[Debian] Oud mobo en 200 gb hd's.

[shorty]

Naar aanleiding van mijn andere topic (BalusC in "Jetway mobo en 200 gig hd...") heb ik een site gevonden waar wordt uitgelegd dat Linux onafhankelijk van het BIOS, HD's kan aanspreken. Hierdoor zou dus de 137 GB limiet van mijn mobo/bios kunnen worden opgeheven en zou Linux de volle 200 GB moeten zien. Dit maak ik op uit onderstaand stukje:

1. Het probleem

Veronderstel dat je een disk hebt met meer dan 1024 cylinders. Veronderstel bovendien dat je een besturingssysteem hebt dat gebruik maakt van de oude INT13 BIOS interface naar disk I/O. Dan heb je een probleem, omdat deze interface een 10-bit veld voor de cylinder gebruikt, waarop de I/O wordt gedaan, dus dat cylinders 1024 en daarboven niet toegankelijk zijn.

Gelukkig maakt Linux geen gebruik van de BIOS, dus is er geen probleem.

Bron: http://www.ibiblio.org/pu...nehtml/Large-Disk-NL.html

Volgens die bronsite moet het dus kunnen. Ik heb het hele document doorgelezen alleen kan er nog niet achter komen wat ik nou precies moet doen. Wel neem ik aan dat ik iets in LILO moet aanpassen en waarschijnlijk iets in de kernel. Op de 200 GB HD komt geen besturingssysteem te staan, hij zit er gewoon in voor opslag. Misschien dat iemand van jullie dit al een keer heeft gedaan en mij in het simpel kan uitleggen in welke richting ik moet zoeken of misschien zelfs wat ik moet doen.

[ Voor 3% gewijzigd door shorty op 11-08-2004 10:25 ]

[Verwijderd]

En hoe groot is de schijf dan volgens Debian?

code:

hdparm -I /dev/hda | grep "device size"

^{/dev/hda dus vervangen door je eigen schijf}

[ Voor 33% gewijzigd door Verwijderd op 11-08-2004 10:51 ]

[shorty]

In Debian kan ik hem helemaal nog niet benaderen, niet met hdparm en ook niet met fdisk. Dit staat nog wel in m'n dmesg:

code:

~$ dmesg | grep hdd

hdd: WDC WD2000JB-00EVA0, ATA DISK drive

Partition check:
 hda: hda1 hda2 hda3 < hda5 hda6 hda7 >
 hdb: hdb1
 hdc: [PTBL] [9729/255/63] hdc1
 hdd:end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 0
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 2
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 4
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 6
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 0
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 2
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 4
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 6
 unable to read partition table

HD is wel goed, in een Windows bak doet ie het.

edit:
[code]# hdparm -I /dev/hdd
/dev/hdd: Input/output error[/code]

[ Voor 27% gewijzigd door shorty op 11-08-2004 10:54 ]

[cool_zero]

Je moet ervoor zorgen dat deze harddisk niet word gedetecteerd in de bios. In linux wordt die dan gevonden en kun je hem met de juiste grote benaderen. Je hoeft niets in je lilo te wijzigen want je zegt zelf al dat je opstart vanaf een andere harddisk. Als je partities automatisch wil mounten dan kan je dat doen in /etc/fstab.

[shorty]

dus ik zet gewoon het bios de secondary slave op none en dan vind linux hem automatisch?

en daarna kan ik gewoon fdisk /dev/hdd doen en een fs maken enzo?

maar negeert linux het bios niet standaard?

[ Voor 43% gewijzigd door shorty op 11-08-2004 12:30 ]

[cool_zero]

Ja dat klopt, makkelijk hè

[Wilke]

Want ook al gebruikt Linux de BIOS-functies en INT13 niet om de HD te benaderen, als het BIOS zegt 'het is zus-en-zo'n schijf', dan neemt het wel die info over, ook al is die fout - daarom krijg je vast die I/O error messages.

Het probleem is alleen dat het BIOS zorgt voor het booten. Dus je kunt niet booten van een schijf die het BIOS niet heeft herkend.

