboringen deels aangegeven met gele cirkels op de eerste verdieping.

Afvoer

Voor afvoer starten we wederom op zolder. Vanuit daar zal een spirobuis naar het verlaagd plafond van de badkamer gaan. Onder dit verlaagd plafond wil ik 2 afvoer ventielen plaatsen voor 150m3/h totaal. De overige afvoer zal vanaf het toilet komen met 1x 125mm ventiel. Ik hoop een doos / iets te vinden voor een aansluiting van 180mm naar 3x 125mm ventiel gezien het debiet in beide ruimtes hoog is. Over de exacte invulling en de aansluiting voor deze ruimte ben ik helaas nog niet 100% uit.

Het liefst wil ik ook vanuit deze centrale doos nog 1x 125mm trekken met wederon een boring naar beneden. Mijn voorkeur hierbij zou uit gaan naar een plat kanaal of een 90mm buis voor de resterende 45m3/h op de begaande grond toilet.

De overige afvoer start op zolder en zal onder het knieschot naar het westen gaan. Vanuit daar direct naar beneden, door een koof op de eerste verdieping en zal deze uitkomen in de keuken. Daar zal de resterende 135m3/h worden afgezogen door 2 ventielen in een koof met minimaal 1 meter afstand tussen de ventielen. Ik wil hiervoor een 150mm buis gaan gebruiken.

Keuze WTW unit

Hier ben ik nog niet over uit. Ik lees dat Duco 460 de "stilste van Europa" zou moeten zijn, echter lees ik ook terug in het topic dat een unit zoals de Zehnder ComfoAir Q450 een enthalpiewisselaar heeft waar mijn voorkeur naar uit gaat en welke ook redelijk stil zou moeten zijn. In ieder geval heb ik wel deze boxen ge-sized a.d.v. de debiet berekening. Verder lees ik wel over de Duco dat het een 2-zone systeem zou hebben en dat concept staat mij wel aan (overdag alle zones met een schone toevoer inblazen en snachts wanneer iedereen slaapt enkel de eerste verdieping + zolder.) Ik weet niet of dit no heel veel meerwaarde heeft / de Zehnder dit ook prima kan a.d.v. ingebouwde sensoren.

Aanstuur mogelijkheden

Ik ben vooral geïnteresseerd in slimme aansturing / data verzamelen met bijv. Home Assistant. Het liefst lokaal, exacte invulling en implementatie laat ik even achterwege. Er ligt een internet kabel naast de unit. Ik zal geen gebruik maken van traditionele 5 polige schakelaars / aansturing. Alle schakelaars zullen via RF moeten lopen.

Alvast dank voor het meedenken met in ieder geval welke unit voor mij geschikt zou zijn.

[P5ycho]

Uitgebreid plan, goed bezig!

Mijn ongezouten commentaar:

Neem geen 150 maar 160mm, 150 is een afzuigkapmaat.

De geurtjes van de keuken zullen zo de hal in stromen. Het is gewoonte om meer af te voeren dan aan te voeren in keuken + woonkamer om die reden.

Je plaatjes laten 2 slaapkamers met 45m3/h zien, de omschrijving 1x.

Er staat een calculatiesheet in de topicstart, als je de balans makkelijker wilt berekenen.

75+ 150 voor wc en badkamer is echt veel.

Ik zou voorstellen de slaapkamers 90+45+45 te maken, badkamer 75, wc 30, 75 de trap af, 30 daarvan naar de wc beneden, en de rest als overflow onder de haldeur de woonkamer in. De aanvoer in de woonkamer kan dan naar 135 (3x45), de keuken op 180(3x60). Volgens mij kom je dan op 315 onder de streep.

2 zone doet alleen wat voor je energielabel en je portemonnee. Je wilt overdag ook je slaapkamers luchten eigenlijk. De kunst is om die lucht te hergebruiken door overflow.

Ik ben voor een Zehnder Q350 ERV zonder rf maar ik ben bevooroordeeld. Domotica integratie is 20 euro aan hardware, verdere besturing heb je eigenlijk niet nodig. Ik niet iig.

[ Voor 17% gewijzigd door P5ycho op 03-02-2026 19:46 ]

[Parody]

In het kader van luchtvochtigheid heb ik zitten kijken naar enthalpie warmtewisselaars. Dat zijn geen leuke prijzen voor een vervangende warmtewisselaar voor een Brink Renovent 400... De minst onbetaalbare die ik heb kunnen vinden was deze uit Tsjechië, wat een after-market wisselaar is. Iemand toevallig ervaringen met deze warmtewisselaar? De ervaringen die ik kon vinden waren op zich prima, maar voor net geen € 1000,- is het wel fijn om uit de eerste hand te horen of het een beetje bevalt.

[Yariva]

Dank voor je uitgebreide reactie!

P5ycho schreef op dinsdag 3 februari 2026 @ 19:02:
Neem geen 150 maar 160mm, 150 is een afzuigkapmaat.

Helaas gaat dat lastig worden. Ik ga dit voor een deel implementeren maar 2 gaten heb ik al laten boren voor de afzuiging naar de keuken toe. Dat zijn nu 2x 160mm gaten voor een spirobuis van 150mm. Echter voor de overige leidingen zal ik zeker rekening houden met 160 / 140mm etc. Ik heb wel gezien dat er T en Y stukken zijn voor 150mm naar 125mm.

De geurtjes van de keuken zullen zo de hal in stromen. Het is gewoonte om meer af te voeren dan aan te voeren in keuken + woonkamer om die reden.

Ah dit wist ik niet. Goed idee om hier dan wat vanaf te snoepen om de luchtstroom te "forceren" naar de keuken toe. Echter krijgen wij ook een kookplaat met ingebouwde afzuiginstallatie door koolstoffilter. Dit zou in theorie al genoeg moeten zijn om die vieze geurtjes te elimineren, ik merk in jou reactie dat ik hier mogelijk te licht over denk?

Je plaatjes laten 2 slaapkamers met 45m3/h zien, de omschrijving 1x.

Ik zal dit beter plaatsen. Het betreft op de eerste verdieping en op zolder de volgende ruimtes:

• Slaapkamer voor 2 personen (90m3/h met 2 ventielen)
• Slaapkamer voor 1 kind (45m3/h met 1 ventiel)
• Slaapkamer voor 1 kind (45m3/h met 1 ventiel)
• Zolder werkruimte voor 1 volwassene (45m3/h met 1 ventiel)

Er staat een calculatiesheet in de topicstart, als je de balans makkelijker wilt berekenen.

Yes reeds gezien en de nodige berekeningen mee uitgevoerd. Die sheet werkt goed, alhoewel ik hem voornamelijk heb gebruikt voor de berekening van buis diameters.

