Het autoritaire bewind in Hongarije
De afgelopen week met veel geweld alle Trump gerelateerde ruis uit mijn zintuigen geblockt om aandacht te kunnen geven aan waar het in EU even over moet gaan. Het autoritaire bewind in Hongarije en de verkiezingen de komende ZONDAG 12 APRIL. Niet in de laatste plaat is dit stuk geschreven om ....subtiel.... jullie aandacht hier nog eens op te richten.
Hieronder een tekst over hoe het zover heeft kunnen komen en ik tracht ook te kijken hoe zo'n bewind werkt, of hoe het ons mensen bewerkt.
Het Hongarije na de val van de muur
Hongarije kent 5 eeuwen van overheersing door verschillende buitenlandse mogendheden, de Ottomanen, de Habsburgers en de Sovjets. Hierdoor zijn Hongaren gewend aan een informeel bestaan onder formele regels van de buitenlandse mogendheid. Na wat korte pogingen eerder in de 20e eeuw bereikte Hongarije in 1989 een democratische regeringsvorm, de derde Hongaarse Republiek.
Zelfs al ten tijde van de Sovjet unie bestond al 10% van de zetels in het Hongaarse parlement uit onafhankelijken (
ebsco). In 1989 startte Hongarije haar democratische periode met een meerpartijen systeem. Tot 1990 ontstonden wel meer dan 50 partijen, niet ongewoon voor een Oost-Europees land.
Tussen 1990 en 2010 verschoof de macht enkele malen in het Hongaarse politiek landschap. Van 1990 tot 1994 was het Hongaarse democratische Forum (MDF) de machtigste partij, Van 1994 tot 1998 de Hongaars Socialistische partij (MSZP). Viktor Orban had met zijn Alliantie van Jonge Democraten (Fidesz) tussen 1998 en 2002 al eens de macht. Daarna echter weer de Hongaars Socialistische partij (MSZP) voor een lange periode van 2002 tot 2010. De socialisten verloren in 2010 de verkiezingen ten gunste van Orban en zijn Fidesz.
Vanaf 2010 tot nu toe heeft Orban de premierszetel niet meer afgestaan (
Democratic Erosion). Hieronder wordt toegelicht hoe Orban dit voor elkaar kreeg.
Hoe Hongarije kon afglijden naar een autoritair bewind
Door al die overheersing door die buitenlandse machten bestaat er in Hongarije een sterke weerstand tegen overheersing door wie dan ook. In 2004 trad Hongarije toe tot de EU maar betwistte regelmatig Europese richtlijnen.
Om dit te kunnen begrijpen gaan we terug naar het Hongarije van 2010. Een Zweedse bron (
Sieps) heeft dit goed geanalyseerd. Orban was in 2010 net voor een tweede keer aan het bewind gekomen. Ditmaal ging hij voortvarend te werk. Hij lanceert een tweetrapsraket.
Nieuwe Mediawet
De eerste trap bestaat uit een nieuwe mediawet
Ifla die in 2010/begin 2011 actief raakt. Die wet regelt het volgende:
- Installatie van de Nationale Autoriteit voor Media en Communicatie. Dit orgaan gaat toezicht houdt toezicht op alle media, inclusief internet.
- Deze autoriteit bepaalt of informatie “niet in balans is” en is dan gemachtigd om een zware boete op te leggen of de activiteiten van het medium op te schorten.
- Media kunnen gedwongen worden om hun bronnen vrij te geven.
- Europese en Hongaarse programma’s en muziek worden gequoteerd.
- De wet benadrukt (inhoudelijk…) het respect van familiewaarden, een bepaling die gelegenheid geeft om seksuele minderheden te diskwalificeren.
- Als klapper op de vuurpijl: Deze “Nationale” autoriteit wordt geleid door Fidesz.
