Thuisaccu: al interessant (voor mij)?

Pagina: 1 ... 102 103 Laatste
Acties:

Onderwerpen


  • Jan-tweak
  • Registratie: November 2025
  • Laatst online: 11:00
Dennis!90 schreef op vrijdag 13 maart 2026 @ 20:21:
Oke helder, gewoon niet doen dus. Ben een leek, vandaar de vragen.

Beste is dus om of:
A. De vriezer en lamp op een andere groep te plaatsen.

B. Een nieuwe groep aanleggen voor alleen de thuisbatterij. Komt komende week een groep vrij nav een ander topic.

Optie A is de makkelijkste, goedkoopste en kost me dan géén extra groep. Moet alleen kijken hoe ik - esthetisch gezien - de lamp fatsoenlijk op de andere groep krijg.
er is bij het aansluiten van een stekker thuis-batterij gewoon een heel belangrijke stelregel, of beter eigenlijk twee.
1) zorg dat het stopcontact waar de thuis-batterij wordt ingestoken helemaal correct is aangesloten en niet door veelvuldig gebruik de contacten versleten zijn en daardoor niet meer optimaal conact kunnen maken.
het probleem is dat een leek dit eigenlijk niet goed kan beoordelen.
bij twijfel laat dat sopcontact vervangen, dat zou je eigenlijk altijd moeten doen als je dit opmerkt.

2) stel de output vermogen van de thuis-batterij niet boven de 800W output in, bij een vermogen van 800W zou in ver uit de meeste gevallen het vermogenreserve van die groep voldoende groot moeten zijn.
Kijk dus welke andere apparatuur nog op dezelfde groep is aan gesloten, dat is heel eenvoudig ook door een leek te zien, door de groep van dat stopcontact uit te zetten en dan kijken welke apparatuur het niet meer doet.
kijk mn uit bij apparatuur die zelf ook al veel stroom nodig heeft, bv een grote TV, dikke HiFi versterker, een game-computer ed. Maar denk bv ook aan een Airfryer of ander groot keukentoestel.

wil je echter een thuis-batterij met meer vermogen (zo ver deze dit kan) gebruiken moet je een nieuwe groep hiervoor laten aanleggen, dit is geen werk voor een leek, daarvoor moet namelijk oa je groepenkast open.
kleine tip, ipv alleen een installatieautomaat te tepassen gebruik hiervoor een aardlekautomaat (alamat) zodat de batterij niet door een aardfout van een andere groep mee uitgeschakeld gasat worden.

  • Ethirty
  • Registratie: September 2007
  • Laatst online: 13:39

Ethirty

Who...me?

Formeel moet je, als ik enkele handleidingen moet geloven, de accu dan ook vast aansluiten. Dus stekker afknippen en via een lasdoos permanent aan de groep zetten. Zal waarschijnlijk ook niet vaak gebeuren.

An investment in knowledge always pays the best interest - Benjamin Franklin


  • Hippe Lip
  • Registratie: Februari 2011
  • Nu online

Hippe Lip

Er valt altijd wat te leren

En als we het over negatieve prijzen hebben, maak volgend jaar je borst maar nat!

[ Voor 27% gewijzigd door Hippe Lip op 14-03-2026 12:54 ]

Verdraagzaamheid is het hoogste gebod
en wie dat niet eert die schoppen we rot.
<John O`Mill>


  • zalkc
  • Registratie: Augustus 2022
  • Laatst online: 11:38
NiGeLaToR schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 09:15:
Nu de stroomprijzen voor dynamische contracten snel omhoog schieten worden thuisaccu’s wel sneller interessant en de kans op negatieve stroomprijzen (deze) zomer lager.

Stroomprijzen zijn immers LNG prijzen in vermomming minus wind- en zonne energie.

Ben zelf nog niet begonnen met nadenken over uitzetten van inverters omdat ik erop reken dat zoveel mensen (& bedrijven) batterijen kopen dat het negatieve stroomprijs effect al snel gedempt wordt.