75+ 150 voor wc en badkamer is echt veel.

Ik zou voorstellen de slaapkamers 90+45+45 te maken, badkamer 75, wc 30, 75 de trap af, 30 daarvan naar de wc beneden, en de rest als overflow onder de haldeur de woonkamer in. De aanvoer in de woonkamer kan dan naar 135 (3x45), de keuken op 180(3x60). Volgens mij kom je dan op 315 onder de streep.

Ik mis in bovenstaande nog 45 vanaf zolder voor de werkruimte / thuis kantoor. Dan is de totale instroom van zolder en de eerste verdieping 90+45+45+45 = 225. Daarvan kan ik een deel overflow pakken naar beneden toe (en zou in de toekomst best lekker kunnen werken doordat er airco's boven in huis komen. Lekker frisse koude lucht die een beetje mee naar beneden gaat.) maar met bijvoorbeeld 135 inblazen in de woonkamer kom ik wel zelfs onder het bouwbesluit uit van 157m3/h. Ik snap dat de instroom vanuit de gang een deel compenseert maar zal deze luchtstroom die uit de gang, onder de deur en langs de koof genoeg "doorluchting" geven ook voor de rest van de woonkamer?

Met bovenstaande redenatie en veronderstelling zou ik dan bijvoorbeeld wat overflow kunnen gebruiken van de eerste verdieping naar de begaande grond:

Zolder 45 + slaapkamers (90+45+45) = 225 inblazen totaal. Laten we daarvoor 100 gebruiken op de badkamer en 40 voor het toilet eerste verdieping. 225 - 100 - 40 = 85 overflow naar de begaande grond.

85 - 30 voor het toilet beneden = 55m3/h extra toevoer naar de woonkamer toe. Om dan 180m3/h af te zuigen in deze ruimte met 3 ventielen kom ik uit op 180 - 55 = 125m3/h extra toevoer op de begaande grond. Dan ga ik toch van 4 toevoer punten naar 3 op de begaande grond en pak ik wat overflow mee. Zoals ik jou bericht begrijp zou dit een beter resultaat zijn met minder energie verbruik / potentieel een kleinere unit of een grotere unit welke stiller draait.

Totaal debiet in dit scenario is namelijk ook aanzienlijk lager:
Afvoer van badkamer, toiletten en keuken komt uit op 350.
Toevoer van lucht vanuit de slaapkamers, zolder en woonkamer komt uiteraard ook uit op 350. Erg interessant: met mijn vorige berekening had ik een totaal van 405m3/h.

2 zone doet alleen wat voor je energielabel en je portemonnee. Je wilt overdag ook je slaapkamers luchten eigenlijk. De kunst is om die lucht te hergebruiken door overflow.

Ik ben voor een Zehnder Q350 ERV zonder rf maar ik ben bevooroordeeld. Domotica integratie is 20 euro aan hardware, verdere besturing heb je eigenlijk niet nodig. Ik niet iig.

Duidelijk, dan valt die reden af om voor een 2-zone systeem te gaan. En nog meer redenen om voor iets uit de Q serie met ERV te gaan voor in de winter. Ik ga er vanuit dat het met geluidsoverdracht vanuit jou ervaring goed mee valt en het geluid van afzuiging (mits hoorbaar in de slaapkamer) wel went?

[ Voor 14% gewijzigd door Yariva op 03-02-2026 22:50 ]

[nessio]

@Parody voor de flair 400 gewoon een originele bij 123… gekocht voor 1600.
Aftermarket uit Tsjechië das een gok.
En denk om de luchtvochtigheid stijgt met 3-6%. Bij mij blijft ie nu rond de 40 hangen

[Parody]

Dank voor je reactie! Eens dat het een gok is, vandaar de vraag of iemand die gok al eens genomen had.

Hmm, 3-6% valt me nogal tegen, gezien een luchtbevochtiger dat in de praktijk bij ons in de woonkamer ook makkelijk haalt. Dan overleef ik dagelijks de tank even vullen nog wel. Deze Brink hebben we 8 jaar geleden met de verhuizing laten installeren ter vervanging van de oude WTW, en toen wist ik nog niet dat enthalpie-wisselaars bestonden. We doen het er nog maar een paar jaartjes mee, tenzij de huidige warmtewisselaar de geest geeft.

[nessio]

@Parody ik durfde de gok niet aan en nu heb ik garantie. Maar ding doet het.
Ik heb de gewone ook nog en ik wissel als het vochtig wordt in mei.

[P5ycho]

@Yariva als het niet door het gat past dan doe maar 150 . Werkt ook prima.
De zolder had ik dus even over het hoofd gezien, met die extra 45m3/h aanvoer kun je wat meer spelen met de debieten van badkamer, wc's en woonkamer. Dat heb je al gedaan, top.

Je zou ervoor kunnen kiezen om in de woonkamer 135-150 aan te voeren zodat je de eethoek goed ventileert, dit trekt vanzelf de kamer door. De overflow uit de hal helpt ook nog een beetje mee. Je kunt altijd op 120 beginnen voor de eethoek en, als het echt te weinig is, het debiet wat verhogen. De ventielen laten het toe, alleen de afstelling verandert dan. Moet je wel zorgen dat de wtw er ook op gedimensioneerd is.

Wat betreft kookgeurtjes, je gaat misschien niet altijd je afzuigkap aanzetten. Een snelle tosti of een paar uien snijden terwijl je nog niets op het vuur hebt of ver van de kookplaat staat en daar ga je, huilende mensen op de gang in de uienlucht .

Bedenk nog even hoe je eventueel CO2 zou willen monitoren. Mocht je in willen spelen op de CO2 in de woonkamer, dan kan dat op het moment nog niet via de alternatieve home assistant integratie. Wil je dat met Zehnder hardeare doen, dan is RF misschien handig.
Als je geduld hebt, het moet mogelijk zijn om CO2 door te geven aan de wtw als input voor variabele debietregeling. Het is alleen nog niet gerealiseerd.
Dan is het een kwestie van een ikea dirigera en alpstuga, veel goedkoper.

[Yariva]

P5ycho schreef op woensdag 4 februari 2026 @ 09:09:
@Yariva als het niet door het gat past dan doe maar 150 . Werkt ook prima.
De zolder had ik dus even over het hoofd gezien, met die extra 45m3/h aanvoer kun je wat meer spelen met de debieten van badkamer, wc's en woonkamer. Dat heb je al gedaan, top.

