Zeer energiezuinig huis: wat is beste warmtepompconfiguratie

[AndredB]

Gezocht: optimale (of in ieder geval: een goede) layout van warmtepomp (wp)/warmteterugwinning (wtw)/afgifte via vloer en-of lucht bij (zeer) energiezuinig huis.


Mijn vrouw en ik zijn in vergevorderd stadium voor een nieuwbouwhuis (“anderhalflaags met schuine kap”) , dat aan de Passief Huisnorm voldoet.  Het is daarmee zeer energiezuinig, de vraag voor ruimteverwarming ligt pakweg 75% lager dan wat BENG verlangt. Het wordt houtskeletbouw met een stevige betonvloer en 6cm cementdeklaag op de verdiepingsvloer.

Voor het ontwerp van de technische installatie gelden als uitgangspunten

(1) de eigenschappen het huis : (1a) energiezuinig, (1b) genoeg thermische massa om op een koude winterdag zonder zon één dag zonder verwarming te kunnen),

(2) (onze) gedragseigenschappen: (2a) in de winter vinden we het prima alles dicht te hebben; (2b) in de zomer staan de tuindeuren volop open,

(3) de energietransitie en haar eigenschappen: (3a) we gaan meer en meer naar variabele tarieven; (3b) het is geen bezwaar om in de zomer pv-overschot weg te gooien; (3c) the big five (PV, airco, warmtepomp, accu (is een optie om in het huis te plaatsen), Electric Vehicle (is er voorlopig nog niet)) laten zich slim aansturen. (3d) En: (ongebufferde) weerstandsverwarming wil je niet.

 

Mijn vraag is met welke apparatuur zich het huis het best laat verwarmen/koelen (= vraag A). Er spelen een paar overwegingen:

(4) de thermische massa zit voor een belangrijk deel in de beton- of cementvloeren. Bovendien voelt de vloer (zeker de benedenvloer) toch relatief koud aan als je alleen luchtverwarming hebt. Met inblaaslucht leg je niet makkelijk een warmtevoorraad in je huis aan, met vloerverwarming wel, nl in het beton of cement. Dus: in ieder geval beneden vloerverwarming. Boven : een vraag wel of niet.

(5) koelen hoeft niet extreem intensief te zijn, maar ‘het ergste er vanaf halen’ is prettig. Ook daar geldt: (koude)opslag in beton-/cementvloer doet al veel, dat kan je ook in juli overdag doen met deuren open: Immers: in de zomerhitte had je anders je je overschot aan PVstroom toch weggegooid (gecurtailed). In die situatie is het slimmer je (anders waardeloze) PVstroom te gebruiken om je beton/cementvloer te koelen. ’s Avonds  en ’s nachts is dan de kern van je huis toch koel.

(6) er is sowieso een luchtverversysteem aanwezig met een warmteterugwininstallatie (WTW). Ze zijn er zelfs met daaraan gekoppeld een warmtepomp (die ook kan koelen), zoals bijvoorbeeld de Nilan S en Nilan P maar in de winter zakken claims en specificaties door z’n hoeven: het luchtdebiet is te klein om er voldoende energie uit te halen en moet je bijverwarmen. (zie discussie/berekening/conclusie op Passief huis - Duurzame energie en installaties - GoT (discussie start op 26 maart 2025, mooi (bevestigend) antwoord op 25 mei). Andersom zal in de zomer juist de koelwens tekort schieten.

(7) omdat er sowieso luchttoevoer in iedere ruimte is, is het natuurlijk aantrekkelijk die inblaaslucht te verwarmen (winter) of te koelen (zomer). Zeker daarmee kan je sneller reageren. Maar… is dit nodig? Wel moet ik zeggen dat ik denk dat ‘koelen via de vloer(en)” niet heel makkelijk gaat. Op broeierige dagen kom je gauw onder het dauwpunt (= natte vloer). Met luchtinblaas kan je wezenlijk lager koelen (instromende luchttemperatuur tot onder dauwpunt), want condenswater wordt in de WP opgevangen en afgevoerd.

(8) omdat (zie 6) een WTW met daaraan een WP (bv die Nilan’s) in de echt koudere periodes tekort schiet, is een zelfstandige (grotere) warmtepomp gewenst. Dan hoeft de WTW niet ook een ingebouwde WP te hebben.

 
Daarmee gaat het naar de configuratie: (a) reguliere WP die warmte voor het huis levert en warm water levert (300l voorraadvat) in combinatie met (b) een reguliere WTW.

Maar: Wat is hier een goed warmteafgiftesysteem voor? (=vraag B). Zie (4): er komt sowieso vloerverwarming, dus dat suggereert een lucht/water warmtepomp maar (zie (6) en (7)) het is ook handig voor de snelle bijsturing om de inblaaslucht te verwarmen, dat suggereert een lucht/lucht warmtepomp. Is beiden te combineren? Ik heb nog nooit van een lucht/(lucht+water) warmtepomp gehoord, maar ik zie die combinatie als verwarmen/koelen via vloer in combinatie met via inblaaslucht toch wel als noodzakelijk.