Mogelijke oplossing die ik hier heb gevonden:

To solve it i installed a second hdd (old 1 gb seagate) as hda (told bios about it) the ibm as hdc (did NOT tell bios about it) [..]. Linux boots using the 1 Gb drive and the kernel 'finds' the IBM."

Ik hoop dus dat dat werkt; dus dat Linux die schijf wel detecteert als je in het BIOS niet hebt aangegeven dat hij er is.

[shorty]

Wilke schreef op 11 augustus 2004 @ 12:30:
Het probleem is alleen dat het BIOS zorgt voor het booten. Dus je kunt niet booten van een schijf die het BIOS niet heeft herkend.

Ik boot er ook niet van

cool_zero schreef op 11 augustus 2004 @ 12:30:
Ja dat klopt, makkelijk hè

Ik ga het proberen, zou super wezen

Maar als je hem laat detecteren in het bios dan neemt ie die instellingen dus over. Wanneer je dit niet doet, dus in het bios op disabled zet, detecteerd linux zelf de instellingen en die kunnen wel correct (200gig) zijn?

[blaataaps]

ThAcRoW schreef op 11 augustus 2004 @ 12:34:
Maar als je hem laat detecteren in het bios dan neemt ie die instellingen dus over. Wanneer je dit niet doet, dus in het bios op disabled zet, detecteerd linux zelf de instellingen en die kunnen wel correct (200gig) zijn?

Ik boot mn oude pc hier ook van een 1.6G schijfje, dat is de enige schijf die door de bios gezien wordt, de rest van de schijven herkent linux daarna prima, dus ja, dat zou kunnen

[Gert22]

blaataaps schreef op 11 augustus 2004 @ 12:35:
[...]
Ik boot mn oude pc hier ook van een 1.6G schijfje, dat is de enige schijf die door de bios gezien wordt, de rest van de schijven herkent linux daarna prima, dus ja, dat zou kunnen

Je kunt ook gewoon van de 200Gb schijf booten, als je /boot maar op een partitie zet die in de eerste 1024 cylinders van de schijf zit. Zie ook de Large-Disk Howto: http://www.tldp.org/HOWTO/Large-Disk-HOWTO-1.html

[Wilke]

Gert22 schreef op 11 augustus 2004 @ 12:42:
Je kunt ook gewoon van de 200Gb schijf booten, als je /boot maar op een partitie zet die in de eerste 1024 cylinders van de schijf zit. Zie ook de Large-Disk Howto: http://www.tldp.org/HOWTO/Large-Disk-HOWTO-1.html

Lijkt me niet, want om van een schijf te kunnen booten moet je hem door het BIOS laten detecteren, en dan neemt Linux die foute info over, right? <-- dit weet ik dus niet helemaal zeker, wie wel?

Dus dan werkt de schijf weer helemaal niet.


Of werkt het toch anders dan ik denk? Gezien de I/O fouten die de topicstarter krijgt lijkt het me dat het zo werkt, maar wie weet..

offtopic:
Die HOWTO is zo te zien nogal gedateerd

[ Voor 6% gewijzigd door Wilke op 11-08-2004 12:48 ]

[shorty]

Ik hoop dat het werkt, kan helaas nu niet testen want zit niet thuis. Straks direct ff me bios veranderen

Die how-to staat ook in me openingspost ja, maar is uit 2000 dus beetje oud.

blaataaps schreef op 11 augustus 2004 @ 12:35:
[...]
Ik boot mn oude pc hier ook van een 1.6G schijfje, dat is de enige schijf die door de bios gezien wordt, de rest van de schijven herkent linux daarna prima, dus ja, dat zou kunnen

Haha, dus je bios herkent de rest van de grotere schijven niet maar linux wel?

[Wilke]

Dat schijnt.

Maar ik wil dus graag ff van je horen of het uiteindelijk ook bij jou werkt op deze manier, want dan ga ik het misschien in de (uitgebreide) FAQ opnemen.

[shorty]

Ik laat het direct weten of het gelukt is of niet. Ben rond half 5 thuis dus dan weten jullie het.