Nationaal en internationaal wordt de wet beschouwd als een bedreiging voor de democratie. In andere Europese landen wordt de vraag gesteld of dit allemaal zomaar kan binnen de EU. Om media onafhankelijkheid binnen de EU to waarborgen heeft de EU in 2024 de Europese Media Freedom Act
https://eur-lex.europa.eu...24R1083&qid=1720794350516 geïntroduceerd. Terwijl deze Hongaarse mediawet nog volop reacties trekt en discussies veroorzaakt komt Orbans tweede trap in werking.
Aanpassing van grondwet
In 2010 de Hongaarse grondwet dateert uit 1989, en maakt deel uit van de verzelfstandiging van Hongarije als staat na de val van de muur. Deze grondwet had de rechtsstaat als fundament en had een liberaal karakter. De 2010 Orban regering baseerde haar gewijzigde grondwet op een traditioneel, conservatief en nationaal georiënteerd gedachtegoed. Deze wijziging van de grondwet was mogelijk omdat Orban in die tijd een zo grote meerderheid had (
wiki).
The following April 18, Parliament approved the constitution by the required two-thirds majority, on a 262–44 vote, with Fidesz and their Christian Democrat coalition partners in favor and Jobbik opposed. The Hungarian Socialist Party and Politics Can Be Different (LMP), citing the ruling party's unwillingness to compromise on issues and their inability to change the outcome, boycotted both the drafting process and the vote.
Concrete bestuurlijke wijzigingen
De nieuwe grondwet had enkele concrete effecten:
Rechtstaat
De rechtsstaat binnen de Hongaarse trias politica werd in de nieuwe grondwet zwakker gemaakt:
- De pensioenleeftijd van rechters werd verlaagd van 70 naar 62 jaar. Hierdoor kunnen rechters sneller worden vervangen. Een grote groep voor de overheid onwelgevallige rechters per direct.
- Alle professionele rechters worden benoemd door de president van de Republiek
- Een Nationaal gerechtshof werd geïnstalleerd. In dit orgaan zijn veel bevoegdheden geconcentreerd, waaronder:
- De directeur van dit Nationaal gerechtshof wordt door een 2/3 meerderheid van het parlement, en bij aanbeveling door de president aangesteld.
- Is in staat om een rechtbank aan te wijzen voor specifieke zaken. Op deze manier kan de uitkomst van de rechtspraak worden beïnvloed. Normaliter is de rechtbank bepaald door in welke regio betrokkenen leven.
Een dergelijke concentratie van macht heeft zijn precedent niet in de EU.
Nationale bank
Door de volgende bepalingen wordt de onafhankelijkheid van de nationale bank verzwakt:
- Monetaire raad of adviesraad wordt gekozen door het parlement en moet een eed aan de natie uitspreken (wat onafhankelijkheid kan ondergraven)
- Gouverneur en vicegouverneurs worden door de president van de republiek aangesteld.
- Op voorhand delen van agenda vergaderingen met overheid, desgewenst kan verantwoordelijk minister vergaderingen bijwonen.
De onafhankelijkheid van de Nationale bank is cruciaal. Als iets vertelt hoe cruciaal dan is het wel de druk die in de VS op de Amerikaanse nationale bank, de FED, wordt gezet. Een nationale bank dient een monetair doel, en kan niet onderschikt zijn aan de doelen en belangen van de huidige Nationale overheid.
Autoriteit voor gegevensbescherming
De eerdere ombudsman hiervoor is vervangen door een Commissaris voor Fundamentele Rechten die, je raadt het al, ook weer moet worden gekozen door het parlement. Deze Commissaris is daarom ook weer niet onafhankelijk van de overheid. De nieuwe commissaris verliest door dat gebrek aan onafhankelijkheid het mandaat dat de eerdere ombudsman wel had.
Interactie Hongarije en Europa
In de Europa-sectie (E) staat een curieuze bepaling, die lastig leesbaar is:
In order to participate in the European Union as a Member State, and on the basis of an international treaty, Hungary may, to the extent necessary to exercise the rights and fulfill the obligations set out in the founding treaties, exercise some of its competences deriving from the Fundamental Law jointly with other Member States, through the institutions of the European Union.
