• GaMbiNo
  • Registratie: April 2001
  • Laatst online: 16:36
erikfw schreef op donderdag 5 maart 2026 @ 18:35:
Bestaat er eigenlijk een utp switch oid dat je via HA aan en uit kan zetten? Want daarmee zou je zelfs de dongle van ZP uit kunnen zetten als dat gewenst is op een bepaald punt
Ik ben zelf al eens aan het knutselen geweest n.a.v. deze post van @CryptoCake.

Dit werkt prima. Zodra ik overschakel naar mijn eigen aansturing gaat automatisch de dongle uit. Ik gebruik hiervoor deze schakelaar icm een aangepast utp koppelstuk. Kan evt oook met een shelly oid maar deze had ik al liggen.

  • Twanroy
  • Registratie: November 2021
  • Laatst online: 16:36
erikfw schreef op donderdag 5 maart 2026 @ 18:35:
Bestaat er eigenlijk een utp switch oid dat je via HA aan en uit kan zetten? Want daarmee zou je zelfs de dongle van ZP uit kunnen zetten als dat gewenst is op een bepaald punt
Ja, in het begin waren er veel problemen met storingen in de dongles. Die waren op te lossen door de dongle een paar minuten te ontkoppelen.
Toen heeft een tweaker een automatische schakeling gemaakt met behulp van een shelly. Volgens mij schakelde hij de de ader die voor de voeding van de dongle was via HA.

Edit; gevonden;
https://gathering.tweakers.net/forum/view_message/81719616

[ Voor 8% gewijzigd door Twanroy op 05-03-2026 19:01 ]


  • erikfw
  • Registratie: Februari 2006
  • Laatst online: 10:29
Thanks! Even in duiken

Daarmee los je lijkt me ook het discharge uitzetten op.
Het is (nog) niet nodig, maar klinkt wel weer als een leuke stap in dit hobby projectje

  • thido
  • Registratie: December 2012
  • Laatst online: 10:33

thido

Tilburg

erikfw schreef op woensdag 4 maart 2026 @ 22:42:
[...]

De inkopers:
- bestaat de zonneplan sensor bij je?
- heb je hem onder template in de configuratie yaml gezet? (Helper werkt niet)
Yes, de sensot bestaat.
Maar had hem in een heler gezet, niet in de configuration.yaml.
Nu net wel gedaan, even afwachten wat hij doet ;-)

All electric! 8500Wp / Vaillant l/w 7kW / 2x Daikin l/l 2.5kW / Atlantic 200l / Nexus 20kWh / Victron 32kWh


  • thido
  • Registratie: December 2012
  • Laatst online: 10:33

thido

Tilburg

kazuka schreef op vrijdag 14 november 2025 @ 23:27:

API token bij Tennet aanvragen via https://developer.tennet.eu/register/

Dit is mijn code voor in configuration.yaml:
YAML:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
rest:
  - resource: https://api.tennet.eu/publications/v1/balance-delta
    method: GET
    headers:
      apikey: "YOUR API KEY HERE" 
      Accept: application/json
    scan_interval: 30                    # 30 = 2 req/min < limiet 60 req/min
    params:
      date_from: >
        {{ (now() - timedelta(minutes=6))
           .strftime('%Y-%m-%dT%H:%M:%SZ') }}
      date_to: >
        {{ now().strftime('%Y-%m-%dT%H:%M:%SZ') }}
    sensor:
      - name: TenneT Balance Delta
        value_template: >
          {{ value_json.Response.TimeSeries[0].Period.Points[0].sequence
             | default('onbekend') }}
        json_attributes_path: $.Response.TimeSeries[0].Period.Points[0]
        json_attributes:
          - max_upw_regulation_price
          - min_downw_regulation_price
          - power_afrr_in
          - power_afrr_out
          - power_igcc_in
          - power_igcc_out
          - power_mfrrda_in
          - power_mfrrda_out
          - power_picasso_in
          - power_picasso_out
          - mid_price
En een helper template sensor om de prijs om te zetten van €/MWh naar €/kWh en de opwaartse en neerwaartse prijs te combineren in een enkele sensor:
code:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
{% set opregel_vermogen = state_attr('sensor.tennet_balance_delta', 'power_afrr_in') | int(0) %}
{% set afregel_vermogen = state_attr('sensor.tennet_balance_delta', 'power_afrr_out') | int(0) %}

