Confusion schreef op 09 September 2003 @ 16:05:
Het probleem is dat heel veel mensen van mening zijn dat ze naar eer en geweten handelen, waar anderen het daar niet mee eens zijn.
Denk aan de proefpersonen in het klassieke experiment waarin ze mensen stroomschokken moeten toedienen als ze iets niet goed genoeg kunnen, omdat ze het dan sneller zouden leren. Het zijn gewone mensen, die uiteindelijk mensen dodelijke schokken toebrengen. Iedereen die je over het experiment vertelt, denken dat zij wel in staat zouden zijn zich beschaafd te gedragen. Dat is absolute onzin: het experiment toonde juist aan dat hele normale mensen zich als bruten gaan gedragen; mensen waarvan je het niet zou verwachten: vaders, artsen, leraren. Slechts weinigen weerstaan de druk en zeker weten dat je niet tot die groep zou behoren is de conclusie van het experiment ontkennen.
Ik interpreteer dat experiment anders. Deze mensen werd geld (egoistisch belang) aangeboden om mee te doen aan een experiment waarbij ze als leraar moesten optreden en een leerling (waarvan ze dachten dat hij ook een vrijwilliger was) steeds sterkere stroomschokken moesten toedienen als deze een fout antwoord gaf. De leraren maakten als snel bezwaar toen de leerlingen pijn begonnen te uiten. Maar wat bleek: als de testleider de volledige verantwoordelijkheid op zich nam, dan kon hij ze overtuigen om door te gaan zelf als de leerling huilde en riep dat hij hartproblemen had.
Dit experiment is opgezet om een verklaring te vinden waarom in de 2e wereldoorlog hele gewone mannetjes tot gruweldaden in staat waren. Hiermee wordt mijns inziens bewezen dat als mensen geen ethische opvoeding hebben gehad ze heel gemakkelijk door anderen kunnen worden misbruikt. (Befehl ist befehl) Daarom is het ook niet genoeg dat mensen zeggen: leven en laten leven. Als ethiek niet dieper geworteld is dan dat, kan het op allerlei manieren mis gaan.
Overigens handelden deze mensen absoluut niet naar eer en geweten. Hun geweten vertelde hen dat ze iets fout deden, maar de zucht naar het geld en het kunnen afschuiven van de verantwoordelijkheid deed hen doorgaan. Mensen die egoïstische motieven nastreven zullen altijd rationalisaties zoeken om hun geweten schoon te wassen.
Ik moest wel, ik dacht er niet bij na, iedereen doet het, hoe kon ik dat weten, ik voelde mij niet lekker, anderen doen ergere dingen, hij zei dat ik dat moest doen etc.
Wanneer je je door egoïstische motieven laat leiden in ethische vraagstukken, handel je altijd fout en dus niet naar eer en geweten, zelf als het resultaat positief uitpakt!
Afgezien van dergelijke extreme situaties, zijn er ook normale situaties waarin mensen er andere denkbeelden op nahouden. Ik hoorde laatst een huisgenoot het volgende vertellen: op zijn werk was er iemand die zei: "als ik de jackpot van 7 miljoen euro win, dan ga ik een dorp in Afrika helpen. Dan laat ik daar windmolens bouwen en koop ik koelkasten, zodat ze allemaal een koelkast hebben". Iemand met goede bedoelingen kan zo ergens faliekant naast zitten.
Als die persoon dat meent is dat op zich wel mooi. Het kan ook een excuus zijn om nu niets te doen en je toch goed te voelen. Je kunt daar dus niet over oordelen. Of goede bedoelingen tot rampen leiden is niet van wezenlijk belang bij ethiek. Om dan toch de bijbel er dan maar weer bij te halen. De rechtbank beoordeelt mensen op hun daden, maar God beoordeelt mensen op hun intenties. Als jij de inbreker doodschiet die jouw gezin bedreigt kan de rechtbank je veroordelen tot gevangenisstraf maar ethisch hoeft jouw gedrag niet laakbaar te zijn.
Hetzelfde gebeurt op ethisch vlak: mensen met -in hun eigen ogen- goede bedoelingen, maken fouten. Zo is een zwangere tiener echt niet geholpen met de boodschap dat ze het kind moet houden omdat ze anders een moord pleegt, daar waar mensen met de beste bedoelingen haar ziel willen beschermen. Dat je iets vindt betekent niet automatisch dat je naar die mening gedragen het meest toepasselijk is.