Elke keer veranderen de variabelen, je kunt nu nauwelijks plannen op een tvt van 5 jaar als ee geopolitieke veranderingen om de week plaats vinden.
In mijn setup werk ik voornamelijk vanuit eigen opwek en maximaliseren eigen gebruik, het is er puur op gericht om de afhankelijkheid van deze schommelingen te verkleinen. Het is zelfs zo dat ik gewoon een vast contract heb, ik kan niet eens inspelen op lage en hoge prijzen op dit moment.

Mijn inkoop gaat nu richting de 4.000 kWh en ik heb een eigengebruik van PV van 6.000 kWh voor komend jaar. Daarmee ben ik nog voor 40% afhankelijk van het net en prijseffecten. Als stroom, onverhoopt, 50 ct/kWh gemiddeld gaat kosten ben ik geen 80 euro maar 160 euro in de maand kwijt.
Het PV systeem, met accu's en de hele reut, heeft rond de 9.000 euro gekost. Met een levensduur van 15 jaar komt dat uit op 10 ct/kWh. Of 50 euro per maand aan afschrijving.

Voor nu ben ik dus 130 euro kwijt aan inkoop en afschrijving, als de prijs verdubbelt wordt dat 210 euro.
Zonder ESS zou dat resp. 205 en 410 euro zijn per maand.

Maar de meeste winst zit gewoon in het rijden van een EV met 36.000 km per jaar zou ik anders 2.000 ltr benzine moeten kopen, dat is gewoon 300 euro in de maand die ik nu bij mijn energieverbruik in heb zitten. Je zou zelfs kunnen zeggen dat die 130 euro die het mij nu kost al interessant genoeg is voor de EV en dat ik verder gratis mijn huis verwarm en TV kijk als bijvangst.

Dankzij mijn ESS ben ik niet heel erg bezorgd over de effecten van de oorlogen voor mijzelf, ik maak mij meer zorgen over anderen die meer zijn blootgesteld aan deze effecten. Met uitzondering van die ene oom die elke gelegenheid aangreep om mij te vertellen dat al dat groene gedram nergens op sloeg en dat verduurzaming pure oplichting was.

7.650Wp ZZW | 1.600Wp O | DEYE SUN12K-SG04LP3-EU | 32.2kWh Accu - 2 x Yixiang v2 + met EVE MB31 | Kona MY2026 64,8kWh


  • Devke
  • Registratie: December 2022
  • Laatst online: 14:45
NiGeLaToR schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 10:23:
[...]


De piekprijzen zijn alleen fors aan het oplopen, zie nu maar. Tis een weekend met weinig wind en zon en dan is de basis prijs hoger dan in de winter. 25-35 ct per kWh. Doordeweeks is dit effect nog zichtbaarder.

Ben benieuwd hoe dit ontwikkelt naarmate Iran meer tankers opblaast.
De spread en hoogte hebben zeker ook te maken met Iran. Gasprijs loopt op. Dagen als vandaag windstil, geen zon zijn dan koren op de molen. Daar heb ik mijn strategie op aangepast. Het meeste gaat het opleveren als we vanavond weer stroom aan het net gaan leveren. Echter nu maar eens gekozen voor Slim ontladen. De woning draait op de panelen, daar waar support nodig is springen de batterijen bij. Mocht de zon doorbreken of er overschot zijn dan fietst dat naar het net. Mochten de prijzen morgen laag zijn dan gaat alles er sws uit vanavond anders nog maar een avondje NOM.

Denk in kansen, niet in problemen. Homewizard Plug-In Battery 5.4 kWh. Zendure 2400 AC 17.2 kWh. Testen Accumate 4.8 kWh Plug-In Battery. 3330 Wp zonnepanelen. EV 77 kWh. Peblar Business Laadpaal.


  • Devke
  • Registratie: December 2022
  • Laatst online: 14:45
Hippe Lip schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 11:00:
En als we het over negatieve prijzen hebben, maak volgend jaar je borst maar nat!

YouTube: Vergeet alles wat je weet over NEGATIEVE ENERGIEPRIJZEN
De omvormer hier kan het al, nu de automatiseringen nog gaan bouwen.