Ervaringen? Tips? Voor de goede orde, het huis is niet klein, met de PassiefHuisspecificaties zouden we op een thermische warmtevraag in de winter van max 2500w uitkomen. Dus: de kleinste wp lijkt te volstaan.

[Ronald]

Je hebt domweg de warmtevraag niet om de vloer anders dan koud aan te laten voelen. De stookgrens van de woning zal heel erg laag liggen (Je hebt pas verwarming nodig als het best wel fris is... want er komt behoorlijk wat kWh warmte van jou en je huisgenoten, koken... etc.)

Hoeveel kWh op jaarbasis is de warmtevraag?

En hoeveel zal er gekoeld moeten worden? Een passief huis raakt zeer moeilijk warmte kwijt, want het is ontzettend goed in ... warmte tegen houden...

Mijn gevoel zegt de kleinste multisplit airco waar genoeg binnenunits (van weinig vermogen) op kunnen.

[ Voor 20% gewijzigd door Ronald op 18-07-2026 22:21 ]

[TomVH2]

mijn notities door een AI. Misschien heb je er iets aan.

Ervaringen met een passiefhuis zonder vloerverwarming, verwarmd en gekoeld met fancoils

Wij wonen in een passiefhuis waarvan de PHPP-berekening uitkomt op 12,5 kWh/m².jaar en een piekverwarmingsvermogen van ongeveer 1,5 kW. De woning heeft een woonoppervlakte van 170 m². Vorig jaar bedroeg het energieverbruik voor verwarming slechts ongeveer 450 kWh met een lucht/water-warmtepomp en twee fancoils. Er staat één fancoil per verdieping. De installatie werkt met een vaste aanvoertemperatuur van 35°C voor verwarmen en 10°C voor koelen.

Over het algemeen zijn we tevreden over deze keuze. Voor wie een vergelijkbaar project plant, zijn dit onze belangrijkste lessen.

1. Fancoils werken goed, maar houd rekening met het geluid

Het grootste nadeel van fancoils is het geluid. Dat valt bij ons goed mee, maar volledig stil zijn ze uiteraard niet. Anderzijds geldt hetzelfde voor lucht/lucht-warmtepompen. Voor ons weegt dit nadeel niet op tegen de voordelen.

2. Vloerverwarming hebben we niet gemist

Vooraf waren we wat onzeker over het ontbreken van vloerverwarming, maar in de praktijk missen we die helemaal niet. Zolang binnendeuren open blijven, is de temperatuur in de woning vrijwel overal gelijk. In een goed geïsoleerde woning zijn de warmteverliezen immers zeer beperkt.

3. Onderschat de koelbehoefte niet

Dit is waarschijnlijk de belangrijkste les die we geleerd hebben.

Volgens de PHPP-berekening hadden we slechts ongeveer 800 W koelvermogen nodig. Daarom hadden we aanvankelijk niet gepland om condenserend te koelen. Gelukkig hebben we wel geïsoleerde leidingen en een condensafvoer voorzien, want achteraf bleek dat niet-condenserend koelen alleen onvoldoende was.

Condenserend koelen biedt een groot comfortvoordeel omdat het ook vocht uit de lucht verwijdert. Tijdens warme en vochtige zomerdagen blijft de relatieve luchtvochtigheid daardoor veel aangenamer. Je hoeft bovendien geen nachtkoeling via open ramen toe te passen en activiteiten zoals koken zorgen nauwelijks voor temperatuurstijgingen in huis.

Het elektriciteitsverbruik voor koeling bedroeg deze zomer al ongeveer 170 kWh.

Een bijkomende vaststelling is dat een zeer lage koelvraag ook betekent dat er minder vocht kan worden afgevoerd. Daarom zou ik persoonlijk geen vloerverwarming inzetten voor actieve koeling. Het is volgens mij interessanter om zoveel mogelijk van de koelvraag via een condenserend systeem zoals een fancoil of airco te laten verlopen. Dankzij onze combinatie van enthalpiewisselaar en condenserende koeling kunnen we de hoge zomerse luchtvochtigheid goed onder controle houden.

4. Fancoils zijn een interessante keuze in combinatie met een lucht/water-warmtepomp

Ik ben persoonlijk voorstander van fancoils. Een belangrijk voordeel ten opzichte van een lucht/lucht-warmtepomp is de grotere vrijheid bij de plaatsing van de buitenunit.

Bij een lucht/lucht-systeem zijn de maximale leidinglengtes tussen de buitenunit en de binnenunits beperkt. Daardoor moet je al vroeg in het ontwerp rekening houden met de locatie van de buitenunit en de trajecten van de koelmiddelleidingen. Zeker in een compacte of architecturaal complexe woning kan dat de ontwerpmogelijkheden beperken.

