Financiële onafhankelijkheid - Deel 5

[SvV_Ying]

oscar82 schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 11:02:
Ben mij aan het orienteren op een sabbatical in 2027/2028. Om 1 of 2 mooie reizen te maken. Nu kwam ik erachter dat mijn werkgever de eerste 3 maanden het werkgeversdeel van pensioen doorbetaalt. Daarna zou ik dat stuk voor eigen rekening moeten nemen. Gaat toch om een behoorlijk bedrag aangezien werkgever 70% betaalt en ik maar 30%.

Hebben anderen hier wel eens een sabbatical genomen van hun loondienst en wat deden jullie met pensioenopbouw? Hoe lang gingen jullie met onbetaald verlof en beviel dat uberhaupt?

Ik zit momenteel in een sabbatical. Vanaf afgelopen januari tot 6 september ben ik vrij. Ruim 8 maanden dus.

Het financiële plaatje:
Financieel geen enkel probleem momenteel, we hebben straks einde sabbatical meer vermogen dan toen de sabbatical begon. Dat komt omdat we ongeveer de helft van onze sabbatical uit vakantierechten konden betalen. Dus loon liep nog een aantal maanden door. En in die periode viel voor ons ook de jaarlijkse bonus, vakantiegeld en normtreden. Tel daar de stijgende beurzen bij op en financieel staan we er straks beter voor dan voor de sabbatical. (uiteraard hadden we er nog beter voorgestaan zonder sabbatical want dan was er geen loonderving en meer inleg). Aan pensioen hebben we geen seconde gedacht. We bouwen prima op bij Ahold en die paar maanden geen opbouw waren voor ons geen overweging waard.

De sabbatical zelf:
Het went snel en bevalt uitstekend. Ik denk helemaal niet aan werk of aan het weer terug moeten keren. Het hoofd is wat werk betreft echt vrij. Ik heb ook veel geprobeerd wat ik van tevoren op een lijstje had gezet: voetfreflex therapie, klankschalen, mindfullnes cursus gedaan, sport stabiel 4x per week, heb wat boeken gelezen. Ook wel tot meer reflectie gekomen over wat werk voor mij betekent en waarom ik mij daar soms (te) druk om kan maken. Tijdens de sabbatical besloten om voor een tweede kind te gaan, die in december verwacht wordt. Had zonder sabbatical nooit gebeurd, maar dit was een periode van reflectie en ontdekken wat we belangrijk vinden. Ik had gehoopt dat enkele zorgen in het hoofd of wat fysieke klachten zouden verdwijnen tijdens de sabbatical en dat werk daar misschien effect op had, maar die 2.0 versie op dat vlak ben ik niet geworden. Ze zeggen wel eens 'waar je gaat, daar ben je'. Er kunnen wel omstandigheden of situaties veranderen, maar ik blijf dezelfde persoon die zijn zorgen en klachten wat dat betreft meedraagt. Wat betreft tempo word ik ook wel makkelijk wat lui. Waar ik tijdens 3 weken zomervakantie echt veel kan bijwerken aan series, klussen, lezen etc, is het nu toch wel makkelijk van 'oh kan morgen ook wel'. Verder een mooie reis van 6 weken gemaakt die uitstekend is bevallen.

En wat voor ons iets waardevols is: we zijn met FO bezig om eerder te stoppen met werken en dus veel vrij te zijn. Door deze sabbatical hebben we als het ware zo'n FO-jaar naar voren gehaald. En als ik moet kiezen tussen een extra vrij jaar als we in de 50 zijn, of nu dus een vrij jaar terwijl we half 30 zijn, is dit wel de ideale keus voor ons.

[rube]

Oilman schreef op donderdag 25 juni 2026 @ 21:20:
[...]
Voor die ~25% die minder dan €2500 spaargeld heeft ben je dan toch echt wel een rijke stinkerd.

CornermanNL schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 11:03:
[...]
We moeten in ons denken echt eens af van de gedachte dat een ton op de bank betekend dat je rijk bent.

@CornermanNL je reageert op iemand die uitgaat van het perspectief van de mensen die minder dan 2500 euro spaargeld hebben. Als er dan mensen zijn die 40+ keer zoveel geld hebben, dan ben je wel rijk. Ook al vind JIJ van niet omdat sociale zekerheid onvoldoende is etc.
Net zo als dat iemand die maar 3 euro per dag verdiend, iemand rijk zal vinden die 10K heeft.

De afgelopen dagen diverse discussies wanneer je wel rijk bent, wanneer niet etc., het heeft allemaal geen zin om daar een bedrag aan te hangen want het is afhankelijk van het perspectief en situatie van de bewuste personen.
Binnen het het FO Topic zou ik voorzichtig zeggen dat iemand wel rijk is wanneer die FO is. Voor de een kan dat dan zijn met AOW, pensioen en 200K, voor de andere is dat met minimaal 3 miljoen+

[rube]

SvV_Ying schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 11:51:
[...]
Tijdens de sabbatical besloten om voor een tweede kind te gaan, die in december verwacht wordt.

Goed doorgepakt

Wat betreft tempo word ik ook wel makkelijk wat lui. Waar ik tijdens 3 weken zomervakantie echt veel kan bijwerken aan series, klussen, lezen etc, is het nu toch wel makkelijk van 'oh kan morgen ook wel'.

Herkenbaar. Ik ben er nog niet over uit of dit een minpunt (van mij) is of dat het juist mooi is dat het zo kan.