Afbeeldingslocatie: https://tweakers.net/i/4J_6V36UxatFJc3fF7dOjZs4lNQ=/fit-in/4000x4000/filters:no_upscale():strip_exif()/f/image/qdTNhtc7vlOj3efbux7JBKAu.png?f=user_large

Denk in kansen, niet in problemen. Homewizard Plug-In Battery 5.4 kWh. Zendure 2400 AC 17.2 kWh. Testen Accumate 4.8 kWh Plug-In Battery. 3330 Wp zonnepanelen. EV 77 kWh. Peblar Business Laadpaal.


  • Fr33z
  • Registratie: December 2003
  • Laatst online: 14:47
Hippe Lip schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 11:00:
En als we het over negatieve prijzen hebben, maak volgend jaar je borst maar nat!

YouTube: Vergeet alles wat je weet over NEGATIEVE ENERGIEPRIJZEN
Kun.je.een samenvatting geven of wat jij er uit haalt.ipv een linkdrop van 45min?

  • Hippe Lip
  • Registratie: Februari 2011
  • Nu online

Hippe Lip

Er valt altijd wat te leren

Fr33z schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 12:44:
[...]

Kun.je.een samenvatting geven of wat jij er uit haalt.ipv een linkdrop van 45min?
@Fr33z
Even kort door de bocht:

Nu we nog saldering hebben, heb je pas te maken met negatieve prijzen als de kale EPEX-prijs plus de inkoopvergoeding plus de energiebelasting plus de BTW samen negatief zijn. Dat komt niet zo vaak in een jaar voor.
*) Disclaimer: gegeven dat je niet meer teruglevert dan wat je afneemt van het net.

Als de saldering eraf is (vanaf 01-01-2027 dus), dan is teruglevering tijdens elke negatieve EPEX-prijs een financiële last. Dat betekent dat als de EPEXprijs -0,001 euro is, dat teruglevering je al geld gaat kosten. En dat zijn werkelijk een heleboel keren in het jaar. En met name de hogere negatieve EPEXprijzen gaan dan ook heel hard aantikken.

Ergo: zorg vanaf januari ‘27 dat je je PV gaat dimmen tijdens negatieve EPEXprijzen, want anders ben je de sjaak en dat gaat hard aantikken.

Ik ben bang dat menig gemiddelde PV-bezitter zich daar nog totaal niet van bewust is. En dat die bovendien geen idee hebben hoe ze daar iets aan kunnen doen.
Ik sprak mijn zwager bijvoorbeeld vorige week die wel begon te klagen over terugleverboetes. Toen ik ‘m vroeg of hij toevallig een SE-omvormer had en dat beaamde, kon ik hem vertellen dat die dingen kunnen aftoppen. Maar daar had hij totaal geen weet van.

Verdraagzaamheid is het hoogste gebod
en wie dat niet eert die schoppen we rot.
<John O`Mill>


  • HandyLumberjack
  • Registratie: Januari 2023
  • Nu online
Hippe Lip schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 13:09:
[...]

@Fr33z
Even kort door de bocht:

Nu we nog saldering hebben, heb je pas te maken met negatieve prijzen als de kale EPEX-prijs plus de inkoopvergoeding plus de energiebelasting plus de BTW samen negatief zijn. Dat komt niet zo vaak in een jaar voor.
*) Disclaimer: gegeven dat je niet meer teruglevert dan wat je afneemt van het net.

Als de saldering eraf is (vanaf 01-01-2027 dus), dan is teruglevering tijdens elke negatieve EPEX-prijs een financiële last. Dat betekent dat als de EPEXprijs -0,001 euro is, dat teruglevering je al geld gaat kosten. En dat zijn werkelijk een heleboel keren in het jaar. En met name de hogere negatieve EPEXprijzen gaan dan ook heel hard aantikken.

Ergo: zorg vanaf januari ‘27 dat je je PV gaat dimmen tijdens negatieve EPEXprijzen, want anders ben je de sjaak en dat gaat hard aantikken.

Ik ben bang dat menig gemiddelde PV-bezitter zich daar nog totaal niet van bewust is. En dat die bovendien geen idee hebben hoe ze daar iets aan kunnen doen.
Ik sprak mijn zwager bijvoorbeeld vorige week die wel begon te klagen over terugleverboetes. Toen ik ‘m vroeg of hij toevallig een SE-omvormer had en dat beaamde, kon ik hem vertellen dat die dingen kunnen aftoppen. Maar daar had hij totaal geen weet van.
Het aantal uren met flink negatieve prijzen zijn de laatste tijd alleen maar minder geworden, als je een beetje je best doet om je verbruik op de juiste momenten te doen, zal het in de meeste gevallen om maximaal een paar tientjes per jaar gaan.

