Na WW2 was er een cultuur van zowel collectief bewustzijn alsmede collectief handelen waardoor extreme partijen nauwelijks voet aan de grond kregen.
Het is hierin belangrijk om te beseffen dat de politiek, zij het met vertraging, altijd de burger volgt, ook al lijkt dit soms niet zo. Want de cultuur en moraal is van burgers wordt binnen in een democratie uiteindelijk afspiegelend in de politiek. Uiteraard wordt de burger ook zelf beïnvloed, maar dat gebeurd veel breder dan alleen vanuit de politiek zelf.
Geleidelijk maar over de tijd ontstaan er grote verschuivingen qua maatschappelijk bewustzijn en normeringen, die gaan vooraf voordat er een voedingsbodem is waarin extremisten kunnen ontstaan. Het probleem binnen een democratie is dat elke geleidelijke stap naar extremisme op zichzelf gezien vaak niet als dermate problematisch wordt gezien dat men zit als grensoverschrijdend qua norm.
Uiteindelijk is het probleem dat een X percentage van de bevolking, wat percentages kan bereiken van 30/40%, qua normen en waarden geen problemen heeft met extremistische en antidemocratische/rechtsstatelijke standpunten.
De discussie gaat vaak over standpunten en de oorzaak van extreemrechts, maar uiteindelijk is het probleem dat extreme partijen zeer bedreven zijn in het ontmantelen van de democratische rechtstaat en het overtreden van wat algemeen wordt gezien als een basale set aan mensenrechten. Het gaat uiteindelijk om het installeren van autoritaire macht. Als dat gebeurd, dan wordt het vaak extreem lastig om een democratie nog fatsoenlijk te herstellen, zie Hongarije. Dat koste daar meer dan een generatie (20 jaar+). En dan had Orban nog niet eens de middelen om verder te gaan, voor hoe het nog verder uit de hand kan lopen kijk je naar Amerika.
Dat is een lange periode van een mensenleven die gebukt kan gaan onder een autoritaire of zelfs totalitaire staat, in een tijdperk waar autocraten actief kennis uitwisselen of hoe ze de macht kunnen krijgen en behouden.
Dat het zover heeft kunnen komen, is eigenlijk al een gigantisch probleem en is zoals ze in de VS zeggen is het eigenlijk al heel lang een 5 alarm fire. Zoals gezegd, hoe meer zetels de autocraten krijgen, des te meer gaan mensen/politici/media/etc geloven in "de logica" dat met genoeg populariteit je er eigenlijk niets meer aan kan doen.
Paradoxaal genoeg breekt juist hierdoor het verzet naarmate de autocraten populairder worden. De maatregelen die nog genomen hadden kunnen worden, komt steeds minder steun voor. Zeker omdat net zoals in Weimar conservatieve/rechtse partijen zich existentieel bedreigt voelen door extreemrechts. Je keert je eigenlijk actief tegen een deel van je voormalige achterban.
Er zijn hierdoor eigenlijk 2 kapitale fouten gemaakt in de geschiedenis. De eerste fout was zoals hierboven beargumenteerd dat men het überhaupt zover heeft laten komen. Ten tweede, men heeft vervolgens ook geen plan voor als het wel zover komt.
De liberale democratische rechtstaat heeft wettelijke verplichting de gehele bevolking te beschermen en te vertegenwoordigen,, juist om de tirannie van een autocratie te voorkomen. In die zin is het ontbreken van een plan hiervoor onwerkelijke naïef geweest. De huidige autocraten draaien bijna 1 op 1 de draaiboeken van de geschiedenis af, het is niet moeilijk om te voorspellen wat ze doen en gaan doen. We willen het alleen niet geloven, dus zijn media/politici telkens verbaast als het toch wel gebeurd, keer op keer. .
En als je dan wat wilt doen mocht het probleem al zo groot zijn en je hebt geen enkel plan of vooruitziende blik gehad als politiek, dan blijven alleen slechte opties over. Dan moet je denken aan (nood)wetgeving om partijen te verbieden of uit te sluiten. Dan zit nog wel een bevolking die daarna nog steeds in meer of mindere maten overtuigd is van extreme anti democratische/rechtstatelijkheid standpunten. Het verbod is dan absoluut de makkelijkste stap relatief gezien, de problemen escaleren waarschijnlijk alleen maar verder daarna. Dan kijk je ook dan zomaar aan tegen een proces van generatie (20+ jaar) om stabiliteit terug te brengen. Hopelijk dan nog met een functionerende democratische rechtstaat.
Er zijn dus imho 2 kapitale fouten gemaakt dus qua geschiedenis:
- Je moet allereerst extremisme/autoritaire partijen zien te voorkomen
- Als ze toch opkomen, moet je een werkbaar en haalbaar plan hebben wat de toetsing der geschiedenis doorstaat.
History does not repeat itself, but it rhymes.
"When I am weaker than you I ask you for freedom because that is according to your principles; when I am stronger than you I take away your freedom because that is according to my principles"- Frank Herbert