[SvV_Ying]

rube schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 11:55:
[...]


[...]

@CornermanNL je reageert op iemand die uitgaat van het perspectief van de mensen die minder dan 2500 euro spaargeld hebben. Als er dan mensen zijn die 40+ keer zoveel geld hebben, dan ben je wel rijk. Ook al vind JIJ van niet omdat sociale zekerheid onvoldoende is etc.
Net zo als dat iemand die maar 3 euro per dag verdiend, iemand rijk zal vinden die 10K heeft.

De afgelopen dagen diverse discussies wanneer je wel rijk bent, wanneer niet etc., het heeft allemaal geen zin om daar een bedrag aan te hangen want het is afhankelijk van het perspectief en situatie van de bewuste personen.
Binnen het het FO Topic zou ik voorzichtig zeggen dat iemand wel rijk is wanneer die FO is. Voor de een kan dat dan zijn met AOW, pensioen en 200K, voor de andere is dat met minimaal 3 miljoen+

Het is inderdaad allemaal perspectief. Mijn broertje kan 5 jaar vooruit met 1 ton, ik 2. Hij zou zich ontzettend rijk voelen, ik gewoon prima.

Voor dit forum zou ‘rijk‘ inderdaad een dekkend begrip zijn als je het bedrag hebt bereikt waarbij JIJ je financieel onafhankelijk vindt. Voor de een zal dat bedrag al bij een paar ton zo zijn. Voor de ander bij meer dan een miljoen.

[R.van.M]

Tijdje geleden had ik het over de flexibele WR strategie die ik wil gaan gebruiken. Ik heb daar nog even over nagedacht en dit is mijn idee. Wellicht dat het zich nog verder ontwikkeld en als iemand nog goede op/aanmerkingen heeft hoor ik het graag

Shiller P/E (CAPE)	Base WR
Boven 40	3.0%
35 tot 40	3.25%
27 tot 35	3.5%
20 tot 27	3.75%
Onder 20	4.0%

Vervolgens op basis van de waarde van de portefuille (inflatiegecorrigeerd)

Portofolio waarde	Aanpassing
10%+ boven startwaarde	+0.25%
Binnen ±10% startwaarde	0.00%
10%- onder startwaarde	-0.25%

Dat zou dus betekenen met de huidige waarderingen (CAPE 41) een basis WR van 3% en dan op basis van de portefuille waarde eventueel een plus of minus van 0,25%

Mocht in de jaren na mijn RE de beurs in elkaar zakken heeft dan dan 2 effecten. De CAPE waarde zal zakken waardoor de basis WR omhoog gaat maar waarschijnlijk zakt mijn portefuille dan ook onder de beginwaarde waardoor de WR dus ook gedempt wordt met 0,25%

[R.van.M]

rube schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 11:59:
[...]
Herkenbaar. Ik ben er nog niet over uit of dit een minpunt (van mij) is of dat het juist mooi is dat het zo kan.

Inderdaad, dat is ook een valkuil die op mijn lijstje staat om in de gaten te houden. Het is goed om te ontstressen, maar het is heel makkelijk om daarin door te slaan. Voor je het weet word je te lui en raak je juist gedemotiveerd.

[rube]

R.van.M schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 12:04:
Wellicht dat het zich nog verder ontwikkeld en als iemand nog goede op/aanmerkingen heeft hoor ik het graag

Ik denk dat het erg verschilt per situatie, maar ik heb nooit zo strict gekeken naar een WR.
En achteraf gezien zijn er ook dingen heel anders gelopen dan ik had verwacht, in eerste instantie tegenvallers (vastgoed omlaag, minder inkomsten door regelgevende beperking met huren, inflatie) en ook meevallers (stijgende beursen, vastgoed waarde, inkomen door toch nog wat werken/klussen).
Om dan te gaan rekenen met 0.25% WR kan dan een schijnnauwkeurigheid geven. En als ik het goed heb, dan zit je aan het begin van je RE niet vol in aandelen i.v.m. sequence risk, dus zal een hogere PE ook minder invloed hebben.
Uiteraard is het goed om ergens van uit te gaan, maar blijf flexibel om ook aan te passen wat goed "voelt" ook al wijkt het af van wat je nu hebt bedacht. Uiteraard wel onderbouwd, maar dat hoef ik je niet te vertellen.

.

[R.van.M]

rube schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 12:13:
[...]

Ik denk dat het erg verschilt per situatie, maar ik heb nooit zo strict gekeken naar een WR.
En achteraf gezien zijn er ook dingen heel anders gelopen dan ik had verwacht, in eerste instantie tegenvallers (vastgoed omlaag, minder inkomsten door regelgevende beperking met huren, inflatie) en ook meevallers (stijgende beursen, vastgoed waarde, inkomen door toch nog wat werken/klussen).
Om dan te gaan rekenen met 0.25% WR kan dan een schijnnauwkeurigheid geven. En als ik het goed heb, dan zit je aan het begin van je RE niet vol in aandelen i.v.m. sequence risk, dus zal een hogere PE ook minder invloed hebben.
Uiteraard is het goed om ergens van uit te gaan, maar blijf flexibel om ook aan te passen wat goed "voelt" ook al wijkt het af van wat je nu hebt bedacht. Uiteraard wel onderbouwd, maar dat hoef ik je niet te vertellen.

.