Je zou ervoor kunnen kiezen om in de woonkamer 135-150 aan te voeren zodat je de eethoek goed ventileert, dit trekt vanzelf de kamer door. De overflow uit de hal helpt ook nog een beetje mee. Je kunt altijd op 120 beginnen voor de eethoek en, als het echt te weinig is, het debiet wat verhogen. De ventielen laten het toe, alleen de afstelling verandert dan. Moet je wel zorgen dat de wtw er ook op gedimensioneerd is.

Wat betreft kookgeurtjes, je gaat misschien niet altijd je afzuigkap aanzetten. Een snelle tosti of een paar uien snijden terwijl je nog niets op het vuur hebt of ver van de kookplaat staat en daar ga je, huilende mensen op de gang in de uienlucht .

Bedenk nog even hoe je eventueel CO2 zou willen monitoren. Mocht je in willen spelen op de CO2 in de woonkamer, dan kan dat op het moment nog niet via de alternatieve home assistant integratie. Wil je dat met Zehnder hardeare doen, dan is RF misschien handig.
Als je geduld hebt, het moet mogelijk zijn om CO2 door te geven aan de wtw als input voor variabele debietregeling. Het is alleen nog niet gerealiseerd.
Dan is het een kwestie van een ikea dirigera en alpstuga, veel goedkoper.

Fijn om te lezen dat ik in ieder geval met de logica in de juiste hoek zit

Wat betreft aanvoer: ik zal er rekening mee houden dat ik 3 ventielen met maximaal debiet wil aansturen in het leggen van de spiro buizen. Echter verwacht ik (en al helemaal voor nu met ze 2en) dat inblazen van 125m3/h goed genoeg zal zijn.

Ik ga die Zehnder Q serie even vergelijken met spec sheet en dan een juiste keuze maken. met de Q350 heb ik veel minder ruimte voor aanpassingen / extra inblazen dan die Q450. Ik ben ook benieuwd naar de geluidsproductie tussen de 2 units op het zelfde debiet. Dan gok ik dat de Q450 iets stiller zal zijn. De Q350 zal weer its goedkoper zijn. Ik verwacht dat de kogel vandaag door de kerk heen zal gaan.

Ook naar de sensoren zal ik even kijken. Mogelijk in de badkamer kan ik nog wat frezen in de badkamer om daar iets op te hangen. En centraal in de woonkamer komt nu een kabel uit voor de thermostaat die direct naar zolder gaat waar de huidige CV ketel hangt. De CV ketel gaat weg en daar komt in plaats van de WTW te hangen. Kortom: mooie kans om deze leiding te hergebruiken voor een eventuele sensor

[P5ycho]

De Comcofan Q heeft standaard een ingebouwde vochtsensor, dus je hoeft in principe niets toe te voegen in je badkamer als je in wilt spelen op toenemend vochtpercentage.

Voor een bedrade CO2 sensor heb je een optionbox en een sensor zelf nodig, schrik niet van de prijs...

Je zou dan overdag op CO2 kunnen ventileren, en in de nacht op nominaal debiet. Dat scheelt een klein beetje energiegebruik/verlies en vochtverlies als je van huis bent, en je hoeft het ding niet op een hogere stand te zetten als je bezoek hebt.

[Yariva]

Goeiedag zeg die prijzen zijn inderdaad niet mals... Wel een fijne toevoeging maar zo wordt het pakket er niet goedkoper op. Het gemak is wel erg fijn, ik denk dat ik er toch maar wel voor ga.

Ik zie nu ook in de beschikbare producten dat ik veel Q450's zie met ERV maar dan zonder VV (voorverwarmer).

Ik zie dat de unit bijvoorbeeld hier https://www.123installati...er-comfoair/comfoair-q450 ook niet meer leverbaar is met ERV en VV. Dat lijkt mij toch geen hele gekke combinatie?

[ Voor 48% gewijzigd door Yariva op 04-02-2026 13:16 ]

[P5ycho]

Zehnder heeft wat nieuwe producten geintroduceerd waar ik zelf ook nog eens goed naar moet kijken. Eerder was een vooverwarmer standaard voor alle NL Comfofan Q's, nu niet meer.

De voorverwarmer gaat pas ver onder nul aan als je ERV hebt, zie ook:
Franciesco in "Het centrale balansventilatie met warmteterugwinning topic"

[Paul Hewson]

Yariva schreef op woensdag 4 februari 2026 @ 13:09:
Goeiedag zeg die prijzen zijn inderdaad niet mals... Wel een fijne toevoeging maar zo wordt het pakket er niet goedkoper op. Het gemak is wel erg fijn, ik denk dat ik er toch maar wel voor ga.

Ik zie nu ook in de beschikbare producten dat ik veel Q450's zie met ERV maar dan zonder VV (voorverwarmer).

Ik zie dat de unit bijvoorbeeld hier https://www.123installati...er-comfoair/comfoair-q450 ook niet meer leverbaar is met ERV en VV. Dat lijkt mij toch geen hele gekke combinatie?

Wat @P5ycho ook al zegt, een ERV is niet strikt noodzakelijk.

Ik zou trouwens ook eens in het buitenland kijken. Ik heb recent een Q350 gekocht bij groothandel.be voor enkele honderden euro's minder. Moet je wel even goed kijken naar de types, want deze hebben een andere naam in het buitenland.

[P5ycho]

Houd er dan ook rekening mee dat als je service nodig hebt of garantie wilt claimen, Zehnder NL wel eens niet thuis kan geven.

[w00key]

Parody schreef op woensdag 4 februari 2026 @ 00:06:
Dank voor je reactie! Eens dat het een gok is, vandaar de vraag of iemand die gok al eens genomen had.

Hmm, 3-6% valt me nogal tegen, gezien een luchtbevochtiger dat in de praktijk bij ons in de woonkamer ook makkelijk haalt. Dan overleef ik dagelijks de tank even vullen nog wel. Deze Brink hebben we 8 jaar geleden met de verhuizing laten installeren ter vervanging van de oude WTW, en toen wist ik nog niet dat enthalpie-wisselaars bestonden. We doen het er nog maar een paar jaartjes mee, tenzij de huidige warmtewisselaar de geest geeft.

He, maar paar percent erbij?

Hier blijft het rond de 50-60% hangen, hele winter lang. Ik doe niks bijzonders, maar wel met een Q350 ERV, niet Brink.

Een maand geleden heb ik een lekkage gehad en toen moest dat ding 24/7 in de bypass om te helpen met drogen, dan merk je wel het verschil, zonder vs met WTW/ERV. Toen zakte het in de niet natte ruimtes naar 40% of lager. Nu is alles weer droog en kan het weer normaal draaien.