Gasloos sinds 2015, 117x125Wp+26x295Wp+11x395Wp


  • NiGeLaToR
  • Registratie: Maart 2000
  • Laatst online: 14:07

NiGeLaToR

Luister Kophi Podcast!

HandyLumberjack schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 13:14:
[...]


Het aantal uren met flink negatieve prijzen zijn de laatste tijd alleen maar minder geworden, als je een beetje je best doet om je verbruik op de juiste momenten te doen, zal het in de meeste gevallen om maximaal een paar tientjes per jaar gaan.
De AH verkoopt al thuisbatterijen, zo mainstream zijn die dingen al. Ik ben benieuwd, maar zie het niet zo’n vaart lopen. Dat absorbeert de negatieve prijzen uiteraard: naast dat we binnenkort ook nog eens die 4 nieuwe tijdvakken krijgen.

Voorbereid zijn is prima, maar op wat is nog niet zo makkelijk te zeggen :)

KOPHI - Klagen Op Het Internet podcast. Luister hier! – Kophi E20 - energieprijzen, economische vluchtelingen (Dubai) en tax op vermogen.


  • mitsumark
  • Registratie: Juni 2009
  • Laatst online: 14:35
Daarnaast heb je een simpele stekkerbatterij binnen een paar dagen thuis en in je stopcontact geprikt, ik zie dus geen nut om je nu al voor te bereiden op de "verre" toekomst.

Zit nu zelf wel te denken aan een Zendure 2400AC+ met gecombineerd 5-8kWh batterij, scheelt een hoop terugleverboete. Dit jaar zo'n 300-400 euro, maar hoeveel dat in de toekomst is durf ik niet aan te rekenen.
Als die 300-400 stabiel is verdien je het terug in 6-7 jaar en levert het (daarna) goed rendement, maarja..

  • Fr33z
  • Registratie: December 2003
  • Laatst online: 14:47
Hippe Lip schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 13:09:
[...]

@Fr33z
Even kort door de bocht:

Nu we nog saldering hebben, heb je pas te maken met negatieve prijzen als de kale EPEX-prijs plus de inkoopvergoeding plus de energiebelasting plus de BTW samen negatief zijn. Dat komt niet zo vaak in een jaar voor.
*) Disclaimer: gegeven dat je niet meer teruglevert dan wat je afneemt van het net.

Als de saldering eraf is (vanaf 01-01-2027 dus), dan is teruglevering tijdens elke negatieve EPEX-prijs een financiële last. Dat betekent dat als de EPEXprijs -0,001 euro is, dat teruglevering je al geld gaat kosten. En dat zijn werkelijk een heleboel keren in het jaar. En met name de hogere negatieve EPEXprijzen gaan dan ook heel hard aantikken.

Ergo: zorg vanaf januari ‘27 dat je je PV gaat dimmen tijdens negatieve EPEXprijzen, want anders ben je de sjaak en dat gaat hard aantikken.

Ik ben bang dat menig gemiddelde PV-bezitter zich daar nog totaal niet van bewust is. En dat die bovendien geen idee hebben hoe ze daar iets aan kunnen doen.
Ik sprak mijn zwager bijvoorbeeld vorige week die wel begon te klagen over terugleverboetes. Toen ik ‘m vroeg of hij toevallig een SE-omvormer had en dat beaamde, kon ik hem vertellen dat die dingen kunnen aftoppen. Maar daar had hij totaal geen weet van.
Thanks. Zeker interessant. Natuurlijk ook sterk vraag hoe groot dit effect nou gaat zijn voor bijv een gemiddels huishouden met 10 panelen. Er gaan ongetwijfeld mechanismes in werking treden die we nu nog niet zien/hebben.

Bijv zoveel thuisbatterijen dat negatieve prijzen heel erg gedempt worden
Of genoeg mensen die pv uitzetten en daarmee het dempen

En dit speelt toch alleen voor dynamisch contract? We weten nu nog niet wat de energieleveranciers aan gaan biedem voor vaste contracten bijv.

