Altijd weer leuk, de eeuwige discussie over roken
De vraag was of roken verboden mag worden.
De vraag of het juridisch kan is academisch, natuurlijk kan dat. Je zult misschien zo ver moeten gaan de grondwet te wijzigen, maar het kan.
Veel interessanter is de vraag of het moreel te verantwoorden is, en die vraag valt wat mij betreft uiteen in een aantal subvragen als het over roken gaat.
• Is roken schadelijk voor de roker? En kun je moreel iemand verbieden iets te doen waar hij zelf schade van ondervindt?
Het is waarschijnlijk voor rokers noch niet-rokers een vraag of roken de roker schade berokkent: de cijfers zijn overweldigend. Zelfs al is er discussie mogelijk over de omvang van het echte rook-gerelateerde risico (publication-bias anyone? Als een roker aan longkanker doodgaat is het per definitie een rook-gerelateerde dood, ook al zijn er al generaties lang mensen in zijn familie die als niet-roker aan dezelfde ziekte overleden

) is het een geaccepteerd gegeven dàt er een verband is tussen roken en een verhoogde kans op een aantal ziektes.
Is het echter moreel verantwoord om iets te verbieden omdat het de gebruiker schaadt? Snowboarden is ook gevaarlijk, maar slechts weinigen zullen een verbod erop moreel acceptabel vinden. Een verbod op harddrugs daarentegen stuit op veel minder verzet. Het enige duidelijke verschil is misschien dat je vrijwel zeker kapotgaat aan heroine, maar je een leven lang snowboarden prima kunt overleven. De mate van schadelijkheid, de hoogte van het risico lijkt dus een rol te spelen. Alcohol is ook een bekend voorbeeld van een (hard)drug die erg veel slachtoffers maakt, evenals heroine verslavend is, maar waarop een verbod niet kan rekenen op een breed moreel draagvlak. Of zou dat alleen maar zijn vanwege de rampzalige praktische gevolgen ervan toen ze het in de VS probeerden?
Het lijkt er dus op dat vanuit het oogpunt van schadelijkheid voor de gebruiker een rookverbod alleen draagvlak krijgt als onomstotelijk een risico wordt aangetoond dat het risico van heroine benaderd (en dat is zeker niet het geval, zelfs in de meest negatieve studies is roken vele malen minder onveilig dan heroine spuiten), en zelfs dan zal het nog moeilijk worden een verbod te verkopen. Er is immers al jaren een discussie gaande om het verbod op harddrugs af te schaffen
• Is roken schadelijk voor de omgeving? En kun je moreel iemand verbieden iets te doen waar een derde schade van ondervindt?
Om als eerste op de tweede vraag in te gaan: veel mensen zullen geneigd zijn in eerste instantie met een volmondig "ja" te antwoorden. Maar is dat terecht? Ik mag niet zomaar met een vuurwapen rondlopen in Nederland, en de voornaamste reden daarvoor is dat het een risico voor derden oplevert. Dus het lijkt erop dat ik geen dingen mag doen die anderen schade berokkenen.
Echter: in het geval van autorijden werd door een aantal mensen zonder enig probleem een economisch voordeel als morele verantwoording gebruikt om dat toch toe te staan, ondanks het feit dat het zowel direct (uitlaatgassen, smog etc.) als indirect (broekaseffect anyone?) schade berokkent aan derden.
Zoals al eerder genoemd:
http://www.jwvdplas.demon...ningsuiting/roken_nei.htm
Blijkt dat rokers zo te zien een flinke positive economische stimulans zijn voor dit land, dus wellicht is het daarom op dezelfde grond als autorijden niet moreel verantwoord om het te verbieden. Het valt me op dat ik nog van niemand die riep dat rokers vanwege hun ziektekosten zo duur zijn enige feitelijke onderbouwing heb gezien. Misschien is die er niet, of geloven velen dat het effectiever is om iets zolang te blijven roepen tot iedereen het gelooft
Met andere woorden, er is dus zeker minimaal 1 kwalitatief argument om roken niet te verbieden op basis van het feit dat het schade berokkent aan derden.
Dat brengt me bij de eerste vraag. Aangezien er een kwalitatief argument tegen is, en er kennelijk toch een draagvlak is om roken te verbieden op grond van schadelijkheid voor derden, moet er gekeken worden naar de kwantitatieve weging van de schadelijkheid versus het economisch belang. Hoewel ik de eerste ben om toe te geven dat een dergelijke afweging een vreemde eend in de bijt is in een morele discussie wordt de afweging wat kost het aan mensenlevenbs versus hoeveel geld levert het op juist door voorstanders van een rookverbod ter berde gebracht.