Mee eens. Hoewel ik mezelf niet als een emotioneel persoon zie, merk ik toch dat ik geneigd ben om soms emotionele beleggingsbeslissingen te nemen. Zo voelt het nu alsof de beurs erg hoog staat, waardoor ik op basis van dat gevoel beslissingen zou kunnen nemen. Hetzelfde geldt als er aan het begin van mijn RE-fase een flinke crash zou plaatsvinden; ook dan is de verleiding groot om daarop te (over)reageren.

Daarom leg ik op een rustig moment graag een aantal regels vast die ik wil volgen (zoals inderdaad het tijdelijk afbouwen van sequence risk). Dat betekent natuurlijk niet dat ik de komende vijftig jaar onvoorwaardelijk aan deze regels vasthoud, maar ze vormen wel het uitgangspunt voor de start.

Mijn doel was bovendien om twee zaken mee te nemen die op het eerste gezicht enigszins tegenstrijdig zijn. Als het goed gaat op de beurs, kun je de teugels wat laten vieren. Tegelijkertijd geldt dat naarmate de CAPE verder oploopt, het verwachte rendement juist afneemt. Die twee krachten probeer ik in dit model samen te brengen, waarbij de CAPE uiteindelijk de belangrijkste factor is.

[IvoB2]

FrambozenTaart schreef op woensdag 24 juni 2026 @ 17:34:
[...]

Als je 70+ bent en het allemaal wel heilig vind qua financiën dan ben je juist zó enorm rijk. Schaapjes op het droge, geld is geen zorg en tijd voor andere zaken die veel dichter op het leven staan.

Je zou ook kunnen stellen dat op die leeftijd nog met rendement op je verworven vermogen bezig zijn eigenlijk juist armoede is

Bijna volledig mee eens (alleen met dat 70+ deel niet, dat gevoel kan je ook bij -70 hebben ).

"Rijk zijn" is doorgaans geen wiskundig gegeven maar een combinatie van verschillende factoren: gezond zijn, je nog fit voelen om te doen en laten wat je wil, zoals je zelf zegt geen geldzorgen hebben (in verhouding tot de levensstandaard dat je gewend bent), een energiezuinige afbetaalde woning zonder grote kosten in het verschiet en genoeg inkomen om niets te moeten laten (wat sowieso een individueel gegeven is) en nog wat inflatie bestendige reserve om onvoorziene uitgaven zonder probleem te kunnen opvangen.

Dan behoor je, mijn mening, al tot de top 10% van onze westerse samenleving en is er weinig reden tot klagen.
Of je dan echt financieel onafhankelijk bent is weer een andere zaak en hoe men het individueel wil bekijken. In onze maatschappij blijf je doorgaans ook nog afhankelijk van voornoemde factoren en is je "inkomen" afhankelijk van werk, pensioenopbouw (gegarandeerd?), inkomen uit aandelen en/of andere beleggingen (gegarandeerd?).
De meeste mensen blijven dus grotendeels afhankelijk van factoren die ze niet altijd volledig zelf in de hand hebben.

[wimjongil]

R.van.M schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 12:04:
Tijdje geleden had ik het over de flexibele WR strategie die ik wil gaan gebruiken. Ik heb daar nog even over nagedacht en dit is mijn idee. Wellicht dat het zich nog verder ontwikkeld en als iemand nog goede op/aanmerkingen heeft hoor ik het graag

Shiller P/E (CAPE)	Base WR
Boven 40	3.0%
35 tot 40	3.25%
27 tot 35	3.5%
20 tot 27	3.75%
Onder 20	4.0%

Vervolgens op basis van de waarde van de portefuille (inflatiegecorrigeerd)

Portofolio waarde	Aanpassing
10%+ boven startwaarde	+0.25%
Binnen ±10% startwaarde	0.00%
10%- onder startwaarde	-0.25%

Dat zou dus betekenen met de huidige waarderingen (CAPE 41) een basis WR van 3% en dan op basis van de portefuille waarde eventueel een plus of minus van 0,25%

Mocht in de jaren na mijn RE de beurs in elkaar zakken heeft dan dan 2 effecten. De CAPE waarde zal zakken waardoor de basis WR omhoog gaat maar waarschijnlijk zakt mijn portefuille dan ook onder de beginwaarde waardoor de WR dus ook gedempt wordt met 0,25%

2 punten:
- Als je twee effecten gaat toevoegen die elkaar (deels dempen), waarom laat je ze niet weg?
- De SWR gaat er van uit dat je na X aantal jaar boven de 0 uitkomt. Het kan dus zijn dat je op <90% van je portefeuille zit maar dichtbij je dood, ga je dan echt je WR aanpassen?

Op basis van het laatste zou ik eerder een correctie op basis van je levensverwachting toevoegen (richting einde beetje gas erop ). Op zich is die CAPE wel een aardig idee, maar als je ziet dat die voor de S&P500 sinds begin jaren '70 ongeveer 20 jaar op <20 heeft gestaan (obv een van de eerste plaatjes van Google), ben je misschien wel wat snel aan het onttrekken.

[Rubbergrover1]

SvV_Ying schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 11:51:
En wat voor ons iets waardevols is: we zijn met FO bezig om eerder te stoppen met werken en dus veel vrij te zijn. Door deze sabbatical hebben we als het ware zo'n FO-jaar naar voren gehaald. En als ik moet kiezen tussen een extra vrij jaar als we in de 50 zijn, of nu dus een vrij jaar terwijl we half 30 zijn, is dit wel de ideale keus voor ons.