[Parody]

@w00key Da's nogal een verschil, ja! Hier haal ik met hangen en wurgen 35% als het echt koud wordt, tegen de 45% met de luchtbevochtiger die dan dag en nacht draait. Misschien dan toch maar op het wensenlijstje zetten voor volgend jaar of zo...

[P5ycho]

De situatie van w00key is de jouwe natuurlijk niet.
Het maakt nogal uit of je je was ophangt of in de droger doet, kort of lang doucht, afzuigkap naar buiten of recirculatie, tochthok of passiefhuis, etc.
Ga dus niet percentages van anderen vergelijken, elke situatie is anders.

[RusFighter]

Wij houden ook bijv raam dicht en deur open met douchen. Ook vaak gebruik van een Quooker voor kokend water helpt. CO2 gestuurd ventileren zorgt ook voor dat er niet onnodig veel vocht onttrokken wordt tijdens de koude dagen. Is dus situatie afhankelijk.

[ Voor 27% gewijzigd door RusFighter op 04-02-2026 17:41 ]

[Yojambo]

Goedenavond allemaal,
Ik heb op basis van alle info hier op het forum de ventilatieberekening gemaakt, inclusief overflow. Zouden jullie even mee kunnen kijken met de ventilatieberekening of hier nog gekke dingen in staan? Op basis van mijn eigen berekening denk ik dat ik met de Zehnder Q350 uit moet kunnen?
In het plaatje is de 100% ventilatie weergegeven en heeft de volgende legenda:
-Rood: Toevoer van lucht via ventielen
- Geel: Afvoer van lucht via ventielen
- Blauw: Luchtstroom onder deuren/roosters. (overflow)
- Groen: Luchtstroom via trapgat. (45 vanaf zolder, 150 naar de benedenverdieping)

Goed om te weten, de keuken staat direct in verbinding met de woonkamer, dit is dus 1 ruimte. In de berekening is de keuken dus zowel woonkamer als keuken.

Alvast bedankt!

[w00key]

P5ycho schreef op woensdag 4 februari 2026 @ 17:21:
De situatie van w00key is de jouwe natuurlijk niet.
Het maakt nogal uit of je je was ophangt of in de droger doet, kort of lang doucht, afzuigkap naar buiten of recirculatie, tochthok of passiefhuis, etc.
Ga dus niet percentages van anderen vergelijken, elke situatie is anders.

In een beetje luchtdicht huis raak je niet gauw vocht kwijt met een ERV, is mij gevoel, dit is 2004, dus 22 jaar oud "nieuwbouw", maar wel geleverd met een WHR 90. Hier gaat kookvocht direct via de kap naar buiten, ja ik heb 25 Pa onderdruk maar eh whatever. Gelukkig maar, anders wordt het wel erg nat binnen. Vandaag is het mild weer en ik meet 63 / 62 / 54% op 3 punten, boven 70 is wat veel. Afzuigkap een uurtje laten draaien helpt een hoop maar dat is natuurlijk wel een hoop energieverlies.

[P5ycho]

Vraagje voor Zehnder comfoconnect gebruikers:
Hoe werkt de error reporting via de app?

Ik heb niet doorgehad dat mijn unit door waarschijnlijk vuile filters (klusje voor het weekend) in 'geluidsbeperking' modus terechtgekomen is, waarmee het debiet langzaam teruggeschroefd wordt.
Ik ben benieuwd of ik daar een melding van gehad zou hebben als ik een comfoconnect gehad zou hebben, en in het verlengde, wat de yoziru HA integratie nog mist om dit ook daar te bewerkstelligen.

Zie net dat er ook eindelijk een nieuwe comfoconnect PRO met modbus en wifi is. Die wens was er al 4 jaar binnen Zehnder.

[ Voor 11% gewijzigd door P5ycho op 06-02-2026 12:09 ]

[RISL]

Ik ben ook wat aan het rekenen en tekenen geweest.
Op zakenreis, dus op een laptopje. Ik had geen bovenverdieping plattegrond bij de hand, dus die is wat minder professioneel dan de plattegrond van de onderverdieping (deze is nu nog anders ingedeeld, ik ga de komende twee jaar deze indeling maken. Van tevoren wil ik de wtw maken.
Ik heb in de 'oversteek' tussen schuur en huis een heel laag plafond, dus ik ga op zoek naar lage, rechthoekige kanalen hiervoor. Iemand een tip?

Alle tips, trucs/reactie zijn welkom. Ik ga voor een enthalpiewisselaar zodat ik geen sifon hoef aan te sluiten, dat wordt namelijk erg lastig op de plek die ik nu in gedachten heb om de unit te plaatsen.
Ik denk dat ik neig naar de Zehnder WTW ComfoAir Q350 L/R.

De plaatjes lijken wat vaag, maar als ik erop klik, vergroten ze en zijn ze scherp. Hopelijk werkt dat bij jullie ook zo. Alvast hartelijk dank!
In groen het inblazen, in rood het afzuigen en de twee gele pijlen heb ik getekend voor de overflow van de ruimtes. De tekeningen zijn wat provosorisch, maar ik heb even niet veel meer tot mijn beschikking.





Edit: de groene en rode bolletjes en gele pijlen vielen eraf.

[ Voor 3% gewijzigd door RISL op 06-02-2026 12:23 ]

[Jan Zwanenburg7]

Beste Tweakers,

Ik heb al ontzettend veel opgestoken van dit topic, maar ik heb vooralsnog twee vragen, die ik niet terug kun vinden.

Situatie:

• Huis uit 1939, 277m2, 6 personen, 3 verdiepingen
• 7 slaapkamers in totaal, aparte eetkeuken en woonkamer
• grote open hal, waar alle kamers aan grenzen
• Nu alleen natuurlijke ventilatie met raamroosters

Plan: Centrale WTW zelf installeren

Idee: zoveel mogelijk gebruik maken van overstroom, bv. als volgt:


Vragen:

• Is het OK om in de woonkamer slechts 30m3/h directe aanvoer te hebben (de rest komt van overstroom)? Ik vraag dit met name omdat het bouwbesluit aangeeft dat maar de helft indirect mag zijn. Is er een (goede) achterliggende reden van het bouwbesluit?
• Is het OK om zoveel indirecte overstroom te hebben: slaapkamer --> hal --> woonkamer --> bijkeuken --> keuken?

Alvast bedankt!

[Cbr]

Jan Zwanenburg7 schreef op vrijdag 6 februari 2026 @ 18:00:

• Is het OK om in de woonkamer slechts 30m3/h directe aanvoer te hebben (de rest komt van overstroom)? Ik vraag dit met name omdat het bouwbesluit aangeeft dat maar de helft indirect mag zijn. Is er een (goede) achterliggende reden van het bouwbesluit?
• Is het OK om zoveel indirecte overstroom te hebben: slaapkamer --> hal --> woonkamer --> bijkeuken --> keuken?