Het ecomnomisch voordeel werd in 1996 volgens minimaal 1 bron op 2,6 miljard gulden geschat (1,18 miljard euro).
De moeilijkere vraag is hoeveel de schade bedraagt...
Het rapport dat afgelopen week werd gepubliceerd is een mooi voorbeeld van hoe wanhopig er geprobeerd wordt om de schade zo groot mogelijk voor te stellen: ten eerste wordt gesteld dat het onderzoek is gebaseerd op Amerikaanse onderzoeken, en vertaald is naar de Nederlandse situatie:
http://www.wxs.nl/planet/...ontentid=419423/sc=2bc14ce Gezondheidsraad baseert de nieuwe cijfers onder meer op Amerikaans onderzoek.
en
http://forum.fok.nl/showtopic.php/425324/1/1000Het is gebaseerd op een waslijst van wetenschappelijke studies en cijfermateriaal dat de Gezondheidsraad heeft vertaald naar de Nederlandse situatie, aldus een woordvoerster van STIVORO.
Maar vervolgens roept een woordvoerder van de CAN doodleuk:
"Het bevestigt een Amerikaans onderzoek van de Wereldgezondheidsorganistie WHO uit begin jaren negentig. Maar het zegt wel voor het eerst iets over de Nederlandse situatie", aldus CAN-voorzitter W. van den Oetelaar.
Dus ik vertaal een onderzoek naar de Nederlandse situatie en bevestig daarmee het oorspronkelijke onderzoek

Het gebrek aan enig gevoel voor statistiek breek de geloofwaardigheid van deze "onderzoekers" aardig op...
De discussie over de betrouwbaarheid van de oorspronkelijke onderzeken woedt overigens ook al jaren. Hoewel de tabaksindustrie veelal onderzoeken blijkt te financieren waaruit blijkt dat het wel meevalt, komt de ondersteuning van meer alarmerende cijfers veelal uit de hoek van organisaties die dusdanig extreem anti-roken zijn dat zij zich ook volgens andere bronnen laten verleiden tot een mogelijke misrepresentatie van de cijfers:
http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/abstract/320/7232/417• A systematic review of epidemiological studies on passive smoking estimated the increased risk of lung cancer as 24%
• There is clear evidence of publication bias in these studies
• Reanalysis of the data allowing for the possibility of publication bias substantially lowers the estimate of relative risk
Hoe schadelijk meeroken is, is dus allerminst duidelijk. Dat wil niet zeggen dat eventuele risico's genegeerd kunnen, mogen of moeten worden. Maar het geeft te denken als een regering "toevallig" zes weken voor de invoering van de nieuwe tabakswet steun moet krijgen op een manier die meer vraagtekens oproept dan vragen beantwoordt.
Moeilijk dus om te bepalen of een rookverbod moreel acceptabel is op grond van het feit dat de economische belangen niet opwegen tegen de schadelijkheid aan derden.
• Is roken hinderlijk voor derden? En kun je moreel iemand verbieden iets te doen waar een derde hinder van ondervindt?
In dit geval is de eerste vraag eenvoudig te beantwoorden: ja, een niet-roker ondervindt hinder van een roker. Al is het maar omdat hinder ondervinden een subjectief begrip is.
De tweede vraag is overigens ook verassend eenvoudig te beantwoorden: juist vanwege de subjectiviteit van hinder is het vrijwel onmogelijk moreel vast te houden aan een verbod dat slechts op hinder is gebaseerd.
Het dragen van opzichtige kleding kan bijvoorbeeld niet verboden worden enkel omdat er mensen zijn die zich eraan storen. Wel kan het verboden worden om andere redenen, bijvoorbeeld wanneer bepaalde kledig een aggressieve of discriminerende boodschap uitdraagt. Ik kan me bijvoorbeeld voorstellen dat niemand er wakker van ligt als iemand in een wit laken met een puntmuts op zijn hoofd (nee, niet Sinterklaas!) verplicht wordt iets anders aan te trekken.
Ik kan mij geen enkel verbod voorstellen dat enkel gebaseerd is op hinder die anderen ondervinden. Waarom dat in het geval van roken wel op zou gaan (let wel: hinder en schade zijn twee verschillende zaken!) zie ik dan ook niet in.
• Conclusie?
De enige manier om roken volledig te verbieden die enige morele grondslag heeft is dat onomstotelijk kan worden aangetoond dat de fysieke schade aan derden groter is dan het economisch belang rechtvaardigt. Een moeilijke afweging, maar imho de enige die gemaakt hoeft te worden. Andere redenen missen het morele draagvlak dat nodig is om een dergelijk wettelijk verbod het benodigde maatschappelijke draagvlak te verschaffen.