‘I’m as mad as hell, and I’m not gonna take it anymore!’
Dit jaar viert Network zijn vijftigste verjaardag. Helaas valt er niet veel te vieren. Want vijftig jaar geleden was Network een vlijmscherpe zwarte satirische komedie. Vandaag is het de ijskoude werkelijkheid.
Howard Beale (Peter Finch, Oscar voor Best Actor) presenteert het nieuws bij UBS, een van de grote TV netwerken in de VS. Hij is aan de drank, zijn vrouw is overleden en hij zit in een depressie. Zijn ratings lijden eronder. Zijn beste vriend en baas van de nieuwsdivisie, Max Schumacher (William Holden, genomineerd voor Best Actor) moet hem ontslaan. Tijdens een live uitzending kondigt Beale aan zelfmoord te willen plegen. Iedereen schiet in de stress, maar er zijn er ook die kansen zien in het irrationele gedrag van Beale, de ambitieuze Diana Christensen (Faye Dunaway, Oscar voor Best Actress) voorop, gesteund door corporate lackey Frank Hackett (Robert Duvall).
Ik zag Network voor het eerst op de middelbare school. De film is al decennia een instituut, een profetische waarschuwing over waar we met zijn allen heen afdrijven. Het echte enge van Network is dat de film met tijd meer en meer waar wordt. Ik had hem 25 jaar niet gezien en ik vond het werkelijk shockerend om te zien hoe accuraat de film de wereld van vandaag portretteert. De opkomst van publieke figuren die de woede van de massa verbinden, de werkelijke machten achter de troon die die woede ten behoeve van politieke en economische doelen dirigeren, de rol van de media in het verlies van sociale cohesie en verbinding tussen individuen, de verschuiving van inhoud naar entertainment in de media, het verdwijnen van democratische idealen en instituten, de macht van corporaties. Het zit er allemaal in, en niet op een vage manier, maar allemaal haarscherp.
Wat Network zo knap maakt is hoe het weergaloze scenario van de film (Paddy Chayefsky, Oscar voor Best Screenplay) je bij de hand neemt. De meest bekende scene in Network, een van de beroemdste scenes uit de filmgeschiedenis, is Howard Beale’s monoloog halverwege de film.
I don't know what to do about the depression and the inflation and the Russians and the crime in the street. All I know is that first you've got to get mad. You've got to say, 'I'm a HUMAN BEING, God damn it! My life has VALUE!'
Beale kanaliseert de woede van zijn publiek over hoe de wereld ervoor staat. Onze woede. We balen ervan. We zijn het zat. We staan volledig open voor zijn beroemde, beruchte, iconische oproep. Net als zijn miljoenenpubliek in de film willen we de ramen opengooien en met hem roepen ‘I’M AS MAD AS HELL AND I’M NOT GONNA TAKE IT ANYMORE!’. Howard spreekt onze taal, simpel, direct, helder. Hij begrijpt ons. Hij is onze man.
Maar dan gaat Network verder en je begint te begrijpen dat de film je te grazen heeft genomen. We zien hoe Max uit het raam kijkt en meewarig gadeslaat hoe zijn buren hun woede uitten, aangespoord door Howard. Mensen die boos zijn over van alles, maar niet weten wat ze ermee moeten, zich niet gehoord voelen en eindelijk een outlet gevonden hebben. Iemand die hen begrijpt. Niet iemand die iets oplost, maar het voelt zo goed om even te schreeuwen. En terwijl ze schreeuwen loopt er een rilling over je rug als je je realiseert dat je je hebt laten meeslepen, net als zij. En dat dit al vijftig jaar lang hele volksstammen dagelijks gebeurt; woedend schreeuwen, maar niks oplossen. Who the fuck cares of Howard of Donald of Geert een oplossing voor je heeft of niet? Dat is het punt niet. Want via hen kan je even je frustratie van je afzetten. Even schreeuwen. De ultieme ironie: Howard's oproep wordt de slogan van het programma. Herkenbaar? Schreeuwen, niet nadenken.