Ik zou juist bang zijn dat ik na zo'n sabbatical zo de smaak te pakken heb, dat ik niet meer zou willen gaan werken. Om die reden ben ik wat huiverig voor een sabbatical, als dat per saldo ertoe zou kunnen leiden dat ik me tijdens het werkende leven erna juist minder gelukkig voel.

[Rubbergrover1]

SvV_Ying schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 12:00:
[...]

Het is inderdaad allemaal perspectief. Mijn broertje kan 5 jaar vooruit met 1 ton, ik 2. Hij zou zich ontzettend rijk voelen, ik gewoon prima.

Voor dit forum zou ‘rijk‘ inderdaad een dekkend begrip zijn als je het bedrag hebt bereikt waarbij JIJ je financieel onafhankelijk vindt. Voor de een zal dat bedrag al bij een paar ton zo zijn. Voor de ander bij meer dan een miljoen.

Voor mij is "rijk" de situatie waarin je zonder financiële zorgen je leven kunt leven, ook als er eens wat tegenzit. Dat betekent trouwens niet dat je alles zomaar kunt kopen wat je zou willen, of dat je al FO bent. Het betekent bv dat als je auto morgen stuk gaat, je zonder blikken of blozen overmorgen een vergelijkbare auto kunt kopen. Maar dat hangt dus wel sterk samen met behoeften en levensstijl. Heb je geen auto, dan speelt dat issue niet, maar zul je in mijn optiek bv. wel "zorgeloos" de trein moeten kunnen pakken als je dat wil of moet.

[G83]

@R.van.M ik denk wel eens over hetzelfde na maar heb nog geen uitgekristalliseerd plan. Dat de twee aanpassingen die je doet tegen elkaar in kunnen bewegen maakt jouw keuze apart.

Zelf zou ik de hogere/lagere variabele WR op basis van ontwikkeling portfolio waarde vergelijkbaar doen zoals jij. Dus bij een toename ten opzichte van startbedrag en verhoging van SWR, of verlaging bij afname.

Maar is aanpassing van je withdrawal rate op basis van Cape logisch? Ik denk dat ik eerder verhouding indexfondsen / 'veilig' (deposito's en een plukje rabo certificaten in mijn geval, hoe veilig dat is kan je over twijfelen) zou aanpassen.

Bijvoorbeeld in een 'neutrale' situatie met een CAPE van 20-25 20% in 'veilig' en de rest in indexfondsen oplopend tot 50% 'veilig' bij een CAPE van 40+.

[R.van.M]

wimjongil schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 12:49:
[...]


2 punten:
- Als je twee effecten gaat toevoegen die elkaar (deels dempen), waarom laat je ze niet weg?

Ik denk niet dat de 2 effecten elkaar dempen. Ze voegen wat toe in specifieke situaties.

Scenario 1:
CAPE 41, portefuille 150%. Op basis van de CAPE zou ik dus heel conservatief moeten zijn terwijl de portefuille juist enorm is. Door de regel kan ik op dat soort momenten juist wat ruimer leven

Scenario 2:
CAPE 19, portefuille 50%. Op basis van de CAPE zou ik nu flink kunnen gaan onttrekken, maar juist doordat de portefuille zo laag staat wil ik dat dempen zodat ik niet te veel onttrek om zo onvoldoende te hebben als de beurs herstelt.

- De SWR gaat er van uit dat je na X aantal jaar boven de 0 uitkomt. Het kan dus zijn dat je op <90% van je portefeuille zit maar dichtbij je dood, ga je dan echt je WR aanpassen?

Het is een basis. Dat betekend uiteraard niet blind vast blijven houden aan starre regels als de werkelijkheid om wat voor reden dan ook veranderd. Het doel is om emotie eruit te halen.

Op basis van het laatste zou ik eerder een correctie op basis van je levensverwachting toevoegen (richting einde beetje gas erop ). Op zich is die CAPE wel een aardig idee, maar als je ziet dat die voor de S&P500 sinds begin jaren '70 ongeveer 20 jaar op <20 heeft gestaan (obv een van de eerste plaatjes van Google), ben je misschien wel wat snel aan het onttrekken.

Tegen de tijd dat ik pensioen krijg zal er zeker een nieuwe regel komen op basis van het pensioeninkomen wat er dan nog bijkomt. Daarnaast is er ook wel een bepaalde consensus dat de CAPE structureel hoger zal blijven dus de kans is ook dat we nooit meer onder de 20 komen. De tijd zal t leren

[ Voor 4% gewijzigd door R.van.M op 26-06-2026 14:47 ]

[R.van.M]

G83 schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 13:39:
@R.van.M ik denk wel eens over hetzelfde na maar heb nog geen uitgekristalliseerd plan. Dat de twee aanpassingen die je doet tegen elkaar in kunnen bewegen maakt jouw keuze apart.

Zelf zou ik de hogere/lagere variabele WR op basis van ontwikkeling portfolio waarde vergelijkbaar doen zoals jij. Dus bij een toename ten opzichte van startbedrag en verhoging van SWR, of verlaging bij afname.

Maar is aanpassing van je withdrawal rate op basis van Cape logisch? Ik denk dat ik eerder verhouding indexfondsen / 'veilig' (deposito's en een plukje rabo certificaten in mijn geval, hoe veilig dat is kan je over twijfelen) zou aanpassen.

