Platform Raam
verslaat een
debat (Youtube) van enkele leden van de Russische oppositie in Amsterdam.
Dingen die ik er even snel uithaal, maar lees vooral zelf het artikel voor een compleet verhaal.
De oppositie vertegenwoordigers plaatsten zichzelf voor de vraag hoe het moet gaan met een regime-change in Rusland. Het is nooit verkeerd een dergelijke exercitie uit te voeren. Tot nu toe is die oppositie niet in staat gebleken om zich te verenigen en zich achter een gezamenlijk punten programma te scharen. Er is dus nog werk aan de winkel volgens Raam:
In vier jaar oorlog is de Russische oppositie er niet eens in geslaagd een gezamenlijk politiek programma op te stellen. Er was alleen de Verklaring van Berlijn uit 2023, waarin steun aan Oekraïne werd uitgesproken. Dit debat kan worden beschouwd als een eerste openbaar actieprogramma van de Russische oppositie. De uitzending is inmiddels door een half miljoen mensen bekeken, ook in Rusland.
Werk aan de winkel, want naar mening van de oppositieleden zou zo'n regime-change zomaar op handen kunnen zijn:
Het regime van Poetin is van ‘personalistische’ aard: alle beslissingen worden door één persoon genomen. Zo’n systeem staat stevig zolang de dictator successen en kracht uitstraalt. Bij een nederlaag aan het front of een ramp in het achterland, iets wat in 2026 waarschijnlijker is geworden door Oekraïense aanvallen op Russisch grondgebied, wordt het systeem kwetsbaar. Als Poetin van het politieke toneel verdwijnt, ontstaat er dus een venster van mogelijkheden voor de oppositie.
Al met al een hoop onzekerheid. Ze lijken wel zeker van de Window Of Opportunity, waarop die is gebaseerd blijft alleen onduidelijk:
Niemand weet wanneer het regime van Poetin zal vallen, maar één ding staat vast: het ‘venster van mogelijkheden’ voor de oppositie zal kort zijn, drie tot zes maanden. Bij ingrijpende veranderingen zal snel moeten worden gehandeld. Daarvoor moeten vooraf afspraken worden gemaakt over een strategie.
Russen over vrede
De Russische bevolking wordt als volgt geanalyseerd:
- 64% van de Russen wil vrede sluiten met Oekraïne. Interpretatie is hierbij wel nodig: een groot deel is oorlogsmoe. En die vrede, die moet dan wel op Russische voorwaarden (lees: kremlindoelen) gebeuren.
- 36% van de Russen acht een dergelijke vredesovereenkomst met Oekraïne niet als een realistische mogelijkheid.
- 15% van de Russische bevolking wil terugkeer naar de grenzen van 1991. Deze groep is dus verklaard anti-oorlog. In dit percentage zit nauwelijks beweging.
Voor alle duidelijkheid, bovenstaande groepen hebben een overlap met elkaar. De oppositie kan dus maar op een achterban van circa 15% rekenen mochten panelen gaan schuiven.
Wanneer de oppositie in actie kan komen
Zou de oppositie in actie kunnen komen dan volgt een balansact om een groot deel van de bevolking achter zich te krijgen:
Misschien wel de belangrijkste stelling van het debat is dat de oppositie hoe dan ook compromissen zal moeten sluiten met de machthebbers en de samenleving in Rusland.
De oppositie zou daarom onderhandelingsbereid zijn:
Alle Russische topfunctionarissen staan onder persoonlijke westerse sancties. Vanuit het perspectief van het internationaal recht draagt Poetins hele team verantwoordelijkheid voor de oorlog in Oekraïne. Toch pleiten de deelnemers aan het debat voor ‘realisme’: er zal ook met ministers van Poetin moeten worden onderhandeld.
Dit dan met als rode lijn:
Volgens de deelnemers mag niet worden onderhandeld met degenen die zij ‘rechtstreeks verantwoordelijk voor het ontketenen van de oorlog en voor oorlogsmisdaden’ achten, zonder daarbij namen te noemen.
Deelname aan de oorlog, dat zijn er echter velen:
Om in een Rusland na Poetin steun van een meerderheid te krijgen, zal ook moeten worden onderhandeld met mensen die aan de oorlog hebben deelgenomen. Ongeveer een miljoen Russen zijn aan het front geweest [...] Bovendien is het aantal mensen dat profiteert van de oorlog in vier jaar tijd gegroeid. Denk aan werknemers in het Russische militair-industriële complex, die nu hoge lonen en sociale voorzieningen krijgen.
Dit gaat wel wat vragen van de uitvoering. Is zo snel vast te stellen wie zich schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden? We weten inmiddels hoeveel capaciteit dit vraagt van ons ICC.
Om de samenleving te stabiliseren heeft de oppositie twee voorstellen:
- een samenleving op sociaaldemocratisch model in plaats van oligarchisch kapitalisme
- vervanging van het huidige presidentiële systeem door een parlementair stelsel
Plannen als een tribunaal houden voor oorlogsmisdadigers, en het doen van herstelbetalingen aan Oekraïne konden nog niet op eensgezindheid rekenen.
Verdere observatie van Raam:
Tijdens de discussie was duidelijk te zien hoe de vraag naar verantwoordelijkheid voor de agressie verschoof van de Russische samenleving naar de politieke elite. De actieve deelname van linkse activisten versterkte die indruk: zij legden de nadruk op de ‘onrechtvaardige privatisering van grote bezittingen’ in de jaren negentig en beschouwen ook de oligarchen als verantwoordelijk voor de oorlog.
Dit zou het stilzwijgende consensuspunt van de Russische oppositie kunnen worden genoemd: schuldig aan het ontketenen van de oorlog zijn het regime van Poetin en degenen die oorlogsmisdaden hebben gepleegd. Over de rest wordt niet gesproken. Dit nogal cynische signaal is uiteraard bedoeld voor het binnenlandse publiek in Rusland en moet de meerderheid geruststellen: ‘Als u geen oorlogsmisdaden hebt gepleegd, hebt u niets te vrezen.’
Volgens Raam levert dit een spagaat op:
Natuurlijk zal de Russische meerderheid, die is geïnfecteerd door Poetins propaganda en hardheid, bij een wisseling van de wacht niet zomaar verdwijnen. Met deze mensen zal moeten worden samengewerkt. Maar als de morele beoordeling van de oorlog wordt losgelaten, wat weerhoudt hen dan van nieuwe vormen van agressie?