{% if opregel_vermogen > 0 %}
  {{ (state_attr('sensor.tennet_balance_delta', 'max_upw_regulation_price') | float(0)) / 1000 | round(5) }}
{% elif afregel_vermogen > 0 %}
  {{ ((state_attr('sensor.tennet_balance_delta', 'min_downw_regulation_price') | float(0)) * -1) / 1000 | round(5) }}
{% else %}
  {{ (state_attr('sensor.tennet_balance_delta', 'mid_price') | float(0)) / 1000 | round(5) }}
{% endif %}
Device class instellen op 'monetary balance'.
Er moet gebruik gemaakt worden van de vervangende high res API zie ik.
Zal eens kijken of ik dat met behulp van chatgpt aan de gang krijg.

All electric! 8500Wp / Vaillant l/w 7kW / 2x Daikin l/l 2.5kW / Atlantic 200l / Nexus 20kWh / Victron 32kWh


  • aritmeester
  • Registratie: Juni 2008
  • Laatst online: 16:07
thido schreef op donderdag 5 maart 2026 @ 20:32:
[...]


Er moet gebruik gemaakt worden van de vervangende high res API zie ik.
Zal eens kijken of ik dat met behulp van chatgpt aan de gang krijg.
Daar is al een (hacs) custom component voor.

https://github.com/aritmeester/tennet_balance

  • GaMbiNo
  • Registratie: April 2001
  • Laatst online: 16:36
Ik had helemaal gemist dat er tegenwoordig een high resolution api van Tennet is. Ik moet mijn mail beter lezen geloof ik. :P Ik maakte dus nog gebruik van de oude 1 minuut update api die ergens rond 1 april gaat verdwijnen als ik de Tennet mails lees.

Nu dan maar overgestapt naar je integratie en dat ziet er top uit. d:)b

[ Voor 3% gewijzigd door GaMbiNo op 06-03-2026 08:22 ]


  • erikfw
  • Registratie: Februari 2006
  • Laatst online: 10:29
GaMbiNo schreef op vrijdag 6 maart 2026 @ 08:21:
[...]

Ik had helemaal gemist dat er tegenwoordig een high resolution api van Tennet is. Ik moet mijn mail beter lezen geloof ik. :P Ik maakte dus nog gebruik van de oude 1 minuut update api die ergens rond 1 april gaat verdwijnen als ik de Tennet mails lees.

Nu dan maar overgestapt naar je integratie en dat ziet er top uit. d:)b
Dat mijn score op onbalans 136e plek is, was precies de reden dat ik ook wil overstappen naar de high res (en dit is beter dan een hand gemaakt ding) Mijn 1 min update was precies te laat om de mooie maar zeer korte piek mee te pikken

  • GaMbiNo
  • Registratie: April 2001
  • Laatst online: 16:36
edit: laat maar. Niet goed opgelet.... :)

[ Voor 103% gewijzigd door GaMbiNo op 08-03-2026 11:37 ]


  • Micronikje
  • Registratie: Januari 2018
  • Laatst online: 16:48
Ik snap het even niet meer. Volgens de zonneplan integratie in HA heb ik op dit moment 16 cent verdiend met de thuisbatterij. Als ik in de zonneplan app kijk heb ik 16 cent verlies geleden. Terwijl gisteren de bedragen exact overeen kwamen. Wie heeft er een helder idee? Zelf denk ik dat de automatisering die ik gebruik om zelf te laden/ontladen hier debet aan is. Het betreft een aangepaste versie van wat hier eerder is gepost door aritmeester. Misschien had ik de dongle eruit moeten trekken.