Bijvoorbeeld in een 'neutrale' situatie met een CAPE van 20-25 20% in 'veilig' en de rest in indexfondsen oplopend tot 50% 'veilig' bij een CAPE van 40+.

Interessante gedachte, maar het eerste wat bij mij opkomt is dat als je (zoals nu) een langere periode van hoge CAPE hebt je dus geen of negatief rendement maakt op de helft van je portefuille. Vaak in tijden dat de inflatie hoog is stijgt ook de CAPE

[wimjongil]

Rubbergrover1 schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 12:59:
[...]

Ik zou juist bang zijn dat ik na zo'n sabbatical zo de smaak te pakken heb, dat ik niet meer zou willen gaan werken. Om die reden ben ik wat huiverig voor een sabbatical, als dat per saldo ertoe zou kunnen leiden dat ik me tijdens het werkende leven erna juist minder gelukkig voel.

In plaats van demotivatie zou het ook motivatie om zo snel mogelijk FIRE te bereiken kunnen opleveren. Net zoals met meer dingen omtrent FIRE en het leven in het algemeen: het is hoe je er zelf mee omgaat.

[wimjongil]

R.van.M schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 13:49:
[...]


Ik denk niet dat de 2 effecten elkaar dempen. Ze voegen wat toe in specifieke situaties.

Scenario 1:
CAPE 41, portefuille 150%. Op basis van de CAPE zou ik dus heel conservatief moeten zijn terwijl de portefuille juist enorm is. Door de regel kan ik op dat soort momenten juist wat ruimer leven

Scenario 2:
CAPE 19, portefuille 50%. Op basis van de CAPE zou ik nu flink kunnen gaan onttrekken, maar juist doordat de portefuille zo laag staat wil ik dat dempen zodat ik niet te veel onttrek om zo onvoldoende te hebben als de beurs herstelt.


[...]

Het is een basis. Dat betekend uiteraard niet blind vast blijven houden aan starre regels als de werkelijkheid om wat voor reden dan ook veranderd. Het doel is om emotie eruit te halen.

[...]


Tegen de tijd dat ik pensioen krijg zal er zeker een nieuwe regel komen op basis van het pensioeninkomen wat er dan nog bijkomt. Daarnaast is er ook wel een bepaalde consensus dat de CAPE structureel hoger zal blijven dus de kans is ook dat we nooit meer onder de 20 komen. De tijd zal t leren

En scenario 3: CAPE 41, portefuille 50%, scenario 4: CAPE 19, portefuille 150%, scenario 5: ...?

Op basis van dit plaatje zou ik toch ook voorzichtig zijn met aanpassing op korte termijn op basis van een CAPE waarde:

Bron

Hoewel de trend duidelijk is, kun je er gruwelijk naast zitten: zie de CAPE <10/return < 2% observaties of de CAPE 40 - 50 observaties waar de markten inflatie bij blijven houden.

[CornermanNL]

rube schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 11:55:
[...]


[...]

@CornermanNL je reageert op iemand die uitgaat van het perspectief van de mensen die minder dan 2500 euro spaargeld hebben. Als er dan mensen zijn die 40+ keer zoveel geld hebben, dan ben je wel rijk. Ook al vind JIJ van niet omdat sociale zekerheid onvoldoende is etc.
Net zo als dat iemand die maar 3 euro per dag verdiend, iemand rijk zal vinden die 10K heeft.

De afgelopen dagen diverse discussies wanneer je wel rijk bent, wanneer niet etc., het heeft allemaal geen zin om daar een bedrag aan te hangen want het is afhankelijk van het perspectief en situatie van de bewuste personen.
Binnen het het FO Topic zou ik voorzichtig zeggen dat iemand wel rijk is wanneer die FO is. Voor de een kan dat dan zijn met AOW, pensioen en 200K, voor de andere is dat met minimaal 3 miljoen+

Uiteraard maar wat ik wil aangeven is dat niet alles perspectief of persoonlijk is. Sommige zaken zijn gewoon kwantificeerbaar risico. Ook iemand met maar 2500 euro loopt dat risico. Of het nu wel of niet lukt vermogen op te bouwen.

Dus FO en “rijk zijn” gaan pas tellen vanaf een bepaalde risico drempel. En die drempel wordt steeds hoger. Je kan makkelijker FO worden met een goede collectieve infrastructuur dan bij het ontbreken daarvan.

Dan kan je rijk lijken voor de mensen die minder geld hebben maar nog steeds arm zijn. (Allemaal risico gerelateerd uiteraard).

[Sparhawk]

Ben normaal aan het meelezen hier, maar nu kan ik jullie input goed gebruiken. Al een aardig tijdje aan het beleggen en sparen, en vanwege een financiele meevaller, nu ineens wat keuzestress

• Afgelopen 6 jaar structureel elke maand handmatig op DeGiro Vanguard All World gekocht, gaat prima.
• 3 jaar geleden ook begonnen via ABN amro met Nothern Trust (World / EM / Small CAP met de standaard verdeling)
• Ook een spaarrekening bij openbank, waar ik 2 jaar geleden een deposito vast gezet heb voor een jaar. Toen die vrij kwam verder niks mee gedaan. Wel betere rente dan de default postbank betaal / spaarrekening

Nu is er ineens een meevaller gekomen, waar we ook wat mee willen. Partner en ik hebben zelf de verdeling qua vermogen in cash / beleggen afgestemd, maar we zitten nog niet in obligaties / edelmetalen / andere zaken. Onze leeftijd is tussen 45-50.