Al met al leuk maar ik vind de mate van onzekerheid en onduidelijkheid zo groot dat ik er nu niks mee ga doen. Als over 8 maanden iets meer duidelijk is dan maar eens inlezen wat de stand van zaken is en kijken of ik voor 2027 bijv dynamisch of vast ga qua contract.

  • Devke
  • Registratie: December 2022
  • Laatst online: 14:45
NiGeLaToR schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 13:45:
[...]

De AH verkoopt al thuisbatterijen, zo mainstream zijn die dingen al. Ik ben benieuwd, maar zie het niet zo’n vaart lopen. Dat absorbeert de negatieve prijzen uiteraard: naast dat we binnenkort ook nog eens die 4 nieuwe tijdvakken krijgen.

Voorbereid zijn is prima, maar op wat is nog niet zo makkelijk te zeggen :)
Die nieuwe 4 tijdsvakken is pas iets van op zn vroegst 2028. Vanaf volgend jaar is iedere kWh die evt niets oplevert in de batterij geld waard. Hoeveel dat ligt aan je tarief van inkoop. Die inkoop hoef je dan niet te doen.

Denk in kansen, niet in problemen. Homewizard Plug-In Battery 5.4 kWh. Zendure 2400 AC 17.2 kWh. Testen Accumate 4.8 kWh Plug-In Battery. 3330 Wp zonnepanelen. EV 77 kWh. Peblar Business Laadpaal.


  • Hippe Lip
  • Registratie: Februari 2011
  • Nu online

Hippe Lip

Er valt altijd wat te leren

HandyLumberjack schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 13:14:
Het aantal uren met flink negatieve prijzen zijn de laatste tijd alleen maar minder geworden, als je een beetje je best doet om je verbruik op de juiste momenten te doen, zal het in de meeste gevallen om maximaal een paar tientjes per jaar gaan.
Dat hangt nogal van je persoonlijke situatie af. Ik heb hier bijvoorbeeld 40 panelen: 21 van 10 jaar geleden tijdens de bouw (op pal West) en omdat ik 5 jaar geleden all electric werd (met EV plus 2x WP) zijn er op Oost nog eens 19 panelen bijgekomen. Nix mis mee.

In het voor- en najaar werkt planning prima, maar in de zomer is dat niet weg te krijgen. Ook niet met een accu, of ik zou er eentje van vele tientallen kWh’s moeten hebben die dan ook nog eens een heel groot laad- en ontlaadvermogen moet hebben om het in de juist uren weer kwijt te kunnen raken. Dan is dimmen toch echt de enige optie.

Verdraagzaamheid is het hoogste gebod
en wie dat niet eert die schoppen we rot.
<John O`Mill>


  • Hippe Lip
  • Registratie: Februari 2011
  • Nu online

Hippe Lip

Er valt altijd wat te leren

mitsumark schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 14:04:
Als die 300-400 stabiel is verdien je het terug in 6-7 jaar en levert het (daarna) goed rendement, maarja..
Dat terugverdienargument blijft steeds weer terugkomen. Ik denk dat we dat hele idee maar beter even parkeren. Er zijn té veel onzekerheden voor nu maar vooral voor de nabije toekomst om daar iets zinnigs over te kunnen zeggen.
Voor mezelf zijn de overwegingen om mijn PV-opbrengst in de tijd te kunnen verschuiven, het eigen gebruik zo hoog mogelijk te krijgen en in de winter op de goedkoopste momenten inkopen zodat ik daar op duurdere momenten op kan teren.

Als ik de investering dan ook nog terugverdien, dan zie ik dat alleen maar als leuk bijproduct.
Garanties zijn er op geen enkele manier.

Verdraagzaamheid is het hoogste gebod
en wie dat niet eert die schoppen we rot.
<John O`Mill>


  • Vdvmark
  • Registratie: December 2024
  • Nu online
Hippe Lip schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 14:31:
[...]

Dat hangt nogal van je persoonlijke situatie af. Ik heb hier bijvoorbeeld 40 panelen: 21 van 10 jaar geleden tijdens de bouw (op pal West) en omdat ik 5 jaar geleden all electric werd (met EV plus 2x WP) zijn er op Oost nog eens 19 panelen bijgekomen. Nix mis mee.