En daarna gewoon verder met zappen, swipen en scrollen. En waar kijk je naar? Who the fuck cares about that? Als het maar vermaakt. Bijvoorbeeld naar dat andere programma van UBS, The Mao Tse Tung Hour. Bedacht door Diana Christensen, een show waarin een real life terroristische organisatie haar gefilmde aanslagen vertoont en laat becommentariëren door de leider van de Communistische Partij van de VS. Diana is duidelijk: Het gaat niet om de politieke boodschap, dit is entertainment. In een van de meest hilarische scenes van de film zien we hoe de terroristen, de communisten en de UBS mensen onderhandelen over de details van de verdeling van de inkomsten van de show. Het is briljant commentaar op de commercialisering van het politieke landschap. Het gaat er niet om waar je naar kijkt, het is gemaakt om je mee te voeren, te laten consumeren, niet te veel na te denken.
We'll tell you any shit you want to hear. We deal in illusions, man! None of it is true! But you people sit there, day after day, night after night, all ages, colors, creeds... We're all you know. You're beginning to believe the illusions we're spinning here. You're beginning to think that the tube is reality, and that your own lives are unreal. You do whatever the tube tells you! You dress like the tube, you eat like the tube, you raise your children like the tube, you even think like the tube! This is mass madness, you maniacs!
We laten ons allemaal in de zeik nemen. Niet alleen door de Howards van deze wereld. Veel meer nog door de Dianas, die ons alle troep voeren die maar kijkcijfers oplevert. Of de Frank Hacketts, die succes alleen maar meten in corporate profits. Maar meest van al door de Arthur Jensens van deze wereld. Jensen (Ned Beatty, genomineerd voor Best Supporting Actor) is de baas van CCA, de corporatie die UBS heeft overgenomen. Jensen wil Howard als profeet van zijn corporate evangelie gaan inzetten. Hij is een van die mensen die echt bepalen waar we naartoe koersen met zijn allen, die bovenaan de pyramide staan en hun visie op de wereld door onze strot rammen, come what may. Howard zelf ziet dat nog voordat hij de weg definitief kwijtraakt, en confronteert zijn publiek ermee.
Right now, there is a whole, an entire generation that never knew anything that didn't come out of this tube. This tube is the gospel, the ultimate revelation; this tube can make or break presidents, popes, prime ministers; this tube is the most awesome goddamn propaganda force in the whole godless world, and woe is us if it ever falls into the hands of the wrong people. …. And when the 12th largest company in the world controls the most awesome goddamn propaganda force in the whole godless world, who knows what shit will be peddled for truth on this network?
Maar wie kan op tegen de Arthur Jensens van deze wereld? Geen idee. Een halve eeuw geleden kregen we deze speech van Beatty, en fuck me, hoe waar is dit vandaag de dag?
You are an old man who thinks in terms of nations and peoples. There are no nations. There are no peoples. There are no Russians. There are no Arabs. There are no third worlds. There is no West. There is only one holistic system of systems, one vast and immane, interwoven, interacting, multivariate, multinational dominion of dollars. Petro-dollars, electro-dollars, multi-dollars, reichmarks, rins, rubles, pounds, and shekels. It is the international system of currency which determines the totality of life on this planet. That is the natural order of things today.
De enige in Network die alles scherp ziet is Max. Max, die zijn huwelijk met Louise (Beatrice Straight, Oscar voor Best Supporting Actress) op de vuilnisbelt gooit voor een gedoemde fling met Diana. Wij zijn Max, tragische figuren die troost zoeken, terwijl we als Kassandra’s zien waar we heen gaan en het niet kunnen stoppen. Net als Max steken we ons hoofd uit het raam en kijken we vol afgrijzen toe hoe de Howards van nu ons recht naar de hel schreeuwen.