Paar vragen

• Ons vermogen is nu zodanig dat we als we DeGiro / ABN aanhouden ruim boven de depositogantie van elke bank individueel uitkomen. Hoe hebben jullie dat gedaan? Verdelen over meerdere banken, of tocht gewoon het risico "geaccepteerd" ?
• DeGiro is een tijdje wat minder goed in het nieuws geweest. Heeft iemand daarom zijn vermogen daar weggehaald? Of het vermogen daar weggehaald omdat Vanguard all World niet meer in de kernselectie zit, en je nu 3 euro per transactie betaalt?
• De financiele meevaller willen we ook gaan beleggen op de beurs. Ik ken dus nu de bovengenoemde ETF's. We hebben geen interesse in specifieke aandelen. Zouden wij ook een deel in obligaties moeten gaan stoppen? Zelfde vraag voor edelmetalen / andere zaken. Doel is komende 5 tot 10 jaar simpelweg vermogensopbouw, en dan pas kijken naar spreiding / lagere risicotolerantie. Any views on this?
• Iemand nog andere nuttige input ?

[Tommie12]

Sparhawk schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 14:22:
Ben normaal aan het meelezen hier, maar nu kan ik jullie input goed gebruiken. Al een aardig tijdje aan het beleggen en sparen, en vanwege een financiele meevaller, nu ineens wat keuzestress

• Afgelopen 6 jaar structureel elke maand handmatig op DeGiro Vanguard All World gekocht, gaat prima.
• 3 jaar geleden ook begonnen via ABN amro met Nothern Trust (World / EM / Small CAP met de standaard verdeling)
• Ook een spaarrekening bij openbank, waar ik 2 jaar geleden een deposito vast gezet heb voor een jaar. Toen die vrij kwam verder niks mee gedaan. Wel betere rente dan de default postbank betaal / spaarrekening

Nu is er ineens een meevaller gekomen, waar we ook wat mee willen. Partner en ik hebben zelf de verdeling qua vermogen in cash / beleggen afgestemd, maar we zitten nog niet in obligaties / edelmetalen / andere zaken. Onze leeftijd is tussen 45-50.

Paar vragen

• Ons vermogen is nu zodanig dat we als we DeGiro / ABN aanhouden ruim boven de depositogantie van elke bank individueel uitkomen. Hoe hebben jullie dat gedaan? Verdelen over meerdere banken, of tocht gewoon het risico "geaccepteerd" ?
• DeGiro is een tijdje wat minder goed in het nieuws geweest. Heeft iemand daarom zijn vermogen daar weggehaald? Of het vermogen daar weggehaald omdat Vanguard all World niet meer in de kernselectie zit, en je nu 3 euro per transactie betaalt?
• De financiele meevaller willen we ook gaan beleggen op de beurs. Ik ken dus nu de bovengenoemde ETF's. We hebben geen interesse in specifieke aandelen. Zouden wij ook een deel in obligaties moeten gaan stoppen? Zelfde vraag voor edelmetalen / andere zaken. Doel is komende 5 tot 10 jaar simpelweg vermogensopbouw, en dan pas kijken naar spreiding / lagere risicotolerantie. Any views on this?
• Iemand nog andere nuttige input ?

Obligaties leveren op lange termijn altijd minder op dan aandelen. Grondstoffen is altijd gokken, al kan 2-3% in goud (maar dan nog liefst in wat kleine munten) altijd helpen in geval van extreme nood zoals oorlog.

Maar ik zou alles dumpen in een breed gespreide ETF zoals IWDA, VWRL of VWCE.

Bij welke bank... die met de laagste kosten.

[R.van.M]

wimjongil schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 14:10:
[...]


En scenario 3: CAPE 41, portefuille 50%, scenario 4: CAPE 19, portefuille 150%, scenario 5: ...?

Scenario 3:
CAPE 41, portefeuille 50%. Dit is eigenlijk een vreemd scenario. Blijkbaar is de beurs niet gecrasht, want de CAPE is onveranderd. Waarom zou de portefeuille dan nog maar 50% waard zijn? Maar stel dat dit onwaarschijnlijke scenario zich toch voordoet, dan wil ik juist extra conservatief zijn. De portefeuille moet immers eerst herstellen voordat ik meer kan onttrekken. Een withdrawal rate (WR) van 3% - 0,25% = 2,75% lijkt dan verstandig.

Scenario 4:
CAPE 19, portefeuille 150%. Dit is het droomscenario. Blijkbaar is de beurs flink gedaald, waardoor de CAPE laag is, terwijl mijn portefeuille toch is gegroeid. In dat geval kan ik juist wat extra onttrekken, omdat er een ruime buffer aanwezig is. Een WR van 4% + 0,25% = 4,25% lijkt dan passend.

Zoals gezegd is de CAPE de belangrijkste maatstaf; de portefeuillewaarde geeft slechts een extra correctie (tilt). Ook in deze twee onrealistische scenario's vind ik dat mijn model uitkomt op een logische withdrawal rate.

Mogelijk voeg ik bij extreem hoge of lage portefeuillewaarden (bijvoorbeeld rond 50% of 150%) nog een extra correctiestap van ±0,5% toe. Ik verwacht echter niet dat zulke extreme portefeuillewaarden zich, zeker in de eerste vijftien jaar, zullen voordoen.

