Aangezien ik niet weet hoelang dit nog allemaal gaat duren en jullie nog de redenen van de overstap tegoed hebben, zal ik dat hier maar even doen. Daarbij ook wat gebruikservaring met de Asus B850i/B650ei, B850pluswifi en MSI B850Tomahawk max borden.
Overstap redenen B850 Tomahawk max -> TUF B850pluswifi:- Toegankelijkheid M.2 slots i.v.m. GPU blok
- Ontoereikende koeling M.2 slots
- Geen spaghettti aan controllers & interne usb hubs
- Beschikbaarheid Wifi7 Win10 drivers
- Nieuwe MSI click bios vreselijk irritant
- Irritant gedrag met bepaalde instellingen in het MSI bios.
- Nieuwe MSI bios strategie waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen alpha,beta of final versies.
- Slechte ALC4082 onboard audio implementatie (zeer veel jitter gemeten)
- Ez click meuk waardoor er speling overblijft op het M.2 slot / heatspreader + slecht contact thermalpad
- Onderste 8-pin connector meer noodzaak dan dat het iets toevoegt
Wat betreft de ontoereikende koeling van de NVMe's is het een algemeen probleem met moederborden. Daar valt de B850 Tomahawk niets aan te verwijten.
De relatief kleine heatsinks/heatspreaders zijn gewoon niet in staat om continue 6 watt voldoende af te voeren.
In mijn situatie maak ik af en toe ook back-up images van de partities en dan wil het binnen 10min wel tegen de 70°C aanlopen. Voor de NAND chips is ook veel beter om rond de 40-50 graden te blijven, dat geeft een goede balans tussen de dataretentie en het slijtage van de cellen vanwege het wegschrijven.
Om deze reden ben ik voor custom heatsink van Axagon gegaan.
Het gaat om deze twee:
uitvoering: Axagon CLR-M2XT
uitvoering: Axagon CLR-M2XL heatsink for M.2 SSD
Iets waar ik mij verder bijzonder aan geërgerd heb is de vreselijke nieuwe MSI click bios UI. Het is vaak voorgekomen dat bij het invoeren van de instellingen het veld opeens verspringt, omdat de muis een trilling oppikt vanwege het typen..je hebt soms echt twee handen nodig om er zeker van te zijn dat het niet weer loopt te kutten met de muis.
Daarnaast is het soms slecht te zien of iets geselecteerd staat of niet. De kleur van het selectievlak steekt nauwelijks af tegen de achtergrond. Hierdoor heb ik mij regelmatig vergist en per ongeluk iets anders aangepast. Dat moet MSI echt anders doen, gewoon iets dat duidelijk afsteekt.
Vervelender is dat iedere keer wanneer de Vdd van het DRAM aangepast wordt, de Vddio/mc op dezelfde spanning gezet wordt. Ook dat alle geheugentimings die handmatig ingevoerd waren, overschreven worden wanneer je per ongeluk het menu 'High-Efficiency mode' opent en iets selecteert uit het dropdown menu, maar verder nog niet gesloten of geaccepteerd.
Dus alles bij elkaar was voor mij wel de druppel om iets beters te zoeken en in de loop van de maanden heb ik ook wel een bezinning gehad voor wat ik écht nodig heb op een mobo. Als dingen niet helemaal lekker zitten, dan blijft het bij mij knagen.
Het ontbreken van de 20G front usb-c poort is daarbij een klein gemis, maar anderzijds kan daar nog niet echt gebruik van gemaakt worden met een externe M.2 NVMe usb behuizing. Die dingen worden al pijnlijk heet met 10G bandbreedte.
Wifi7 Win10 drivers is voor mij een harde criterium omdat ik niet zal overstappen naar Win11.
En wat betreft het aantal M.2. slots, kan ik met 3 volwaardige slots ook uit te voeten door deze voor de OS + 2x Game SSD in te zetten. De muziekcollectie en andere meuk blijven dan op de vertrouwde SATA600 SSD's. Sowieso zijn er gewoon niet genoeg lanes & is er niet genoeg bandbreedte beschikbaar voor meer I/O, zonder er een spaghetti van te maken met bifurbicatie, een extra chipset, switches & controllers/hubs.
De TUFB850pluswifi heeft maar 1 usb hub aan boord voor de achterste usb-a 3.0 poorten en dat is het dan ook. De rest is allemaal native met volle bandbreedte!
De Asus B650ei & B850i borden hebben een heerlijke bios interface aan boord en alles werkt zoals het hoort. Dat is ook reden geweest waarom ik naar een Asus bord ben gaan kijken.
De TUFB850pluswifi bios is vrijwel identiek en is dan ook echt een genot om mee te werken.
Het is letterlijk met 1 hand te bedienen en logisch ingedeeld
Nou ja behalve de meerdere plekken voor bepaalde instellingen, maar dat is een probleem van moederbord fabrikanten die zich niet willen conformeren aan het AMD PBS/CBS en OC menu.
Het mist verder de Asus silicon prediction/koeler tuning van de Strix lijn, maar verder heb ik geen verschillen kunnen ontdekken. Groot voordeel imho is de aluminium heatsink dat uit 1 geheel bestaat. De vrm blijft daardoor ook koel. Volgens mij is dit een van de weinige Asus borden zonder plastic rommel.
Dan kort de plus en min punten. Uiteraard zijn een aantal hiervan persoonlijke voorkeuren.