[ Voor 5% gewijzigd door Micronikje op 08-03-2026 19:20 ]


  • erikfw
  • Registratie: Februari 2006
  • Laatst online: 10:29
Micronikje schreef op zondag 8 maart 2026 @ 19:09:
Ik snap het even niet meer. Volgens de zonneplan integratie in HA heb ik op dit moment 16 cent verdiend met de thuisbatterij. Als ik in de zonneplan app kijk heb ik 16 cent verlies geleden. Terwijl gisteren de bedragen exact overeen kwamen. Wie heeft er een helder idee? Zelf denk ik dat de automatisering die ik gebruik om zelf te laden/ontladen hier debet aan is. Het betreft een aangepaste versie van wat hier eerder is gepost door aritmeester. Misschien had ik de dongle eruit moeten trekken.
Dit klinkt raar
Lijkt me sterk dat het aan een automation ligt dat je in de ZP een andere waarde ziet voor net verdiensten dan in HA in de ZP integratie.
Heb ik nooit eerder gezien, enkel dat ze niet altijd tegelijk geupdate worden maar dat trekt vanzelf recht

  • aritmeester
  • Registratie: Juni 2008
  • Laatst online: 16:07
Micronikje schreef op zondag 8 maart 2026 @ 19:09:
Ik snap het even niet meer. Volgens de zonneplan integratie in HA heb ik op dit moment 16 cent verdiend met de thuisbatterij. Als ik in de zonneplan app kijk heb ik 16 cent verlies geleden. Terwijl gisteren de bedragen exact overeen kwamen. Wie heeft er een helder idee? Zelf denk ik dat de automatisering die ik gebruik om zelf te laden/ontladen hier debet aan is. Het betreft een aangepaste versie van wat hier eerder is gepost door aritmeester. Misschien had ik de dongle eruit moeten trekken.
Volgens mij zit er een bug in de Home Assistant frontend waardoor waarden als absolute getallen worden weergegeven. In mijn dashboard zag ik bijvoorbeeld een positieve waarde, terwijl de sensor eigenlijk negatief was.

Toen ik via /config/developer-tools/state keek, bleek dat de sensor daar wel degelijk een negatieve waarde had.

HA bug report: https://github.com/home-assistant/core/issues/164895

[ Voor 14% gewijzigd door aritmeester op 09-03-2026 09:33 . Reden: github issue ]


  • ivolution
  • Registratie: Juni 2005
  • Laatst online: 15:43
Heeft er iemand momenteel een werkende HA automation gebaseerd op slot 2 discharging? Ik was er gisteren mee begonnen, en het werkte initieel. Alleen na een minuut of 7 nam de zonneplan sturing het weer over en leek het schier onmogelijk om hier nog op in te breken. Als ik de discharge current zette dan was die binnen een seconde of 3 weer terug naar waar ZP het wilde. Uiteraard stond de batterij in zelfconsumptie modus.

  • FunkyEnyak
  • Registratie: Maart 2023
  • Laatst online: 14:21
vraagje: de nexus batterij heeft 2 dongels 1 voor de BMS en 1 voor de omvormer. Als ik de omvormer dongel eruit trek, blijft dan de omvormer terug leveren op het vermogen dat hij gaf voordat ik de dongel eruit haalde? en wat is precies de functie van de bms dongel? alleen rapportage van de batterij?

  • _PM
  • Registratie: Mei 2003
  • Laatst online: 16:01

_PM

FunkyEnyak schreef op maandag 9 maart 2026 @ 13:19:
vraagje: de nexus batterij heeft 2 dongels 1 voor de BMS en 1 voor de omvormer. Als ik de omvormer dongel eruit trek, blijft dan de omvormer terug leveren op het vermogen dat hij gaf voordat ik de dongel eruit haalde? en wat is precies de functie van de bms dongel? alleen rapportage van de batterij?
Ik vermoed dat de omvormer blijft doen wat hij aan het doen was.

Ik heb heb ervaren wat er gebeurd als de cloud dienst van zonneplan (ook p1 meter uitlezing) down is. Midden in de nacht was mijn auto aan het laden en de batterij ging ook laden (de nexus is de enige die load balancing doet), daarnaast was de warmtepomp ook nog actief. Resultaat een hoofdstop die sprong en een piepende UPS. Na een telefoontje met Zonneplan bleek de cloud-dienst een aantal uren uit de lucht te zijn geweest.
Dus mijn conclusie: de omvormer blijft doen wat hij doet als de 5g dongle eruit is (mits je hem niet lokaal bestuurt)