Op basis van dit plaatje zou ik toch ook voorzichtig zijn met aanpassing op korte termijn op basis van een CAPE waarde:
[Afbeelding]

Bron

Hoewel de trend duidelijk is, kun je er gruwelijk naast zitten: zie de CAPE <10/return < 2% observaties of de CAPE 40 - 50 observaties waar de markten inflatie bij blijven houden.

Je laat een grafiek met historische data zien die precies de basis van mijn model ondersteund. Bij een hoge CAPE is het te verwachten rendement lager.

Over de lage CAPE, natuurlijk wordt vaak gezegd: "this time is different", maar er zijn wel degelijk argumenten dat er structurele veranderingen hebben plaatsgevonden die een hogere CAPE-ratio kunnen rechtvaardigen.

Early Retirement Now (ERN) heeft hierover een interessant artikel geschreven, waarin hij verschillende factoren bespreekt die de CAPE structureel opdrijven.

[Tazzios]

Sparhawk schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 14:22:
...

Paar vragen

[list]
• Ons vermogen is nu zodanig dat we als we DeGiro / ABN aanhouden ruim boven de depositogantie van elke bank individueel uitkomen. Hoe hebben jullie dat gedaan? Verdelen over meerdere banken, of tocht gewoon het risico "geaccepteerd" ?

depositogantie heeft niets te maken met aandelen. Aandelen staan in een aparte stichting op jouw naam.

• DeGiro is een tijdje wat minder goed in het nieuws geweest. Heeft iemand daarom zijn vermogen daar weggehaald? Of het vermogen daar weggehaald omdat Vanguard all World niet meer in de kernselectie zit, en je nu 3 euro per transactie betaalt?

Dus bij een faissement staan je aandelen ook nog veilig, je kan er alleen tijdelijk niet in handelen.

• De financiele meevaller willen we ook gaan beleggen op de beurs. Ik ken dus nu de bovengenoemde ETF's. We hebben geen interesse in specifieke aandelen. Zouden wij ook een deel in obligaties moeten gaan stoppen? Zelfde vraag voor edelmetalen / andere zaken. Doel is komende 5 tot 10 jaar simpelweg vermogensopbouw, en dan pas kijken naar spreiding / lagere risicotolerantie. Any views on this?
• Iemand nog andere nuttige input ?
[/list]

Obligaties worden door de belastingdienst even zwaar belast als aandelen waardoor sparen interessanter is (kijk eens bij raisin).

Eerst vermogensopbouw en DAARNA pas kijken hoe je het wil spreiden en wat je risicotolerantie is is apart. Dat is toch altijd tegelijk. Veder Niks moet alles mag.

[Requiem19]

wimjongil schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 14:10:
[...]


En scenario 3: CAPE 41, portefuille 50%, scenario 4: CAPE 19, portefuille 150%, scenario 5: ...?

Op basis van dit plaatje zou ik toch ook voorzichtig zijn met aanpassing op korte termijn op basis van een CAPE waarde:
[Afbeelding]

Bron

Hoewel de trend duidelijk is, kun je er gruwelijk naast zitten: zie de CAPE <10/return < 2% observaties of de CAPE 40 - 50 observaties waar de markten inflatie bij blijven houden.

Die data loopt tot 2013 en heeft de effecten van QA QE nog niet goed meegenomen - persoonlijke hypothese. Hoewel het onderliggende mechanisme nog steeds wel zo zal werken, denk ik dat de benchmarking van wat hoog/laag/normaal een flink stuk opgeschoven moet worden.

[rube]

Requiem19 schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 15:13:
[...]
Die data loopt tot 2013 en heeft de effecten van QA nog niet goed meegenomen -

QE denk ik? Of anders, wat bedoel je met QA?

[Requiem19]

rube schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 15:16:
[...]

QE denk ik? Of anders, wat bedoel je met QA?

Quality Assurance natuurlijk. Nee, QE inderdaad ;-). Aangepast.

[Ferr9]

R.van.M schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 12:04:
Tijdje geleden had ik het over de flexibele WR strategie die ik wil gaan gebruiken. Ik heb daar nog even over nagedacht en dit is mijn idee. Wellicht dat het zich nog verder ontwikkeld en als iemand nog goede op/aanmerkingen heeft hoor ik het graag

Shiller P/E (CAPE)	Base WR
Boven 40	3.0%
35 tot 40	3.25%
27 tot 35	3.5%
20 tot 27	3.75%
Onder 20	4.0%

Vervolgens op basis van de waarde van de portefuille (inflatiegecorrigeerd)

Portofolio waarde	Aanpassing
10%+ boven startwaarde	+0.25%
Binnen ±10% startwaarde	0.00%
10%- onder startwaarde	-0.25%

Dat zou dus betekenen met de huidige waarderingen (CAPE 41) een basis WR van 3% en dan op basis van de portefuille waarde eventueel een plus of minus van 0,25%

Mocht in de jaren na mijn RE de beurs in elkaar zakken heeft dan dan 2 effecten. De CAPE waarde zal zakken waardoor de basis WR omhoog gaat maar waarschijnlijk zakt mijn portefuille dan ook onder de beginwaarde waardoor de WR dus ook gedempt wordt met 0,25%

Hoe ga je om met VRH? Als je maar 3% ontrekt en daar gaat nog ruim 2% VRH af dan hou je niet veel over.