Hierop terugslaand:
The authorisation to recognise the binding nature of an international agreement referred to in Paragraph shall require a two-thirds majority of the votes of the Members of Parliament.
Dit stuk in de wet suggereert een vrijheid die er in werkelijkheid niet is. Zo werkt de EU niet. De EU is geen organisatie waarin lidstaten hun vroegere soevereiniteit behouden. Gezien het conflict tussen Hongarije en de EU ligt daar ook een pijnpunt.
Ideologische effecten
Inleidend gedeelte grondwet
De grondwet betekend een ideologische verschuiving. In de grondwet is een inleidend stuk verwerkt dat propagandistisch is en autoritaire elementen als nationalistische, conservatieve en christelijke ideologie bevat. Evenals voorbeelden, soms met in een adem een zacht statement erna om de hardheid van het eerste statement te compenseren:
We recognize the role of Christianity in preserving nationhood. We value the various religious traditions of our country.
We hold that the family and the nation provide the most important framework for our coexistence, and that our fundamental cohesive values are fidelity, faith and love.
We hold that after the decades of the twentieth century which led to a state of moral decay, we have an abiding need for spiritual and intellectual renewal.
Overgangsbepalingen
Achter de eufemistische term “Overgangsbepalingen” kan de vraag gesteld worden of ze wel deel uitmaken van die grondwet. De Overgangsbepalingen zagen het daglicht op hetzelfde moment als de Grondwet zelf (uit de Sieps-bron):
[…]do they actually form part of the Constitution or not? If they do, they must be applied by the Constitutional Court, although the Court may, on the other hand, set them aside as unconstitutional if they are not seen as a part of the Constitution.
[…]The “transitory” rules were adopted by Parliament on 30th December 2011 and came into force at the same time as the new Constitution on 1st January 2012.
Wat stond er precies dan in die overgangsbepalingen? Enkele relevante punten (voor wie de bronnen in wil duiken):
- Aansprakelijkheid met terugwerkende kracht aansprakelijk stellen voor voor misdaden uit het communistische tijdperk
- Erkenning van kerken (2/3 parlementaire goedkeuring nodig) Het terugtrekken van erkenning is ook mogelijk.
- De al eerder besproken veranderingen aan het Hongaarse rechtssysteem
Over die bronnen
Het rechtssysteem, niet alleen in Hongarije loopt digitaal wat achter en is nog steeds gek op handtekeningen. Daarom zijn van de wet vooral PDF’s te vinden, in het Hongaars. Niet echt makkelijk maar wel de echte bronnen:
- De geconsolideerde versie van de wet zoals ze was ingediend uit 2014: wayback engine
- Een oerversie uit 2011 met handtekeningen: parlament.hu
- Misschien wat meer informatief, een Europese bron die de wet op punten becommentarieert, met alle fragmenten eruit: venice
Er zijn nog veel meer bronnen, die op een gekmakende manier alle iteraties beschrijven die gedurende het gesteggel tussen EU en Hongarije passeerden. Van een kant gekmakend, van de andere kant getuigt het van een rijkdom dat ideeën op zo’n zorgvuldige manier kunnen worden getoetst.
Response van EU
De EU is stil over Hongarije? Achter de schermen heeft de afgelopen jaren het nodige plaatsgevonden. De EU heeft op juridisch vlak teruggeduwd.