  • GaMbiNo
  • Registratie: April 2001
  • Laatst online: 16:36
ivolution schreef op maandag 9 maart 2026 @ 09:37:
Heeft er iemand momenteel een werkende HA automation gebaseerd op slot 2 discharging? Ik was er gisteren mee begonnen, en het werkte initieel. Alleen na een minuut of 7 nam de zonneplan sturing het weer over en leek het schier onmogelijk om hier nog op in te breken. Als ik de discharge current zette dan was die binnen een seconde of 3 weer terug naar waar ZP het wilde. Uiteraard stond de batterij in zelfconsumptie modus.
Ik zette de slot 1 aansturing ook standaard weer terug naar 0:00 bij de slot 2 aansturing. En als slot 2 dan gevuld was kon Zonneplan slot 1 niet meer vullen. Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik de laatste tijd vrijwel alleen zonder Zonneplan dongle aanstuur dus dan is dit alles niet meer nodig.

  • erikfw
  • Registratie: Februari 2006
  • Laatst online: 10:29
aritmeester schreef op maandag 9 maart 2026 @ 09:25:
[...]


Volgens mij zit er een bug in de Home Assistant frontend waardoor waarden als absolute getallen worden weergegeven. In mijn dashboard zag ik bijvoorbeeld een positieve waarde, terwijl de sensor eigenlijk negatief was.

Toen ik via /config/developer-tools/state keek, bleek dat de sensor daar wel degelijk een negatieve waarde had.

HA bug report: https://github.com/home-assistant/core/issues/164895
Het kwartje valt nu, ik triggerde net ook op dit verschil. Maar het klopt.

ZP app zegt -1.00 euro, dat klopt want je verbruik/kosten is door de batterij -1.00 euro geweest. Dus je krijgt 1 euro terug. Je verbruik is positief, zeg 2.00 euro. Dus onder aan de streep is het 2.00 + -1.00 euro is 1.00 euro

In HA praat je over batterij winst. Dat is 1.00 euro. Niet -1.00 euro, want dan zou je bij moeten leggen

  • aritmeester
  • Registratie: Juni 2008
  • Laatst online: 16:07
erikfw schreef op maandag 9 maart 2026 @ 23:09:
[...]

Het kwartje valt nu, ik triggerde net ook op dit verschil. Maar het klopt.

ZP app zegt -1.00 euro, dat klopt want je verbruik/kosten is door de batterij -1.00 euro geweest. Dus je krijgt 1 euro terug. Je verbruik is positief, zeg 2.00 euro. Dus onder aan de streep is het 2.00 + -1.00 euro is 1.00 euro

In HA praat je over batterij winst. Dat is 1.00 euro. Niet -1.00 euro, want dan zou je bij moeten leggen
Maar er is ook wel degelijk een display probleem in Home Assistant. In mijn geval wordt er op dit moment €0.30 getoond terwijl het toch echt €-0.30 moet zijn.
Afbeeldingslocatie: https://tweakers.net/i/jhMsMbTvil07BnNjM2XadSqyaKI=/800x/filters:strip_exif()/f/image/P0YG1PgaHaKOKuOsnFqPXTCz.png?f=fotoalbum_large

  • erikfw
  • Registratie: Februari 2006
  • Laatst online: 10:29
aritmeester schreef op maandag 9 maart 2026 @ 23:18:
[...]


Maar er is ook wel degelijk een display probleem in Home Assistant. In mijn geval wordt er op dit moment €0.30 getoond terwijl het toch echt €-0.30 moet zijn.
[Afbeelding]
Ahh oke helder,b dacht dat er iets anders bedoelt werd. Dit gebeurd zie ik nu bij mij ook. Is wel een visueel iets, want het werkelijk getal is wel negatief als je de sensor ergens voor gebruikt

  • Micronikje
  • Registratie: Januari 2018
  • Laatst online: 16:48
GaMbiNo schreef op maandag 9 maart 2026 @ 18:30:
[...]

Ik zette de slot 1 aansturing ook standaard weer terug naar 0:00 bij de slot 2 aansturing. En als slot 2 dan gevuld was kon Zonneplan slot 1 niet meer vullen. Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik de laatste tijd vrijwel alleen zonder Zonneplan dongle aanstuur dus dan is dit alles niet meer nodig.
Hoe bevalt dat? Heb je de batterij eerst in thuismodus gezet (self-use) en gebruik je hem nu alleen daarvoor? Of laadt/ontlaadt je nog steeds op de epex markt?