[R.van.M]

Ferr9 schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 15:50:
[...]

Hoe ga je om met VRH? Als je maar 3% ontrekt en daar gaat nog ruim 2% VRH af dan hou je niet veel over.

Geen last van want ik zal niet in NL wonen De 'capital gains tax' die ik zal betalen is niet zo hoog als VRH en deze heb ik als kostenpost meegenomen in mijn maandelijkse kosten. Het is dus al verwerkt in het bedrag wat ik onttrek

[Rubbergrover1]

G83 schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 13:39:
Maar is aanpassing van je withdrawal rate op basis van Cape logisch? Ik denk dat ik eerder verhouding indexfondsen / 'veilig' (deposito's en een plukje rabo certificaten in mijn geval, hoe veilig dat is kan je over twijfelen) zou aanpassen.

Bijvoorbeeld in een 'neutrale' situatie met een CAPE van 20-25 20% in 'veilig' en de rest in indexfondsen oplopend tot 50% 'veilig' bij een CAPE van 40+.

Die veiliger allocatie leidt tot een lager verwacht rendement. En daarmee ook een lagere swr.

Jouw aanpassing van je beleggingsportefeuille geeft daarmee mooi een onderbouwing waarom een verlaging van de swr een logische gedachte is.

[The Third Man]

edozat1 schreef op donderdag 25 juni 2026 @ 18:01:
[...]

Ik geef het op. Vind het wel bijzonder dat het enige punt dat ik wil maken, namelijk dat het voor jongeren nog steeds veel moeilijker is om zonder extra geld een huis te kopen dan een tijdje geleden, niet overkomt. Tenzij je het daar niet mee eens bent, maar dan komen we echt niet tot elkaar vrees ik. En ik ben zelf ook debet aan alle uitwijdingen in deze discussie, I know..

Jouw punt komt volledig duidelijk over. Ik ben simpelweg van het tegenovergesteld van mening. Het is makkelijker dan een tijdje geleden. Dat onderbouw ik met eigen ervaringen, en met feitelijke aanpassingen in de financiele regels, belastingklimaat, marktomstandigheden enzvooort.

Wat doe jij, erop hameren dat je punt niet over komt in plaats van te onderbouwen waarom jouw punt zou kloppen tegenover mijn argumenten. Dat lijkt me waar deze discussie op gericht was, maar ook discussieren in het algemeen. Waarom dan kiezen voor frustratie en na opstapeling ervan opgeven, in plaats van een onderbouwde discussie met bronnen voeren?

[Rubbergrover1]

The Third Man schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 18:17:
[...]
Jouw punt komt volledig duidelijk over. Ik ben simpelweg van het tegenovergesteld van mening. Het is makkelijker dan een tijdje geleden. Dat onderbouw ik met eigen ervaringen, en met feitelijke aanpassingen in de financiele regels, belastingklimaat, marktomstandigheden enzvooort.

Wat doe jij, erop hameren dat je punt niet over komt in plaats van te onderbouwen waarom jouw punt zou kloppen tegenover mijn argumenten. Dat lijkt me waar deze discussie op gericht was, maar ook discussieren in het algemeen. Waarom dan kiezen voor frustratie en na opstapeling ervan opgeven, in plaats van een onderbouwde discussie met bronnen voeren?

offtopic:
Hebben we het hier nog steeds over FO, of is het een woningmarkt topic geworden?

[edozat1]

The Third Man schreef op vrijdag 26 juni 2026 @ 18:17:
[...]
Jouw punt komt volledig duidelijk over. Ik ben simpelweg van het tegenovergesteld van mening. Het is makkelijker dan een tijdje geleden. Dat onderbouw ik met eigen ervaringen, en met feitelijke aanpassingen in de financiele regels, belastingklimaat, marktomstandigheden enzvooort.

Wat doe jij, erop hameren dat je punt niet over komt in plaats van te onderbouwen waarom jouw punt zou kloppen tegenover mijn argumenten. Dat lijkt me waar deze discussie op gericht was, maar ook discussieren in het algemeen. Waarom dan kiezen voor frustratie en na opstapeling ervan opgeven, in plaats van een onderbouwde discussie met bronnen voeren?

Nou, ik ben meestal niet (en zeker niet als het 35 graden is :-)) bereid om een uur of langer te besteden aan het zoeken van allerlei bronnen en het schrijven van hele epistels om mogelijk (maar waarschijnlijk niet) iemand op een forum te overtuigen. Dat ben jij wel, en dat waardeer ik, maar ik haak dan een beetje af.

Maar zoek eens op 'kansen woningmarkt starter nu en vroeger' o.i.d. Las tijdje terug een artikel over onderzoek van CBS en NIDI, waaruit bleek dat starters zo moeilijk aan een woning kunnen komen, dat ze samenwonen en het stichten van een gezin moeten uitstellen, met een negatief effect op het geboortecijfer. Maatschappij ontwrichtend dus. Versoepeling van de leennormen helpt daar helemaal niks aan. Als mensen meer kunnen lenen, gaan gewoon de huizenprijzen verder omhoog en worden koophuizen nog minder bereikbaar voor starters. Daarom adviseren allerlei partijen ook om dat juist niet te doen. Ik denk nog steeds ergens dat we toch net iets anders bedoelen, want dit verhaal is toch echt klip en klaar.