[Verwijderd]

je loopt nog steeds tegen de beperkingen van de ata/ide controller lijkt mij, als ik me niet vergis lag die rond de 160GB (kan ook die 137GB zijn). Oudere BIOSen herkennen echter maar tot bijvoorbeeld 4GB, __die__ grens heeft geen toepassing op linux/*nix. Je zal logiserwijs nooit grotere schijven kunnen benaderen dan de controller aan kan; je kan niet om de controller heen.
Ik heb in mijn pentium 60 een 20GB schijf gehad, het BIOS herkende de schijf echter niet als 20GB. Maar nadat de loader uit het MBR gelezen was kon die grens zonder problemen opgeschoven worden tot ver voorbij die 20GB.

[cool_zero]

Wat hier gezegd wordt klopt allemaal. De fout ontstaat omdat linux de bios aanroep van de harddisk overneemt. Door het uitzetten in de bios voorkom je dit probleem. Als je er toch vanaf wilt opstarten moet je zorgen dat lilo op een kleine partitie aan het begin van de schijf staat. Om daarna de schijf goed te laten herkennen i.p.v. de eerder gemelde errors te krijgen is het nodig om aan lilo de opties lba32 en linear mee te geven.

En dit is de goed url voor het opstarten van grote partities:
http://www.tldp.org/HOWTO/Large-Disk-HOWTO-5.html#ss5.4

[shorty]

Verwijderd schreef op 11 augustus 2004 @ 12:59:
je loopt nog steeds tegen de beperkingen van de ata/ide controller lijkt mij, als ik me niet vergis lag die rond de 160GB (kan ook die 137GB zijn). Oudere BIOSen herkennen echter maar tot bijvoorbeeld 4GB, __die__ grens heeft geen toepassing op linux/*nix. Je zal logiserwijs nooit grotere schijven kunnen benaderen dan de controller aan kan; je kan niet om de controller heen.
Ik heb in mijn pentium 60 een 20GB schijf gehad, het BIOS herkende de schijf echter niet als 20GB. Maar nadat de loader uit het MBR gelezen was kon die grens zonder problemen opgeschoven worden tot ver voorbij die 20GB.

Hmmmm ja dat is natuurlijk ook weer zo. Is de grens van ATA100 sowieso 137 gig of kan ik anders gewoon een promise ata100 controller kopen die wel tot 200 gig kan?

cool_zero schreef op 11 augustus 2004 @ 13:01:
Wat hier gezegd wordt klopt allemaal. De fout ontstaat omdat linux de bios aanroep van de harddisk overneemt. Door het uitzetten in de bios voorkom je dit probleem. Als je er toch vanaf wilt opstarten moet je zorgen dat lilo op een kleine partitie aan het begin van de schijf staat. Om daarna de schijf goed te laten herkennen i.p.v. de eerder gemelde errors te krijgen is het nodig om aan lilo de opties lba32 en linear mee te geven.

En dit is de goed url voor het opstarten van grote partities:
http://www.tldp.org/HOWTO/Large-Disk-HOWTO-5.html#ss5.4

Dus dan zou linux toch tot die 200 gig kunnen gaan doordat het de bios niet meer aanroept?

[ Voor 82% gewijzigd door shorty op 11-08-2004 13:04 ]

[Verwijderd]

Als je een pci ide controller erin doet heb je sowieso geen last van grenzen omdat die dingen een eigen bios hebben dat gemaakt is om grote schijven aan te kunnen.

Zoals ik al zei heeft je BIOS niets te maken met de 137BG grens, je BIOS heeft een grens op bijvoorbeeld 8.4GB.

Die howto is uit 2001, waren er toen al schijven >137GB?

[ Voor 37% gewijzigd door Verwijderd op 11-08-2004 13:08 ]

[shorty]

Jup idd, maar vind het een beetje zonde om er nu direct een te kopen en er dan achter komen dat ik door uitschakeling van de bios ook tot die 200 gig kan komen

[Verwijderd]

Dan probeer je het uit, kan je niet tot de 200GB dan kan je daarna altijd nog een ata kaartje kopen

[blaataaps]

Ik denk dat de large disk howto hier geenszins van toepassing is, maar de 137 gb limiet van controllers, ik geloof dat dat soms op te lossen is door de bios te flashen met een nieuwere versie die de onboard controller een trap verkoopt meer te kunnen adresseren. Als de controller dat niet verteld kan worden, zal een pci-kaartje als het goed is een oplossing brengen

[shorty]

Dat is ook weer zo

http://silverapp1.mycom.n...uctID=20790&productType=1

Daarmee zou ik tot de 200GB moeten kunnen?