- 2012 - Beïnvloeding rechtssysteem en onafhankelijkheid Autoriteit voor gegevensbescherming. (EU memo_12_165)
- 2012 – Onafhankelijkheid nationale bank. (EU Press Release ip_12_803)
- 2013 – Gedwongen pension Hongaarse rechters – In verband met de gedwongen vervroegde pensionering van ongeveer 274 rechters en openbare aanklagers door een verlaging van de verplichte pensioenleeftijd van 70 naar 62 jaar. (EU Press Release ip_13_1112 )
- 2021 – LGBTQ+ rechten - De Commissie heeft Hongarije aangeklaagd voor een wet uit 2021 die het delen van content over LGBTI-personen in onderwijs en media verbiedt (Child Protection Act). EU Press release ip_22_2689
- 2024 – Asiel en migratie wet die beperkingen oplegde in de toegang tot de internationale beschermingsprocedure en het niet respecteren van het recht van vluchtelingen om op Hongaars grondgebied te blijven in afwachting van een definitieve beslissing over hun beroep. EU Curia
- Eind 2025 - De Hongaarse mediawet conflicteert direct met de deze EU Media Freedom Act. Hongarije daagt hierom de EU voor een Europese rechtbank eind 2024 (politico). Deze poging heeft weinig effect gehad omdat de EU eind 2025 van Hongarije eist dat ze de conflicten tussen haar mediawet en de EU Media Freedom Act oplost. De EU geeft Hongarije 2 maanden om de zorgen van de EU te adresseren. Het lijkt er echter niet op dat Hongarije dit voor haar verkiezingen gaat veranderen (ecpmf.eu).
Implicaties
Politiseren van instituties
Vooral die overgangsbepalingen regelen de machtsconsolidatie van de heersende Fidesz partij. Met de vervroegde uittreding kon de rechtelijke macht deels worden vervangen voor Fidesz vriendelijke rechters. Dit laatste was dan weer mogelijk omdat een 2/3 meerderheid van het parlement nodig is, wat Fidesz automatisch de regie geeft in de selectie van kandidaten. Die 2/3 meerderheid zien we ook te pas en te onpas langskomen. Zo wordt ze gebruikt bij de eerdergenoemde selectie van rechters, de verkiezing van de directeur van het Nationaal gerechtshof, de erkenning van geloofsgemeenschappen, de binnenlandse adoptie van EU verdragen (alsof daarin een keuze zou zijn). Het politiek maken van instellingen als de rechtspraak, het banksysteem en de data protectie autoriteit zijn klassieke signalen die duiden op een regering met een autoritaire agenda.
Ombuigen van nationale ideologie
De overgangsbepalingen en de 2/3 meerderheden bewerkstelligen een ideologische shift. Daarom is die bepaling over de goedkeuring van kerken cruciaal. Die gaat namelijk een fundamenteel aspect van de Hongaarse samenleving ondermijnen: vrijheid. Dit is geen toevalligheid maar een bewust gekozen route.
De Hongaarse grondwet heeft de Hongaarse staat geworteld in het christendom, met familie en natie als bindende waarden. Hiermee wordt een waardesysteem opgetuigd waarlangs mensen kunnen worden gehouden. Er vallen mensen binnen en buiten het systeem, met een filter voor de selectie. Direct na aanname van de grondwet maakt dit mensen die seculier zijn, een niet-christelijk geloof aanhangen, behoren tot de LGBTQ+ gemeenschap, feministisch zijn of tot minderheden vanuit ander culturen behoren kwetsbaar. Er is dan nog helemaal niets gebeurd. Alleen al de mogelijkheid dat grondwet van het land waar in je je bevindt je zou kunnen diskwalificeren maakt maakt al kwetsbaar.
De grondwet biedt de ruimte om sluipenderwijs genoemde groepen mensen te marginaliseren. Doe je niet mee onder onze voorwaarden dan krijg je iets minder erkenning. Je wordt gedoogd, met net ietsje minder overtuiging beschermd, je ervaart hier en daar een extra drempel in de toegang naar publieke voorzieningen en je hebt minder een stem in het publieke debat. Laten we het de ideologie van de tweedeling noemen. In Hongarije krijgen alleen door de staat erkende geloofsgemeenschappen financiering vanuit de overheid. Dit werkt twee kanten op. Met financiering wordt ook weer politieke loyaliteit gekocht.
Consolidatie van een autocratie.