Bij een lucht/water-systeem met fancoils is dat veel minder kritisch. Tussen de warmtepomp en de fancoils lopen waterleidingen, waardoor langere afstanden doorgaans eenvoudiger te realiseren zijn. Je bent daardoor vrijer in de keuze van de locatie van de buitenunit en je hoeft minder compromissen te sluiten bij het ontwerp van de woning.

Daarnaast heb je slechts één buitenunit voor sanitair warm water, verwarming én koeling. Dat zorgt voor een overzichtelijke installatie en vermijdt dat je meerdere buitentoestellen moet plaatsen.

Persoonlijk vond ik die flexibiliteit in het ontwerp en de plaatsing een van de sterkste argumenten om voor fancoils te kiezen.

5. Focus niet te sterk op het nominale vermogen van de warmtepomp

Bij mijn keuze heb ik veel aandacht besteed aan het zoeken naar de kleinste beschikbare lucht/water-warmtepomp. Achteraf bekeken was dat minder belangrijk dan gedacht.

De kleinere en grotere varianten verschillen hardwarematig vaak nauwelijks van elkaar. Het minimale modulerende vermogen blijft meestal hetzelfde. In de praktijk maakt het dan weinig verschil of je een toestel van 3 kW of 5 kW kiest, zolang het afgiftesysteem correct gedimensioneerd is.

6. Voorzie voldoende afgiftevermogen

Dit is een punt dat ik anders zou aanpakken.

Wij beschikken momenteel over ongeveer 2,2 kW afgiftevermogen voor zowel verwarming als koeling. Tijdens donkere, koude en vochtige winterdagen draait de warmtepomp daardoor vaak 16 tot 20 uur per dag.

Door ontdooicycli (defrosts) gaat bovendien een aanzienlijk deel van de beschikbare verwarmingscapaciteit verloren. Daar komt ook nog de productie van sanitair warm water bovenop.

Mijn advies zou zijn om het afgiftesysteem ruimer te dimensioneren dan strikt noodzakelijk volgens de PHPP-berekening. Als PHPP bijvoorbeeld uitkomt op een piekvraag van 2,5 kW, zou ik eerder richting 5 kW afgiftecapaciteit gaan. Dat geeft meer reserve en flexibiliteit.

7. Denk na over het comfort in de badkamer

In onze badkamer gebruiken we enkel een eenvoudige elektrische bijverwarming. Dat werkt prima en het jaarlijkse verbruik bedraagt slechts ongeveer 50 kWh.

Toch zou ik vandaag overwegen om ook daar een kleine fancoil te plaatsen. Dat zou het comfort verhogen en de badkamer mee integreren in het centrale systeem.

8. Besteed veel aandacht aan de regeling

De regeling van fancoils verdient minstens evenveel aandacht als de hardware zelf.

Een belangrijk aandachtspunt is dat het vermogen van één enkele fancoil vaak te klein is om het minimale vermogen van de warmtepomp op te nemen. Daardoor moeten meerdere fancoils gelijktijdig kunnen werken.

Wij hadden oorspronkelijk elke fancoil voorzien van een aparte thermostaat. Achteraf bleek dat het minimale vermogen van onze warmtepomp ongeveer 2 kW bedraagt, terwijl één fancoil bij lage ventilatorsnelheid minder vermogen kan afnemen.

Uiteindelijk zijn we overgeschakeld naar één centrale thermostaat die beide fancoils tegelijk aanstuurt. Daarnaast passen we de ventilatorsnelheden manueel aan afhankelijk van het seizoen:

• Verwarmen: hogere snelheid beneden, lagere snelheid boven.
• Koelen: lagere snelheid beneden, hogere snelheid boven.

Als je voor fancoils kiest, raad ik dus aan om de regeling en de minimale vermogens van warmtepomp en afgiftesysteem al in de ontwerpfase grondig op elkaar af te stemmen.

Samenvatting

Als ik opnieuw zou bouwen, zou ik opnieuw kiezen voor een lucht/water-warmtepomp met fancoils. Het systeem levert een hoog comfortniveau, zowel voor verwarming als voor koeling. De belangrijkste lessen zijn: onderschat de koel- en ontvochtigingsbehoefte niet, voorzie voldoende afgiftevermogen en besteed veel aandacht aan de regeling van het systeem. Vloerverwarming hebben wij in een passiefhuisomgeving nooit gemist.

[Tieske88]

Ik zou ook eens kijken naar een comfopost van Zehnder. Die kun je op een lucht/water warmtepomp aansluiten en verwarmd of koelt je in te blazen lucht. Daar moet je voldoende capaciteit mee kunnen creëren en dan heb je wel een simpele installatie. Enige nadeel is dat je geïsoleerde ventilatiekanalen moet gebruiken als je ze niet instort in beton.

Ik hoop ook ooit een passiefhuis te mogen gaan bouwen en dit is er wel een die dan op mijn shortlist staat. Ik zou namelijk, als ik investeer in een goede schil, juist een zo eenvoudig mogelijke installatie willen. En dan voelt je hele woning voorzien van vloerverwarming toch wel wat overkill.