In het voor- en najaar werkt planning prima, maar in de zomer is dat niet weg te krijgen. Ook niet met een accu, of ik zou er eentje van vele tientallen kWh’s moeten hebben die dan ook nog eens een heel groot laad- en ontlaadvermogen moet hebben om het in de juist uren weer kwijt te kunnen raken. Dan is dimmen toch echt de enige optie.
Maar jij hebt geloof ik het Oost deel dat al op prijs kan schakelen. Blijft t westdeel over, ik weet niet wat die produceren op de tijden dat de prijzen laag zijn, vorig jaar was dat voornamelijk in Mei tussen 12:00 en 15:00.

  • Hippe Lip
  • Registratie: Februari 2011
  • Nu online

Hippe Lip

Er valt altijd wat te leren

Stefannn schreef op zaterdag 14 maart 2026 @ 07:00:
Ah… ik had je uitgangs situatie niet goed voor ogen.
Even nagezocht.
Ik dacht dat je al volledig SE inclusief optimizers had maar dat is dus niet zo.
Daarom vond ik het nogal een stap om er dan vanaf te stappen.
Nu snap ik het en je keuze is logisch.
@Stefannn
Je hebt de klok horen luiden, maar de klepel hing niet zo heel erg ver weg :+
Het dak met de 21 panelen waarvoor ik de omvormer wil vervangen ligt pal West. De huidige StecaGrid omvormer kan niet dimmen, niet eens aan/uit op commando, dus die zal ik met mijn dynamische E-contract toch vóór januari moeten gaan vervangen. Geen haast dus, maar moet wel gebeuren.

Omdat ik zo’n 5 jaar geleden van het gas af ging (EV plus 2x WP) heb ik er op Oost nog eens 19 panelen bij gelegd. Dát is mijn SolarEdge-systeem en dat werkt nog steeds prima. Dat is goed te regelen en ik zal in HA eens een automatisering moeten schrijven om dat dak te dimmen in geval van negatieve prijzen.
Zoals ik dat ook moet doen voor de nieuwe omvormer op West.
In mijn geval heb ik dus vrijwel volledig Solaredge (49 panelen met Solar edge inclusief optimizers, ook nog 8 enphase van paar jaar daarvoor).

Exact met dezelfde redenering “arbeids kosten als ik al die optimizers zou willen vervangen” kom ik na veel wikken en wegen tot de conclusie dat “als je DCkoppeling wilt” (en dat wil ik) je dan in het ecosysteem moet blijven, in mijn geval Solaredge edge dus.
Bij die vervanging van de omvormer heb ik ook gekeken of ik er dan eentje zou willen met DC-accukoppeling, maar kwam al snel tot de conclusie dat dit toch al snel een kostbaar grapje gaat worden.

Daarom ligt mijn aandacht op dit moment meer in de richting van een AC-gekoppelde accu, waarbij Zendure nu goede ogen gooit met z’n hoge RTE. Een AC-gekoppelde accu met hoge RTE wijkt qua efficiëntie niet veel af van een DC-gekoppelde accu, die misschien een lagere RTE heeft? En dan heb ik bij een AC-koppeling veel meer vrijheid in zowel plaats als merk.
Ik wil je niet van je keuze afbrengen, maar toch een overweging erbij? 8)
De batterij is per kWh aan de dure kant maar ze hebben nu wel een mooie cashback regeling.
Ik ga dan voor 13.8kWh. Ik heb uitgebreide analyse gedaan en daarmee moet ik ook in voor en najaar toe kunnen. Ik ga geen onbalans handelen en kan EV en warmtepomp goed sturen. Ik verwacht dat later niet te willen uitbreiden (tenzij batterijen nog 10x zo goedkoop worden maar dat zien we dan wel weer).
Precies, het is koffiedik kijken en die drab wordt steeds ondoorzichtiger. Je bouwt op wat je nu kunt zien en daar zul je het in de toekomst mee moeten doen. Nix doen is ook een keuze… :+

Verdraagzaamheid is het hoogste gebod
en wie dat niet eert die schoppen we rot.
<John O`Mill>

Pagina: 1 ... 102 103 Laatste