Die ideologie is een sleutel voor een geslaagde autocratie. De overheid kan zelf buiten schot blijven zolang ze haar burgers bezig kan houden met wie wel en wie niet door de ideologische zeef valt. Welke keuze wie precies buiten de ideologie valt maakt niet eens zo veel uit. Zolang de keuze maar duidelijk herkenbaar is, en anders wordt ze herkenbaar gemaakt. Van belang is wel dat de grote gemene deler van de kiezers zich in de ideologie kan herkennen. Christendom, nationalisme en traditie zijn daarom makkelijke kaarten, gelijk een warme douche, of een beker chocolademelk. Vanuit de overheid is die herkenning dan een zetje te geven door afwijkende meningen uitermate fel bijvoorbeeld als immoreel of anti nationaal te bestempelen.
Autocratie heeft wel een achilleshiel. Is een groep eenmaal volledig gemarginaliseerd, dan zijn er nieuwe zondebokken nodig. De ideologie van tweedeling heeft steeds nieuwe brandstof nodig om eventuele woede en frustratie van de bevolking weg te buigen van de overheid. Dit stopt nooit. De autocratische overheid is daarom voortdurend de filters aan het aanpassen waardoor steeds andere mensen in het filter achter blijven. De bevolking is zichzelf dus voortdurend aan het aanpassen om toch maar door het filter te kunnen blijven vallen.
De uitsluiting van groepen mensen moet dus dynamisch zijn, zo blijft de autocratische overheid haar bevolking altijd een pas voor. Om dit allemaal te kunnen blijven legitimeren wordt de ideologie van een autocratie ook steeds intenser en moraliserender, maar ook onwaarschijnlijker. De ideologie gaat zichzelf tegenspreken. Zie het als een ideologische meltdown. Hongarije is in dit proces al goed op weg. Ruimte voor dialoog is er nauwelijks. Tegengeluid wordt gesmoord, het narratief wordt steeds wilder en onwaarschijnlijker (Oekraïne is de schuld van alles) en de kleiner wordende aanhang van de zittende overheid wordt steeds fanatieker, inclusief haar supporters in het buitenland. Of het al genoeg zal zijn voor de Orban regering om zichzelf te diskwalificeren gaan we zondag zien, en anders wordt het wat later.
:strip_icc():strip_exif()/u/63098/crop651ad86823c45.jpg?f=community)
:no_upscale():strip_icc():strip_exif()/f/image/e8gsA7RfeXFmLl3HuXMLy2au.jpg?f=user_large)
/u/627287/crop5f8ef98351ddc_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/78991/Image2.jpg?f=community)
/u/36103/avatar_60.png?f=community){kind=avatar}
/u/9441/crop658f49c35ef2a.png?f=community)
/u/73249/crop621645f964331.png?f=community)
/u/5091/crop61ea61f79e935_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/1149061/crop5fe1095453bee_cropped.jpeg?f=community)
:strip_exif()/u/417802/crop563540b38fe2f_cropped.gif?f=community)
:strip_exif()/u/12408/dm_u_judi.gif?f=community)
/u/46804/crop5f989efcbb253.png?f=community)
:strip_exif()/u/19114/meneerdeuil.gif?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/81921/back_front_s_small.jpg?f=community)
/u/237439/kerstmuts02.png?f=community)
:strip_exif()/f/image/3OzubmjHvIwwL7sgIFrJWL6f.png?f=user_large)
:strip_icc():strip_exif()/u/65843/chef60x60.jpg?f=community)
:strip_exif()/u/122790/ava.gif?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/430617/crop601acfe4153b3_cropped.jpeg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/285051/teaglass_tweakers.jpg?f=community)
) over hoe men aan de stemmen komt:
:strip_icc():strip_exif()/u/14/wildhagen60x60.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/23872/Y2.jpg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/16567/my_avatar2.jpg?f=community){kind=avatar}
/u/22486/jasonbrooks2.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/179955/crop571e4d950dc84_cropped.jpeg?f=community)