[Verwijderd]

Volgens de manual niet (http://www.promise.com/su...ltra100_TX2_manual_En.pdf)

Onboard BIOS with LBA translation and Extended Int 13, supporting IDE hard
drives up to 128GB

De Promise Ultra133 kan het wel (http://www.promise.com/ma...file/Ultra133tx2DS_v3.pdf)

Recognizes drive capacities exceeding 137GB each

[ Voor 30% gewijzigd door Verwijderd op 11-08-2004 13:19 ]

[shorty]

dan moet ik deze dus hebben: http://www.promise.com/su...133_manual_Promise_v2.PDF

en

http://silverapp1.mycom.n...uctID=25654&productType=1

[Gert22]

cool_zero schreef op 11 augustus 2004 @ 13:01:
Wat hier gezegd wordt klopt allemaal. De fout ontstaat omdat linux de bios aanroep van de harddisk overneemt. Door het uitzetten in de bios voorkom je dit probleem. Als je er toch vanaf wilt opstarten moet je zorgen dat lilo op een kleine partitie aan het begin van de schijf staat. Om daarna de schijf goed te laten herkennen i.p.v. de eerder gemelde errors te krijgen is het nodig om aan lilo de opties lba32 en linear mee te geven.

En dit is de goed url voor het opstarten van grote partities:
http://www.tldp.org/HOWTO/Large-Disk-HOWTO-5.html#ss5.4

Mijn idee, maar volgens mij zijn we allebei inderdaad een beetje snel met de conclusie. Ik had iig geen rekening gehouden met de mogelijkheid dat de controller geen raad weet met zulke grote harde schijven

[cavey]

pfoe, kan je niet met lilo meegeven dat ie de bios instellingen voor bijv. /dev/hdd moet negeren en zelf detecteren?

beetje analoog aan dat je lilo kan aan laten geven dat ie de bios nummers van de drives moet remappen (waardoor je E schijf op secondary slave als primary master wordt gezien zodat je win98 kan installeren bijv ) ... ? heb al tijdje niet meer in de lilo docs gekeken.. laatste keer was om uit te vogelen hoe ik m'n 120GB schijf aan de praat kon krijgen..

bleek het uiteindelijk te liggen aan het 32GB cripple-me jumpertje, maar dit terzijde

[shorty]

ik hoop niet dat jullie te snel waren

maar ik probeer het zo gewoon ff en anders haal ik alsnog een controller.

is zo'n controller moeilijk te installeren onder linux?

[nero355]

Mag ik even vermelden dat ik ooit hee lang geleden een Cyrix MXII 166 MHz PC'tje had met een mobo dat officieel tot 8,4 GB kon maar toch een 15 GB schijf zag toen ik die voor iemand moest testen

Voor het geval TS een HD heeft die groter is dan 8,4 GB en dan daarmee dus kan proberen te booten indien die dat nog niet heeft geprobeerd

[igmar]

Gert22 schreef op 11 augustus 2004 @ 12:42:
Je kunt ook gewoon van de 200Gb schijf booten, als je /boot maar op een partitie zet die in de eerste 1024 cylinders van de schijf zit. Zie ook de Large-Disk Howto: http://www.tldp.org/HOWTO/Large-Disk-HOWTO-1.html

Dan zijn er een aantal mogelijke problemen :

- BIOS herkent de disk helemaal niet (ik heb z'n systeem)
- BIOS crashed (heb ik d'r ook een van )
- BIOS geeft verkeerde parameters door

#1 en #2 zijn vaak op te lossen als de drive 'clipping' kent, daarmee geeft de disk een capaciteit terug van 8.3 GB ofzo, en daar hebben de meeste BIOS'sen geen problemen mee. Het vereist vaak wel een kernel recompile.