Ik ben benieuwd of dat vergelijkbare opbrengsten heeft.

  • GaMbiNo
  • Registratie: April 2001
  • Laatst online: 16:36
Micronikje schreef op dinsdag 10 maart 2026 @ 09:24:
[...]

Hoe bevalt dat? Heb je de batterij eerst in thuismodus gezet (self-use) en gebruik je hem nu alleen daarvoor? Of laadt/ontlaadt je nog steeds op de epex markt?

Ik ben benieuwd of dat vergelijkbare opbrengsten heeft.
Ja best wel goed. Je kan zelf bepalen waar je de nadruk op legt, eigen zonnestroom gebruik of dynamisch handelen. Ik heb zelf voor een middenweg gekozen die in principe eigen zonnestroom opslaat om later te gebruiken. Maar wanneer er te weinig zonnestroom voorspelt is pakt hij daarnaast de goedkoopste 1, 2 of 3 uren om volle bak te laden. Vervolgens ga ik die stroom gebruiken wanneer de prijzen weer wat gestegen zijn. Maar als het verschil tussen de laagste en de hoogste prijs hoog is gaat hij in de duurste 1 of 2 uren wél volle bak terugleveren.

De afgelopen dagen was er wel sprake van een groot verschil tussen de hoge en de lage prijzen dus dan handelt hij op epex naast het dempen van het eigen verbruik in de piekuren. Maar vandaag is dat verschil ween stuk kleiner en dan handelt hij niet, maar laad alleen in de daluren om geen verbruik te hebben in de piekuren, vanwege de beperkte zonneopbrengst vandaag.

Dat is min of meer het algoritme die ik daarvoor gebruik maar dat kun je volledig naar eigen inzicht schrijven natuurlijk. Dat is het mooie ervan. :)

  • Micronikje
  • Registratie: Januari 2018
  • Laatst online: 16:48
GaMbiNo schreef op dinsdag 10 maart 2026 @ 09:55:
[...]

Ja best wel goed. Je kan zelf bepalen waar je de nadruk op legt, eigen zonnestroom gebruik of dynamisch handelen. Ik heb zelf voor een middenweg gekozen die in principe eigen zonnestroom opslaat om later te gebruiken. Maar wanneer er te weinig zonnestroom voorspelt is pakt hij daarnaast de goedkoopste 1, 2 of 3 uren om volle bak te laden. Vervolgens ga ik die stroom gebruiken wanneer de prijzen weer wat gestegen zijn. Maar als het verschil tussen de laagste en de hoogste prijs hoog is gaat hij in de duurste 1 of 2 uren wél volle bak terugleveren.

De afgelopen dagen was er wel sprake van een groot verschil tussen de hoge en de lage prijzen dus dan handelt hij op epex naast het dempen van het eigen verbruik in de piekuren. Maar vandaag is dat verschil ween stuk kleiner en dan handelt hij niet, maar laad alleen in de daluren om geen verbruik te hebben in de piekuren, vanwege de beperkte zonneopbrengst vandaag.

Dat is min of meer het algoritme die ik daarvoor gebruik maar dat kun je volledig naar eigen inzicht schrijven natuurlijk. Dat is het mooie ervan. :)
Dank je wel voor je snelle antwoord.

Ik denk, dat ik dat komend jaar ga doen. Nu is het nog een afwisseling tussen zelf aansturen en Zonneplan het werk laten doen. Het enige waar ik bang voor ben, is dat het aantal cycli teveel wordt en de batterij dus minder lang meegaat.

Heb je nog een reactie van Zonneplan gekregen toen ze zagen, dat jouw batterij niet meer in hun systeem benaderbaar was? Meestal bieden ze dan een nieuwe dongle aan, maar zullen niet blij zijn als je de batterij bewust van Zonneplan hebt losgekoppeld.

  • kazuka
  • Registratie: Juli 1999
  • Niet online

kazuka

Building Better Worlds

GaMbiNo schreef op dinsdag 10 maart 2026 @ 09:55:
[...]