Alvast bedankt!

Op je eerste vraag: dat heeft geen goede reden, behalve te voorkomen dat er rommel wordt geleverd zonder dat er nagedacht wordt. Wij denken hier na, dus dat risico is er niet.

Tweede vraag: dat kan, maar zorg je wel dat de lucht ook gemakkelijk kan overstromen? Hoe dwing je lucht de bijkeuken door? Als het ook rechtstreeks van de woonkamer de keuken in kan stromen?

[ Voor 6% gewijzigd door Cbr op 06-02-2026 18:36 ]

[Jan Zwanenburg7]

Cbr schreef op vrijdag 6 februari 2026 @ 18:34:
[...]
Op je eerste vraag: dat heeft geen goede reden, behalve te voorkomen dat er rommel wordt geleverd zonder dat er nagedacht wordt. Wij denken hier na, dus dat risico is er niet.

Tweede vraag: dat kan, maar zorg je wel dat de lucht ook gemakkelijk kan overstromen? Hoe dwing je lucht de bijkeuken door? Als het ook rechtstreeks van de woonkamer de keuken in kan stromen?

Ok, super!

In mijn geval zit de bijkeuken tussen de woonkamer en de keuken.
Hier is de plattegrond van de begane grond, met de debieten.

Dus van de woonkamer naar de bijkeuken gaat met een overstroomventiel in de muur ertussen.
Van de woonkamer naar de keuken weet ik nog niet goed. Misschien via buizen (zoals ingetekend) of misschien alles via de bijkeuken laten stromen.

Voor de overstroomventielen (van hal naar woonkamer, woonkamer naar bijkeuken en evt. bijkeuken naar keuken), heb ik verschillende opties in dit forum gezien:
* De Lindab OLC
* Of bv. een Whisper Design Ventilatierooster aan beide kanten van de muur.
Ik maak me vooral zorgen over overspraak tussen de kamers en voldoende debiet.
Heeft iemand nog andere tips?
Ik doe liever geen ventilatieroosters in de deuren hier vanwege esthetische redenen.

[TheJVH]

Vandaag weer verder gegaan met het aanleggen van de WTW, taakje was de geveldoorvoer boren. Mijn ingang zit door het dak, en de uitgang gaat door de muur. Maar daarvoor moest ik wel zo'n 180mm gat boren. Tijdje terug vond ik op Amazon voor 60 piek een 180mm diamant kernboor, goedkoper dan een mannetje laten komen. Malletje ge-3D-print, inclusief stofafzuiging, en met hout een soort houder voor gemaakt. Uiteindelijk in een half uurtje gepiept.





Je moet wel een serieuze boormachine hebben, m'n 18v Makita boorhamer trok het niet. Deze https://www.hornbach.nl/p...rhamer-pe-1200bh/6569725/ Hornbach cheapo boorhamer werkte prima, alleen erg irritant dat hij geen variabele toerentalregeling heeft dus hij start nogal wild. Maar als hij eenmaal draait, gaat het als een trein.

[Voggy]

Volgens mijn berekening heb ik aan 300 m3/h inblaas/afzuiging genoeg. Ik wil graag een zhender comfoair Q350. Heeft het nog nut om naar een Q450 te kijken? Wellicht dat deze minder tegen de max kan draaien en dus minder geluid maakt?

(Ik denk het niet, maar ik vraag het toch)

[The_Butler]

Voggy schreef op zaterdag 7 februari 2026 @ 10:22:
Volgens mijn berekening heb ik aan 300 m3/h inblaas/afzuiging genoeg. Ik wil graag een zhender comfoair Q350. Heeft het nog nut om naar een Q450 te kijken? Wellicht dat deze minder tegen de max kan draaien en dus minder geluid maakt?

(Ik denk het niet, maar ik vraag het toch)

Ik zit precies met dezelfde afweging! Zelf neig ik naar de 450 te kijken omdat deze dan minder hard hoeft te werken en als ik dan toch bezoek krijg of de douche trekt niet mooi droog dan heb ik nog wat buffer. Maar ik hoor graag gebruikers ervaringen... ben nogsteeds aan het rekenen maar denk 320 m3/h nodig te hebben voor normaal gebruik.

[tweakfdr]

Yariva schreef op dinsdag 3 februari 2026 @ 16:43:

[Afbeelding]

[Afbeelding]

Vraagje, waar heb jij deze tekeningen mee gemaakt? Ik zoek een programma om eenvoudig een plattegrond te tekenen.

[ Voor 44% gewijzigd door tweakfdr op 08-02-2026 05:53 ]

[Yariva]

tweakfdr schreef op zondag 8 februari 2026 @ 05:52:
[...]

Vraagje, waar heb jij deze tekeningen mee gemaakt? Ik zoek een programma om eenvoudig een plattegrond te tekenen.

Misschien niet het antwoord dat je graag zou willen horen maar dit is gemaakt in paint.net met als achtergrond laag de funda plattegrond van de woning.
Daar bovenop heb ik een stuk of 6 verschillende lagen: ieder met een eigen doel. Denk aan:

1. Debiet berekening (met de pijlen)
2. Hoeveel ruimte ik moet hebben onder de deuren
3. Het WTW pijpwerk van / naar ruimtes toe
4. Internet aansluitingen die ik moet leggen
5. Gaten welke moesten worden geboord door een gatenboorder / ter beoordeling voor de constructeur.
6. Airco positie
7. Airco aanvoer van buitenunit naar binnenunit
8. Airco condensafvoer

En ga zo nog maar even door. Voordeel van dit systeem is dat je meerdere lagen kan in / uitschakelen zodat je een totaaloverzicht kan krijgen gericht naar waar je op dat moment mee bezig bent.

Maar het betekend helaas wel dat alles dat je ziet bestaat uit simpele vormen. Vierkanten, rondjes, pijlen etc in een kek kleurtje.

[ Voor 4% gewijzigd door Yariva op 08-02-2026 07:27 ]

[BCUS]

Denk dat dit beetje het twijfelgebied is. Maar heb je korte afstanden en weinig bochten en beperkt aantal inblaaspunten, dan kan je goed uit de voeten met een 350. Deze zal stiller zijn op lage rpm van motor. Maar als het ergens toch niet helemaal voldoet, je veel drukverlies hebt en zelfs ventielen zwaar moet knijpen om ergens juiste debiet te halen je beter voor maatje meer kunt gaan. E400/q450.