Daar ben ik het maar ten dele mee eens. Respect voor het leven is een goed uitgangspunt voor ethisch handelen. Daarom moet je volgens mij negatief staan t.o.v. abortus tenzij andere argumenten zwaarder wegen. Ik vind dat een beter uitgangspunt dan dat abortus gewoon moet kunnen en alleen de wil van de moeder belangrijk is. Want dan gaan al snel de egoïstische motieven overheersen.
Wie verkracht wordt mag van mij abortus plegen. Ook bij prostituees zie ik liever abortus. Als het zou betekenen dat kinderen moeten opgroeien in staatsinrichtingen ook. Maar het moet niet zo worden dat mensen zo nonchalant worden dat ze even snel abortus laten plegen. Laat ze dan het kind voldragen en ter adoptie geven. Ik vind het een schrijnend onrecht dat aan de ene kant de wetenschap er alles aan doet om veel te vroeg geboren kinderen te laten overleven, waarvan het merendeel mismaakt is en tegelijkertijd anderen potentieel gezonde kinderen bij wijze van spreken door de wc spoelen.
Mensen verschillen van mening over wanneer ze naar eer en geweten handelen en soms zitten mensen er gewoon naast. Ze hebben geen gelijk en kunnen geen goede argumenten aanvoeren voor de normen en waarden waarop ze hun handelen baseren. Argumenten zijn in deze geen zuivere logische argumenten, maar kunnen van de vorm zijn: "ik wil niet dat iemand mij beroofd, dus beroof ik niemand". Wat jij toestaat, sta je een ander toe bij jou te doen.
Dat verschillende mensen via verschillende afwegingen tot andere uitkomsten komen is niet erg en zelfs wenselijk. Voor de meeste menselijke vraagstukken bestaat sowieso geen eenduidig antwoord, dus dat is ook niet gewenst. Bij ethiek gaat het niet om de uitkomst, maar om de afweging zelf. Als de afweging zorgvuldig, en niet ingegeven is door egoïsme, dan is er sprake van ethisch handelen, zelfs al dood je mensen.
Eenieder kan bij zijn handelen naar zijn een medemens, inderdaad de gulden regel toepassen, hoe zou ik het vinden als een ander mij dit aandeed. Deden mensen dat ook maar, dan was de wereld op slag een heel stuk beter. Ik herhaal een conclusie van wetgeleerden, die ik al eerder gepost heb:
De mens had beter niet kunnen worden geschapen, maar nu hij er is moet hij zijn daden onderzoeken,.We zijn het er allemaal over eens dat we niet zomaar gedrag volgens elk ethisch systeem goed kunnen keuren, maar we kunnen ook nauwelijks regels opstellen voor wat aanvaardbaar is. Vaak kunnen we echter wel inzien of bepaalde argumenten steekhoudend zijn. In die zin is abortus een illustratief voorbeeld. De zijnsstatus van een bevruchte eicel is onduidelijk, waardoor niet helder is of de norm dat je niemand zal vermoorden opgaat. Bovendien is zelfs die regel onderhevig aan uitzonderingen: veel mensen vinden euthanasie aanvaardbaar. Het simpele argument 'abortus is moord' is daarom niet direct steekhoudend.
Simpele argumenten zijn nooit goed. Het zijn de fundamentalistische zwart/wit denkers die denken dat je complexe ethische vraagstukken met eenvoudige vuistregels kan oplossen. Zoals ik heb proberen aan te tonen omhelst de bijbel meer dan 10 geboden. Dat is slechts een klein uittreksel uit een lang boek. “Abortus is moord” is dan ook een inhoudsloze kreet, maar “ongeboren leven heeft ook recht op bescherming” niet.
Mensen met een emotionele binding met hun ethiek kan je echter niet met analyse van argumenten tot tolerantie dwingen, zeker niet wanneer tolerantie helemaal geen deel van hun normen en waarden uitmaakt. Vaak is men wel van mening tolerant te zijn, maar hoevelen zijn werkelijk tolerant als het er op aan komt? Is het wel mogelijk tolerant te zijn als het er op aankomt? Hebben we uberhaupt nog wel recht elkaar terecht te wijzen? Heeft er iemand meer gelijk dan de ander? Of hebben we uiteindelijk toch eigenlijk helemaal geen argumenten om iemand ervan te overtuigen dat zijn ethiek niet deugt?