B850Tomahawk
Voordelen
- Goede kwaliteit van het PCB en highend componenten
- Groot aluminium vrm heatsink
- Geen lane-sharing met de GPU
- Veel I/O
- Goede OC/kwaliteit van de geheugentuning
- 20G front-poort
- Toslink SPDIF uitgang
Nadelen
- Nieuwe click bios & irritant gedrag met bepaalde instellingen
- Maakt Kingston SE9 G3 usb sticks corrupt/kapot met Memtest86 (misschien verholpen in 7E62v2A46, geen behoefte gehad om nog meer usb-sticks voor de wetenschap op te offeren)
- Onboard 5G usb3.0 poorten en 20G usb-c poort kunnen op een onhandig plek zitten (past niet lekker met de Corsair 5000D i.i.g.)
- Ez click meuk - > speling op het M.2. slot & matig contact thermalpad
- Nieuwe MSI Bios update beleid -> geen onderscheid meer tussen alpha, beta of final bios versies
- Slechte ALC4082 implementatie -> veel jitter in het audiosignaal
- Onderste PCIe 8-pin connector soms echt nodig voor stabiliteit (6900XT prima zonder, met 7900XTX op hetzelfde vermogen een noodzaak, anders klapt de Seasonic TX-850 voeding eruit)
Asus TUFB850Pluswifi
Voordelen
- Superfijne en goede bios
- Goede kwaliteit van de PCB en componenten
- Groot aluminium vrm heatsink
- Geen lane-sharing met de GPU
- Goede balans I/O, voor mijn situatie meer dan voldoende
- M.2 slots blijven toegankelijk met installatie van de GPU
- Haast spaghetti vrije I/O (maar 1 usb hub/controller op het bord)
- Wifi7 Win10 drivers (alleen bij exemplaren met een Realtek RTL8922AE wifi card)
- ALC1220 -> audio kwaliteit is gewoon goed, geen brakke of meh usb implementatie van een ALC4080/ALC4082
Wat betreft de kwaliteit van de geheugentuning op de B850pluswifi, kan ik nog geen oordeel over geven. Het lijkt op hetzelfde niveau van de B850Tomahawk max te zitten, maar eerst moet ik erachter komen waar het knelpunt zit met de huidige tuning. Ik ga er van uit dat het iets kleins is en dat OC mogelijkheden ca. op hetzelfde niveau zitten als dat van het B850Tomahawk max bord.
Nadelen
- 10G usb-c front, 20G usb-c back (had het liever andersom)
- Q-latch M.2 slots (kwetsbaar en er blijft veel speling op de NVMe drive)
- Max DDR5 trainingstijd met 2x32GB dualrank erg lang >2min
- Kleine chipset heatsink & vrij hoge temperatuur (gaat richting 70°C en hoger) bij gebruik van M.2._3 slot, heeft een klein beetje luchtkoeling nodig
- Geen SPDIF uitgang
- Geen aansluiting voor een externe temperatuur sonde/thermokoppel, zoals de strix lijn dat wel heeft. Zeer handig voor het meten van de watertemperatuur & te koppelen aan de bios fancurve met een customloop of AIO.
Asus B650ei
Voordelen
- Superfijne en goede bios
- Hoogwaardige kwaliteit van de PCB en componenten
- Geen lane-sharing met de GPU
- Veel I/O voor een ITX-bord
- Uitstekende OC/kwaliteit van de geheugentuning
- Redelijke ALC4080 implementatie (een ALC1220 chip zal vaak beter zijn)
- Geen enkele controller/hub, alles is native!
- Aansluiting voor externe temperatuur sonde/thermokoppel
- Toslink SPDIF uitgang
Nadelen
- 10G usb-c front, 20G usb-c back (liever andersom)
- Plastic kap op de vrm heatsink
- Beperkte belastbaarheid vrm (voor continue gebruik zit de grens van redelijkheid wel rond de 150W)
- VRM fan gaat aan op 60° en is licht hoorbaar vanaf ca. 3000rpm, kan oplopen nabij 6000rpm bij ca. 75°C en is dan goed hoorbaar
- Lichte vrm coilwhine tijdens gebruik & in idle soort gepruttel. Het gepruttel is flink te beperken door Power supply idle control op typical te zetten. Nadeel -> ca. +6W rustverbruik
- Geheugenkoeling vergt wat aandacht of gebruik van lage Vdd/Vddq DRAM spanningen
- Belabberde montage/ondersteuning van M.2 drive. Met een singlesided SSD is het beste om er een 2mm pad onder te plaatsen tegen doorbuigen
- Met Zen5 cpu's merkwaardige relatie tussen Vsoc & Vddp, moet in een bepaald afstand tot elkaar zijn bij DDR5 6000MHz snelheid. Hopelijk een tijdelijk AGESA dingetje
Asus B850i
Voordelen, idem aan B650ei, behalve:
- Geen vrm coilwhine
- 2x Pcie 5.0x4 M.2 slots i.p.v. 1x Pcie 5.0x4 + 1x Pcie 4.0x4
- 8-traps fancurve instelling i.p.v 5-traps
- 3+1 fan aansluitingen i.p.v. 2+1 (pomp aansluiting kan op beide borden ook als fan aansluiting gebuikt worden)
Nadelen, idem aan B650ei, behalve:
- Quick-relase PCIe-slot -> in latere batches uitgefaseerd en voorzien van een normale latch