Voggy schreef op zaterdag 7 februari 2026 @ 10:22:
Volgens mijn berekening heb ik aan 300 m3/h inblaas/afzuiging genoeg. Ik wil graag een zhender comfoair Q350. Heeft het nog nut om naar een Q450 te kijken? Wellicht dat deze minder tegen de max kan draaien en dus minder geluid maakt?

(Ik denk het niet, maar ik vraag het toch)

[Franciesco]

Voggy schreef op zaterdag 7 februari 2026 @ 10:22:
Volgens mijn berekening heb ik aan 300 m3/h inblaas/afzuiging genoeg. Ik wil graag een zhender comfoair Q350. Heeft het nog nut om naar een Q450 te kijken? Wellicht dat deze minder tegen de max kan draaien en dus minder geluid maakt?

(Ik denk het niet, maar ik vraag het toch)

Vergelijk de specs en dan zul je zien dat bij 350m3/h en 100Pa de Q450 2dB stiller is dan de Q350 wat betreft toevoergeluid. Het kastgeluid is echter 1dB lager bij de Q350.
Op diezelfde stand verbruikt de Q450 10W minder.
Als je op de max stand niet hoger komt dan 300m3/h, dan zou ik voor de Q350 gaan.
En wil je de extra capaciteit van de Q450 ook daadwerkelijk kunnen gaan gebruiken op een goede/prettige manier, dan zul je het hele systeem (slangen, ventielen) daar op moeten inrichten. Want bv 75m3/h toevoeren uit 1 Zehnder ventiel is meestal te veel als je tenminste een acceptabel geluidsniveau wilt houden.

[Spherix]

Ik ben de zolder aan het verbouwen en moet de hoogte van de bergzolder waar de WTW komt nog bepalen. Idealiter hebben we zoveel mogelijk stahoogte, dus zit ik te rekenen met de WTW unit.

De handleidingen voor de Zehnder Q series laten 250mm vanaf de grond zien ivm sifon aansluiting. Kan ik dan bij de versie met enthalpiewisselaar dichter bij de grond zitten, en zo stahoogte winnen als ik de hoogte van de balkenlaag bepaal?

Hoeveel ruimte moet ik verder aanhouden boven de unit voor het wegleiden van de 4 pijpstukken? Ga nu uit van een Q450, maar moet de berekening nog een keertje doorlopen dus kan ook een Q600 worden.

tweakfdr schreef op zondag 8 februari 2026 @ 05:52:
[...]

Vraagje, waar heb jij deze tekeningen mee gemaakt? Ik zoek een programma om eenvoudig een plattegrond te tekenen.

Probeer floorplanner.com eens. Met een beetje googlen kan je ook plattegronden van Funda daar importeren mocht je die nog hebben.

[ Voor 46% gewijzigd door Spherix op 08-02-2026 13:21 ]

[ThinkPad]

@TheJVH Mooi gedaan! Heb zelf met een goedkope Vevor 63mm kernboor een paar gaten door betonvloer/plafond geboord tbv koelleidingen airco, dat ging ook prima maar was nog best zwaar boven m’n hoofd (omlaag boren was geen optie, geen ruimte voor achter het knieschot). Was wel blij dat m’n Metabo boorhamer een slipkoppeling bleek te hebben, want de boor sloeg wel een aantal keer vast

Ik had van hout ook een hulpje gefabriceerd om hem op z’n plek te houden en om stof af te kunnen zuigen.

ThinkPad in "[DIY] Het klussende Tweaker Q, A & showcase topic - Deel 6"

[ Voor 7% gewijzigd door ThinkPad op 09-02-2026 08:46 ]

[Andrehj]

@Spherix Lees dit topic even terug of gebruik de zoekfunctie. Al jouw vragen zijn recent nog beantwoord.

[ Voor 13% gewijzigd door Andrehj op 08-02-2026 15:47 ]

[DaanTriple7]

DaanTriple7 schreef op woensdag 14 januari 2026 @ 18:21:
Ik heb een offerte binnen voor het aanleggen van balansventilatie in m'n nieuwe woning.

De woning is uit 1992 en heeft nu nog type B ventilatie. De woning heeft 139m2 en 547m3.

De balansventilatie is stap 1 van mijn verduurzamingsplan, en tevens ook een van de stappen die ik had willen uitbesteden. Ik had gerekend op een offertebedrag van zo'n 9k, maar nu denk ik dat zelf doen toch meer loont dan ik had verwacht:

[Afbeelding]

[Afbeelding]

[Afbeelding]

[Afbeelding]

Op de zolder hangt in de slaapkamer een afzuiger waar alleen de badkamer op zit aangesloten.
In de nieuwe situatie zou ik de wtw/box graag tegen de muur links van de woning maken zodat ik door de gevel kan ipv het dak (meer ruimte voor pv). De zolder heeft knieschotten om bij de plafonds van de ondergelegen slaapkamers te komen. De kachel in de woonkamer gaat weg, en de ruimte van het rookkanaal wilde ik gebruiken voor traject inblaas woonkamer.
2 slaapkamers hebben koven voor doorvoor naar beneden (afzuiging keuken en wc).
*Grootste slaapkamer zou dan een extra doorvoer voor een inblaaskanaal krijgen, die in de woonkamer uitkomt en daar door de muur de uitbouw van de begane grond in loopt.


Wat vinden jullie van dit plan?
Hoe goed is dit te doen voor iemand met twee rechter handen maar weinig ervaring in de bouw?
Wat vinden jullie van de offerte? Ik lees hem zo: ik betaal 2x installatiekosten.
Past de bemeten unit (400m3/u) inderdaad bij mijn woning?

* Is dit nodig? Het wordt een TV-kamer voor de twee meiden.

Update:
Ik heb inmiddels de sleutel al een paar dagen in bezit. Veel aan de situatie is minder gunstig dan beoogd.
De koven in de slaapkamers hebben geen open verbindingen door de vloeren heen. Dit betekent voor mij het volgende:

1. (1a) De begane grond moet het doen met een afzuiging op 1x125mm spiro die in de keuken uitkomt en op de huidige mechanische afzuiging zit aangesloten.
Met een beetje moeite zou ik een 75mm flexbuis in het toilet kunnen laten komen.
2. Ik zie geen logisch traject voor inblaas in de zitkamer (zie plattegrond). Deze zal mijns inziens enkel; of via een enorm lange koof door de woonkamer, of via de buitengevel moeten lopen.