Ja best wel goed. Je kan zelf bepalen waar je de nadruk op legt, eigen zonnestroom gebruik of dynamisch handelen. Ik heb zelf voor een middenweg gekozen die in principe eigen zonnestroom opslaat om later te gebruiken. Maar wanneer er te weinig zonnestroom voorspelt is pakt hij daarnaast de goedkoopste 1, 2 of 3 uren om volle bak te laden. Vervolgens ga ik die stroom gebruiken wanneer de prijzen weer wat gestegen zijn. Maar als het verschil tussen de laagste en de hoogste prijs hoog is gaat hij in de duurste 1 of 2 uren wél volle bak terugleveren.

De afgelopen dagen was er wel sprake van een groot verschil tussen de hoge en de lage prijzen dus dan handelt hij op epex naast het dempen van het eigen verbruik in de piekuren. Maar vandaag is dat verschil ween stuk kleiner en dan handelt hij niet, maar laad alleen in de daluren om geen verbruik te hebben in de piekuren, vanwege de beperkte zonneopbrengst vandaag.

Dat is min of meer het algoritme die ik daarvoor gebruik maar dat kun je volledig naar eigen inzicht schrijven natuurlijk. Dat is het mooie ervan. :)
Maar mis je zonder dongle dan niet het veel goedkoper laden van de batterij tegen onbalans tarieven? Die spread is toch altijd hoger als je dan handmatig ontlaad via de hoogste epex tarieven?

  • GaMbiNo
  • Registratie: April 2001
  • Laatst online: 16:36
kazuka schreef op dinsdag 10 maart 2026 @ 11:00:
[...]


Maar mis je zonder dongle dan niet het veel goedkoper laden van de batterij tegen onbalans tarieven? Die spread is toch altijd hoger als je dan handmatig ontlaad via de hoogste epex tarieven?
Soms wel/niet. Enorm wisselend. Er zijn ook momenten dat de epex tarieven gunstiger zijn. De afgelopen dagen was het verschil in epex prijzen dusdanig groot dat epex prima werkte. Vandaag weer iets minder dus wellicht doet onbalans het dan weer wat beter, Lastig te zeggen.
Micronikje schreef op dinsdag 10 maart 2026 @ 10:16:
[...]

Dank je wel voor je snelle antwoord.

Ik denk, dat ik dat komend jaar ga doen. Nu is het nog een afwisseling tussen zelf aansturen en Zonneplan het werk laten doen. Het enige waar ik bang voor ben, is dat het aantal cycli teveel wordt en de batterij dus minder lang meegaat.

Heb je nog een reactie van Zonneplan gekregen toen ze zagen, dat jouw batterij niet meer in hun systeem benaderbaar was? Meestal bieden ze dan een nieuwe dongle aan, maar zullen niet blij zijn als je de batterij bewust van Zonneplan hebt losgekoppeld.
Geen reactie gehad. Tijd terug heeft Zonneplan wel actief mensen benaderd die zelf aanstuurden. Maar als ik dit topic zo lees zijn ze daar weer mee gestopt want het gebeurt op steeds grotere schaal lijkt het.

[ Voor 6% gewijzigd door GaMbiNo op 10-03-2026 11:17 ]


  • _PM
  • Registratie: Mei 2003
  • Laatst online: 16:01

_PM

Zou iemand zijn HA configuratie waarmee de BMS uit te lezen is kunnen delen?
(Modbus over de Ethernet aansluiting, klopt?)

  • aritmeester
  • Registratie: Juni 2008
  • Laatst online: 16:07
_PM schreef op woensdag 11 maart 2026 @ 11:38:
Zou iemand zijn HA configuratie waarmee de BMS uit te lezen is kunnen delen?
(Modbus over de Ethernet aansluiting, klopt?)
Zoek even op solis in dit topic

  • _PM
  • Registratie: Mei 2003
  • Laatst online: 16:01

_PM

aritmeester schreef op woensdag 11 maart 2026 @ 11:40:
[...]
Zoek even op solis in dit topic
Dit gaat alleen over de omvormer, niet?. Ik dacht te begrijpen dat de Pylontech BMS (zwarte deel bovenop de batterijen) ook uit te lezen zou zijn via de LAN poort die erop zit.
edit: Ik begrijp dat de ha-solarman integratie in Home Assistant moet werken bij aansluiten van de BMS op het netwerk waar ook HA in zit. Dat ga ik testen

[ Voor 34% gewijzigd door _PM op 11-03-2026 13:30 ]

Pagina: 1 ... 72 73 Laatste