Sommige mensen hebben een zodanige karakterstructuur dat ze intolerant zijn naar andersdenkenden. Dat geloof mensen intolerant maakt, is juist het tegendeel van waar. Zulke mensen zullen zonder geloof net zo intolerant zijn, en er is dan helemaal geen hogere autoriteit meer die ze moreel kan terecht wijzen. We zullen moeten accepteren dat zulke mensen bestaan, maar duidelijk moeten maken dat zij juist geen representanten zijn van het geloof. Ook tegenstanders van geloof moeten daarom niet deze mensen als de “ware” gelovigen voorstellen, want daar spelen ze dit soort lieden juist mee in de kaart, want het legitimeert hen. De man die abortusarts vermoordt, moet daarom niet worden afgeschilderd als weer een fanatieke gelovige, maar iemand die van geloof zo weinig begrepen heeft, dat hij in zijn waanzin zelf op de stoel van God is gaan zitten.
Om je laatste vragen te beantwoorden: Je mag een mens niet oordelen. Zijn gedrag wel. Om terug te komen op de man die ijskasten wil uitdelen. Je mag hem niet oordelen als een hypocriet, want je kan niet in zijn hoofd kijken, misschien meent hij het wel. Doet hij tegelijkertijd allerlei dingen die haaks staan op zijn mooie ideeën, dan mag je hem daar best mee confronteren. Volgens de bijbel heb je zelfs de morele plicht om hem daarmee te confronteren, zodat hij zich bewust kan worden. Het is juist heel schrijnend dat er over heel veel mensen wel achter de rug geroddeld wordt, maar niemand het lef heeft om die persoon op zijn gebrek te wijzen. Zogenaamd uit respect.
Waar ik echter fel tegenstander van ben en wat ik een klein beetje proef in jouw verhaal is dat omdat wij feilbaar zijn ons maar moeten onthouden van het ethisch gedreven handelen.
- Wat is de waarheid?
- Hoe kun je het nu beter weten dan een ander.
- ethisch handelen kan leiden tot blind toepassen van regels
Een ander die ik veel lees op Got
- Ach uiteindelijk is alle handelen egoïstisch, dus ethisch handelen bestaat sowieso niet
Dit zijn allemaal manieren om je eigen geweten in slaap te sussen en toch maar lekker egoïstisch te kunnen handelen zonder een schuldgevoel te krijgen.
Ik vind het helemaal geen probleem dat jij of iemand anders tot een andere afweging komt omdat jij de dingen anders weegt. Voor mij blijft het ethisch handelen ook al staat de uitkomst haaks op die van mij. Waar ik mij fel tegen zal blijven verzetten is het idee, dat ethisch handelen daarom maar achterwege moet worden gelaten. Dat is niets anders dan de geestelijke luiheid, zelfgenoegzaamheid, egoïstisch denken, zelfverheerlijking waar anderen het slachtoffer van worden.
Verder ben ik ervan overtuigt dan wanneer mensen van diverse achtergronden of dat nu op basis van een religie of op basis van algemeen humanistische gronden is, ethisch handelen de uitkomsten in praktijk zelden grote verschillen zullen vertonen om de simpele reden dat alle grote religies op humanistische grondslag zijn gebaseerd.
De relatie God-mens is bijvoorbeeld niets anders dan een voorbeeld van hoe de mens zich tot zijn medemens moet gedragen. Dan roepen mensen meteen: Ja mooi voorbeeld, die God van jou moordt hele steden uit. Natuurlijk, dat doen mensen toch ook. De les zit hem er juist in hoe hij vervolgens handelt. Wat doet hij nadat zijn boosheid gezakt is. Hij maakt het goed en doet het niet weer. De bijbel is gebaseerd op een realistische kijk van de menselijke natuur en niet op wensdenken. Daarom is de term sprookjesboek ook een misser, want sprookjes schilderen vaak een geïdealiseerde toestand.
[
Voor 6% gewijzigd door
Verwijderd op 09-09-2003 21:15
]