Eigenlijk heb ik dus wat vragen:
1. Kan ik beter van deze klus afzien? Ik wilde het vooral boven heel graag ivm het kunnen verwijderen van de roosters. Ik werk in ploegen dus heb baat bij het missen van een open verbinding met buiten.
2. Als ik het wel doe, gaat het goedkomen met de afzuiging begane grond op 1x125mm (ik verwacht hoge luchtsnelheid en dus geluid)
3. Zou ik een kleinere wtw kunnen kopen en alleen de bovenste etages voorzien van balansventilatie, en de benedenverdieping gewoon via de roosters blijven beluchten?

[ Voor 3% gewijzigd door DaanTriple7 op 08-02-2026 17:17 ]

[Miicr0]

Hallo allemaal,

Zou iemand naar deze ventilatieberekening en ons plan om te beoordelen of dit passend is voor deze woning?
Ter achtergrond: recent hebben wij een huis gekocht uit 1980, welke wij volledig gaan renoveren. Het betreft een soort split level woning met tevens 2 aparte gedeeltes om te slapen. Wij gaan hier in de toekomst met 2 volwassenen en 2 kinderen wonen. De indeling maakt het een goede puzzel.

Gedurende de renovatie wordt het huis meer energiezuinig gemaakt, wordt er nieuwe elektra en leidingwerk aangelegd, komt er vloerverwarming in, worden de ramen vervangen en er komt een warmtepomp in. Wij zijn aan het overwegen om een WTW te installeren voor ventilatie.

In de afbeeldingen hieronder hebben wij een schets gemaakt met de verschillende ruimtes en de ventilatiebuizen. N.a.v. de berekeningen komen wij op een maximaal (100%) debiet uit van 400m3/h. Daarop zijn de verschillende buizen/ventielen ingetekend. We gaan (in de meeste ruimtes, m.u.v. keuken en bijkeuken) de plafonds verlagen en willen de ruimte daarbij gebruiken om ook de ventilatiebuizen aan te leggen.





Wij overwegen om een Zehnder comfoair Q450 te plaatsen en vervolgens gebruik te maken van het comfotube flat systeem om zo veel mogelijk hoogte in de woning te kunnen besparen. De WTW wordt op de eerste verdieping in het vroegere CV-hok geplaatst. Daarnaast willen we gebruik maken van de Ventmann Coanda type GYP-P-CIRCLE ventielen van 125mm. De afvoer/toevoer van buitenlucht vindt via bestaande buizen van respectievelijk 150 en 180mm plaats, die reeds aanwezig zijn in het vroegere CV-hok.





Verder hebben we nog enkele aanvullende vragen die hierbij spelen:
- We hebben bij de berekening de kamers die via de split-level lopen wel als losse ruimtes berekend, maar hier een grote overflow laten gebruiken. De split level combineert namelijk Keuken, Speelkamer en Studeerkamer.
- De buizen gaan door enkele dragende muren heen. Hebben jullie tips of punten om rekening mee te houden?Ik probeer ervoor te zorgen dat het geen gatenkaast wordt vanwege de draagkracht van deze muren, maar er lopen nogal wat buizen. Bij een buis moeten we door de vloer heen. Daarbij begrijp ik dat we rekening moeten houden met de wapening (betonvloer).
- Voor zover wij kunnen zien is er (bij ons huidig uitgewerkt plan) enkel geluiddemping mogelijk bij de WTW pomp (waarvoor wij de SFD geluiddemper Zehnder 180mm bedacht hadden) en bij de ventielen (waarvoor wij de Inno ventilatiebuis bedacht hadden). Daarnaast is het mogelijk om de technische ruimte te isoleren. Zou dit voldoende geluiddemping zijn?
- Zijn er nog andere dingen / voorzien jullie nog aanpassingen of problemen?

Alvast bedankt voor het meedenken. We hebben zoveel mogelijk informatie al uit dit draadje proberen te halen.

[P5ycho]

DaanTriple7 schreef op zondag 8 februari 2026 @ 16:42:
[...]


Update:
Ik heb inmiddels de sleutel al een paar dagen in bezit. Veel aan de situatie is minder gunstig dan beoogd.
De koven in de slaapkamers hebben geen open verbindingen door de vloeren heen. Dit betekent voor mij het volgende:

1. (1a) De begane grond moet het doen met een afzuiging op 1x125mm spiro die in de keuken uitkomt en op de huidige mechanische afzuiging zit aangesloten.
Met een beetje moeite zou ik een 75mm flexbuis in het toilet kunnen laten komen.
2. Ik zie geen logisch traject voor inblaas in de zitkamer (zie plattegrond). Deze zal mijns inziens enkel; of via een enorm lange koof door de woonkamer, of via de buitengevel moeten lopen.

Eigenlijk heb ik dus wat vragen:
1. Kan ik beter van deze klus afzien? Ik wilde het vooral boven heel graag ivm het kunnen verwijderen van de roosters. Ik werk in ploegen dus heb baat bij het missen van een open verbinding met buiten.
2. Als ik het wel doe, gaat het goedkomen met de afzuiging begane grond op 1x125mm (ik verwacht hoge luchtsnelheid en dus geluid)
3. Zou ik een kleinere wtw kunnen kopen en alleen de bovenste etages voorzien van balansventilatie, en de benedenverdieping gewoon via de roosters blijven beluchten?

Met wat je nu hebt ga je er niet komen op de begane grond, maar ik zou niet meteen van de klus afzien. Nu is je kans, probeer er wat van te maken.

[DaanTriple7]

P5ycho schreef op zondag 8 februari 2026 @ 18:17:
[...]

Met wat je nu hebt ga je er niet komen op de begane grond, maar ik zou niet meteen van de klus afzien. Nu is je kans, probeer er wat van te maken.

Waar zit hem dat dan in? Te weinig afvoer bedoel je toch?

[TomVH2]

Franciesco schreef op zondag 8 februari 2026 @ 09:42:
[...]


Vergelijk de specs en dan zul je zien dat bij 350m3/h en 100Pa de Q450 2dB stiller is dan de Q350 wat betreft toevoergeluid. Het kastgeluid is echter 1dB lager bij de Q350.
Op diezelfde stand verbruikt de Q450 10W minder.
Als je op de max stand niet hoger komt dan 300m3/h, dan zou ik voor de Q350 gaan.
En wil je de extra capaciteit van de Q450 ook daadwerkelijk kunnen gaan gebruiken op een goede/prettige manier, dan zul je het hele systeem (slangen, ventielen) daar op moeten inrichten. Want bv 75m3/h toevoeren uit 1 Zehnder ventiel is meestal te veel als je tenminste een acceptabel geluidsniveau wilt houden.