#3 kan vervelende zijn : LILO gebruikt de info om de kernel te laden, en als de het systeem zo op de foute sectoren uitkomt kan dat ervoor zorgen dat de kernel niet geladen kan worden.

[Verwijderd]

probleem 3 kan je toch gewoon oplossen door in de bios aan te geven dat ie geen ata detection mag doen?

[shorty]

M'n bios herkent hem wel alleen hij geeft de verkeerde size weer (137GB in plaats van 200GB). Maar ik boot dus _niet_ van die 200GB HD, dat doe ik via een oud 15GB schijfje.

[cool_zero]

Deze informatie verandert de zaak wel weer een beetje. De int13 limiet ligt op 32 gb. Ik had nog niet gedacht aan de controller limiet van 137 gb. Je zou kunnen kijken of dit echt door de controller komt door te kijken wat linux doet als je de harddisk uitzet in de bios. Als het niet werkt dan zou je eerst nog kunnen kijken voor een bios update. Als deze er niet is(of geen oplossing is voor dit probleem) dan is een promise controller een oplossing. De meeste nieuwe distributies ondersteunen deze waarschijnlijk wel.

[shorty]

Jup was ik ook van plan. Eerst proberen en als het dan niet werkt een promise kaartje halen.

Heb al een bios update gedaan maar heeft niet geholpen en kan geen andere update vinden voor:

Jetway 694AS
Award Modular 6.00PG
VIA Apollo Pro 133A

[igmar]

En je hebt ook een kernel die dit kan aanspreken ? Voor de meeste kernel versies heb je een patch nodig.

[shorty]

Heb nu in de bios de secundary slave waar ie op zit op none gezet maar nog steeds hetzelfde:

code:

Partition check:
 hda: hda1 hda2 hda3 < hda5 hda6 hda7 >
 hdb: hdb1
 hdc: [PTBL] [9729/255/63] hdc1
 hdd:end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 0
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 2
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 4
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 6
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 0
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 2
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 4
end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 6
 unable to read partition table

Dat wordt denk ik een promise kaartje halen....

2.4.21 is m'n kernel.

[ Voor 3% gewijzigd door shorty op 11-08-2004 16:21 ]

[igmar]

ThAcRoW schreef op 11 augustus 2004 @ 16:20:
2.4.21 is m'n kernel.

Veels te oud, ik zou eerst een recente kernel proberen. D'r zijn de laatste tijd vrij veel IDE patches gemerged.

[shorty]

Ik heb nu wat anders geprobeerd namelijk:

Ik heb de nieuwe 200GB op /dev/hdb gezet en hij werkt perfect! Alleen nu heb ik een 120GB disk die ik altijd op hdb had op /dev/hdd gezet en nu krijg ik met die oude disk dezelfde meldingen! Zou er iets corrupt zijn met /dev/hdd ofzo? Of kan dat niet?

Ben niet zo'n linux kenner

Voor het overzicht:

200GB hd werkt op HDB
120GB hd werkt op HDB

200GB hd werkt niet op HDD
120GB hd werkt niet op HDD

Lijkt me dat de controller port naar z'n gootje is?

code:

  hdd:end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 0
 end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 2
 end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 4
 end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 6
 end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 0
 end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 2
 end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 4
 end_request: I/O error, dev 16:40 (hdd), sector 6
  unable to read partition table

[ Voor 56% gewijzigd door shorty op 11-08-2004 17:38 ]

[cool_zero]

Kan ook een kapotte kabel zijn. En waarom zet je de harddisk niet op secundary master zodat je een hdc krijgt?

[shorty]

ik heb al een hda, hdb en hdc. kabel heb ik al vervangen precies hetzelfde gedoe.

maar wat me zo raar lijkt is dat de secundary master wel werkt en de secundary slave niet. kan dat gebeuren dat er van 1 ide poort 1 ding kapot is?