[Afbeelding]

[Afbeelding]

@Yariva
ik wil het volgende nog toevoegen. Als je kiest voor een ERV (enthalpiewisselaar) dan bestaat de kans dat je meer moet ventileren om vocht af te voeren. Het rendement (vochtrecuperatie) van een ERV is ongeveer 75%. Dus 25% (van het verschil binnen/buiten) voer je af naar buiten. Hoe meer je ventileert, hoe meer vocht je naar buiten duwt. Hou dan hiermee ook rekening in het akoestisch ontwerp omdat je toestel misschien meer op een hoger debiet zal draaien om vocht af te voeren (wat je niet hebt met een standaard wisselaar). Het prijsverschil tussen een Q350 en Q450 was ongeveer 1000EUR dacht ik. Voor 1000EUR heb je een enthalpiewisselaar. Een Q350 HRV met extra enthalpiewisselaar (die je wisselt in het stookseizoen) zou mijn voorkeur hebben als je een normaalstand <250m³/h hebt. Voor alles daarboven zou persoonlijk zeker voor een Q450 gaan.

[Boefs]

TheJVH schreef op vrijdag 6 februari 2026 @ 22:45:
Vandaag weer verder gegaan met het aanleggen van de WTW, taakje was de geveldoorvoer boren. Mijn ingang zit door het dak, en de uitgang gaat door de muur. Maar daarvoor moest ik wel zo'n 180mm gat boren. Tijdje terug vond ik op Amazon voor 60 piek een 180mm diamant kernboor, goedkoper dan een mannetje laten komen. Malletje ge-3D-print, inclusief stofafzuiging, en met hout een soort houder voor gemaakt. Uiteindelijk in een half uurtje gepiept.

[Afbeelding]

[Afbeelding]

Je moet wel een serieuze boormachine hebben, m'n 18v Makita boorhamer trok het niet. Deze https://www.hornbach.nl/p...rhamer-pe-1200bh/6569725/ Hornbach cheapo boorhamer werkte prima, alleen erg irritant dat hij geen variabele toerentalregeling heeft dus hij start nogal wild. Maar als hij eenmaal draait, gaat het als een trein.

Heb je toevallig files beschikbaar van die boormal? Die wil ik ook wel printen.

[TheJVH]

Boefs schreef op zondag 8 februari 2026 @ 19:40:
[...]


Heb je toevallig files beschikbaar van die boormal? Die wil ik ook wel printen.

Yes, bij deze: https://makerworld.com/en...raction#profileId-2594269

[Boefs]

TomVH2 schreef op zondag 8 februari 2026 @ 19:37:
[...]

@Yariva
ik wil het volgende nog toevoegen. Als je kiest voor een ERV (enthalpiewisselaar) dan bestaat de kans dat je meer moet ventileren om vocht af te voeren. Het rendement (vochtrecuperatie) van een ERV is ongeveer 75%. Dus 25% (van het verschil binnen/buiten) voer je af naar buiten. Hoe meer je ventileert, hoe meer vocht je naar buiten duwt. Hou dan hiermee ook rekening in het akoestisch ontwerp omdat je toestel misschien meer op een hoger debiet zal draaien om vocht af te voeren (wat je niet hebt met een standaard wisselaar). Het prijsverschil tussen een Q350 en Q450 was ongeveer 1000EUR dacht ik. Voor 1000EUR heb je een enthalpiewisselaar. Een Q350 HRV met extra enthalpiewisselaar (die je wisselt in het stookseizoen) zou mijn voorkeur hebben als je een normaalstand <250m³/h hebt. Voor alles daarboven zou persoonlijk zeker voor een Q450 gaan.

Wat bedoel je precies met het wisselen in het stookseizoen?

[TomVH2]

Als het stookseizoen begint, HRV eruit en ERV plaatsen. Aan het einde van het stookseizoen, ERV vervangen door HRV. Ik gebruik de term "stookseizoen" maar het moment waarop je wisselt van warmtewisselaar kan misschien wat vroeger of later zijn in functie van ....

[RISL]

Sorry, nog relatief nieuw hier. Maar een ERV is toch een enthalpiewisselaar? Het is toch niet zo dat je een hele wtw-unit vervangt door een andere?

Hopelijk heeft iemand nog op- en aanmerkingen voor mijn wtw-ontwerp op de vorige bladzijde?

[nessio]

@risl Nee je wisselt alleen die 6 hoekige doos ( = wisselaar)

[ Voor 58% gewijzigd door nessio op 09-02-2026 12:40 ]

[Spherix]

Andrehj schreef op zondag 8 februari 2026 @ 15:47:
@Spherix Lees dit topic even terug of gebruik de zoekfunctie. Al jouw vragen zijn recent nog beantwoord.

Ik lees al een tijdje mee, er komen echter dusdanig veel verschillende vragen en installaties voorbij dat het niet gek is dat mensen herhalende vragen stellen. Via de zoekfunctie kom ik bijvoorbeeld niet verder dan een paar mensen die de unit lager dan 250mm hebben hangen zonder meer info dan 'doe ik ook', maar voor de bovenkant is het lastiger zoeken. Mocht iemand dus kunnen meten hoeveel ruimte je nodig hebt boven een Q650 om direct met alle 4 kanalen horizontaal te gaan, dan hoor ik het graag.

[RISL]

Oke, ik heb zelf een Zehnder Q350 enthalpiewisselaar op het oog
https://www.warmteservice...ker-uitvoering/p/85456000

Daar is het 'enthalpie'-deel toch niet zomaar van uitwisselbaar?

[Paul Hewson]

RISL schreef op maandag 9 februari 2026 @ 15:29:
Oke, ik heb zelf een Zehnder Q350 enthalpiewisselaar op het oog
https://www.warmteservice...ker-uitvoering/p/85456000

Daar is het 'enthalpie'-deel toch niet zomaar van uitwisselbaar?

Ja, de enthalpiewisselaar is uitwisselbaar. Het is niet anders als een grote cassette die je er uit kunt trekken. Zie de 2e afbeelding hier.

[Vech]

Spherix schreef op maandag 9 februari 2026 @ 15:28:
[...]


Ik lees al een tijdje mee, er komen echter dusdanig veel verschillende vragen en installaties voorbij dat het niet gek is dat mensen herhalende vragen stellen. Via de zoekfunctie kom ik bijvoorbeeld niet verder dan een paar mensen die de unit lager dan 250mm hebben hangen zonder meer info dan 'doe ik ook', maar voor de bovenkant is het lastiger zoeken. Mocht iemand dus kunnen meten hoeveel ruimte je nodig hebt boven een Q650 om direct met alle 4 kanalen horizontaal te gaan, dan hoor ik het graag.

Dat is afhankelijk van welke buizen je gebruikt. Buigradius van bochten staan overal online. Dan kan je dat toch opzoeken/berekenen of mis ik iets?