[cool_zero]

Het zou heel goed een conflict kunnen zijn tussen datgene wat op secundary master en op secundaary slave zit. zet b.v. de 120 GB eens op sec. master en de 200 GB sec. slave. Een beetje spelen met combinaties kan wel eens de oplossing zijn,

[shorty]

oke probeer ik dat even. heb al wel een beetje zitten switchen maar er zijn vast nog meer combo's

Trouwens, kan het zo zijn dat van dezelfde poort in "ide slot" stuk is?

Krijg dus echt altijd op /dev/hdd een input/output error. Met welke HD dan ook erop. Kan zo'n poort dan voor de helft stuk zijn?

Kernel patch is ook niet nodig aangezien hij de 200GB hd wel ziet en ik kan hem ook gebruiken op een andere poort wanneer ik hem op hda, hdb of hdc zet. op hdd werkt het niet.

[ Voor 87% gewijzigd door shorty op 11-08-2004 21:43 ]

[TGEN]

Check ook de jumpers achterop de schijf, sommige schijven hebben exotische combinaties voor elke mogelijke bezetting van een IDE channel.

[cool_zero]

Als je harddisk in een ander geval wel goed werkt, maar niet goed werkt als je hem aan alleen op sec. slave (hdd) zet doormiddel van een goede idekabel en de schijf zit ook nog eens aan het uiteinde van die kabel (ene uiteinde aan mobo, andere uiteinde aan de schijf) dan begin ik inderdaad te vermoeden dat er iets stuk is met de controller. Dit kan ik de controller zelf zijn, maar ook een pinnetje dat slecht contact maakt op het moederbord.

[shorty]

TGEN schreef op 12 augustus 2004 @ 01:00:
Check ook de jumpers achterop de schijf, sommige schijven hebben exotische combinaties voor elke mogelijke bezetting van een IDE channel.

Zoveel combinaties kunnen er niet zijn bij die hd's, zitten maar 8 pinnen (dus 4 jumpers) op (master/slave/master with slave/cable select). Heb ook denk ik alle combo's gehad.

cool_zero schreef op 12 augustus 2004 @ 01:23:
Als je harddisk in een ander geval wel goed werkt, maar niet goed werkt als je hem aan alleen op sec. slave (hdd) zet doormiddel van een goede idekabel en de schijf zit ook nog eens aan het uiteinde van die kabel (ene uiteinde aan mobo, andere uiteinde aan de schijf) dan begin ik inderdaad te vermoeden dat er iets stuk is met de controller. Dit kan ik de controller zelf zijn, maar ook een pinnetje dat slecht contact maakt op het moederbord.

Ik gebruik een goede ide kabel en de schijf heb ik aan het begin en aan het einde gehad. Het netste is toch de master aan het einde van de kabel?

Denk ook dat het controller is, nog nooit meegemaakt dat zo'n poort voor de helft werkt maar eens moet de eerste keer zijn Vanmiddag dus maar ff een ide controller halen van promise. Die _moet_ wel werken anders weet ik het ook niet meer

[cool_zero]

shorty schreef op 12 augustus 2004 @ 09:10:
Ik gebruik een goede ide kabel en de schijf heb ik aan het begin en aan het einde gehad. Het netste is toch de master aan het einde van de kabel?

Dat klopt, ik doe het fout, slave zit inderdaad officieel in het midden en master aan het uiteinde, maar meestal maakt het niet zoveel uit.

[shorty]

Vanmiddag ff Promise IDE Controller ATA133 TX2 gehaald en werkt perfect

Iedereen bedankt voor het meedenken, ik hou het er maar bij dat de controller op m'n mobo niet helemaal goed is

[Gillie]

Zal hier een uitleg geven van een Windows machine welke ik eens bij mijn zwager heb geïnstalleerd.

Op de windows machine: 2x HDD, 1e door BIOS herkent. 2de is te groot voor BIOS.

Inderdaad zoals eerder in de draad genoemd, voor 2de HDD, in BIOS op none.

Windows herkent deze 2HDD, automagisch, met de volledige grootte.

Feit is dat Windows, het BIOS driver 'vervangt' door een eigen en snellere driver. Met DMA ondersteuning, bijvoorbeeld.

Linux zal hetzelfde doen.