'89 all-electric: gasmeter zegt 5 kW, rekensom 7 kW

[peacelord]

Woning

- Vrijstaand, bouwjaar 1989, ca. 160 m² woonoppervlak, energielabel B
- Begane grond + verdieping onder de kap (verdiepingsvloer 2,80 m, zoldervloer 5,20 m, nok 7,60 m, dakhelling ca. 42°). Zolder is bergruimte, laag verwarmd (ca. 12 °C)
- Vloer: PS-isolatievloer Rc 3 boven kruipruimte
- Gevel: spouw met 55 mm Rockwool, Rc ca. 1,9
- Dak: Stramit dakelementen R 2,0. De slaapkamers liggen direct onder het schuine dak, het vlakke deel van hun plafond grenst aan een ongeïsoleerde houten zoldervloer
- Glas: HR++ beneden (ca. 20 m² in woonkamer/eetkamer/keuken), boven nog dubbel glas uit 1989, twee Velux dakramen
- Ventilatie: natuurlijk, roosters in de ramen + afzuigkap, geen MV-box. Open haard verwijderd, rookkanaal dicht
- Aansluiting 1x50A, koken op inductie, 14 PV-panelen (SolarEdge SE3500H, ca. 4.200 kWh/jaar), dynamisch stroomcontract
- Huidige ketel: Nefit Trendline 2015, 30 kW, aanvoer nu 60-65 °C

Historisch gasverbruik: 1.567 m³/jaar (afgelopen 12 maanden). Zomer ca. 16 m³/maand, dus ca. 230 m³ tapwater en ca. 1.340 m³ ruimteverwarming. Thermostaat (tado) 19 °C overdag, 20 °C 's avonds, 15 °C 's nachts.

Warmteverlies

- Eigen berekening per ruimte (opzet ISSO 51, maten uit de bouwtekeningen): ca. 7,3 kW bij -10 °C, met alle kamers op 20 °C en zolder op 12 °C. Bandbreedte 6,5 tot 8 kW; ventilatie via roosters is de grootste onzekerheid.
- Op basis van gasverbruik (graaddagen): ca. 4,8 tot 5,4 kW bij -10 °C, bij het huidige stookgedrag met nachtverlaging
- 50°C-test bij ca. -5 °C buiten: beneden bleef het warm, de slaapkamers bleven wat achter, de zolder bleef koud

Per ruimte (verlies bij -10 °C / huidige afgifte bij 55/45):
- Wonen/eten/keuken, open, ca. 60 m², 20 °C: 3,2 kW / 3,7 kW
- Hal, 18 °C, trapgat naar onverwarmde overloop: 0,67 kW / 0,87 kW
- Bijkeuken, 16 °C: 0,54 kW / 0,55 kW
- Slaapkamer 2 (grootste, onder dak, Velux): 0,76 kW / 0,56 kW
- Slaapkamer 1 (kleinste, onder dak, Velux): 0,68 kW / 0,46 kW
- Slaapkamer 3 (dakterras, ca. 2,8 m² oud dubbel glas + deur): 1,07 kW / 0,56 kW
- Zolder, 12 °C: ca. 0,4 kW netto / ruim voldoende

Afgiftesysteem:

- 10 radiatoren + 1 lage convector op de cv. Totale afgifte bij 40/35 ca. 4,0 kW (na vervanging slaapkamers ca. 4,8 kW), bij 45/40 ca. 5,4 kW (na vervanging ca. 6,5 kW). Waterinhoud radiatoren ca. 50 liter (na vervanging ca. 58 liter), plus leidingen
- Beneden: T22 50x90, T22 50x100, T11 50x222, T22 60x60 en een lage convectorkast 205x22x10 cm zonder ventilator in de woonkamer; T22 50x100 in de hal; T11 60x90 in de bijkeuken. Beneden alleen open/dicht-kranen, geen thermostaatkranen
- Boven: T22 60x60 (slk 2), T20 60x90 (slk 1), T22 60x60 (slk 3), allemaal met thermostaatkraan; zolder T11 50x180 met thermostaatkraan
- Plan: slaapkamers vervangen door T22 60x100, T22 60x90 en T33 60x100, met voorinstelbare kranen, en de hele installatie waterzijdig laten inregelen
- Badkamer en garagekamer: elektrische radiatoren

SWW:

- Plek voor boiler: cv-strook van 1 m in de voormalige garage, op de plek van de huidige ketel. Ruimte voor een All-in-One (ca. 164x60x60) of een losse boiler
- 3 bewoners, regendouche ca. 15 l/min. Uit het zomergasverbruik: ca. 180 liter douchewater van 38 °C per dag. Ik denk aan 185 tot 250 liter
- DWTW aanwezig? Nee

Warmtepompvoorkeur:

L/W monoblock, all-electric (gasaansluiting mag eraf). Volgorde: [zuinig, verkrijgbaarheid/service, milieuvriendelijk (R290), domotica-integratie (dynamisch tarief, Home Assistant/Homey), DIY/tweakersvriendelijk, stil, design, goedkoop]
Geluid speelt nauwelijks: de buitenunit komt in de voortuin op de grond voor de zijmuur van de garage, op korte afstand van het binnendeel. Niemand heeft daar last van.
In overweging: Panasonic Aquarea L 9 kW All-in-One (1-fase) en Vaillant aroTHERM plus 10 kW (230V).

Wie gaat het installeren?

Het wordt uitbesteed. Offertes worden opgevraagd; ik wil de opdracht nog in 2026 tekenen vanwege de ISDE.

Mijn vragen

1. Moet ik uitgaan van mijn berekening (ca. 7 kW) of van het gasverbruik (ca. 5 kW)? Wat zou jullie dimensionering bij -10 °C zijn?
2. Panasonic L 7 of 9 kW, of Vaillant 7 of 10 kW? Hoe zit het met de minimale modulatie van die varianten?
3. Is een buffervat in mijn situatie nodig? Beneden staan alle radiatoren altijd open.
4. Slaapkamers onder een R2-dak: zijn grotere radiatoren genoeg, of eerst het dak van binnen isoleren of ventilatoren op de radiatoren?
5. Regeling: tado eruit en volledig op stooklijn?
6. Ervaringen met de Panasonic L-serie (eventueel met HeishaMon) of Vaillant aroTHERM plus in een vergelijkbaar huis?

[Ronald]

Ik zou een vrijstaande 1989 woning niet aandurven met 5kW.

Je dak is minder geïsoleerd dan mijn 1974 tussenwoning (na-isolatie maximaal cellulose, >16cm). Spouw vergelijkbaar. Glas vergelijkbaar.

Jij hebt vrijstaand veel meer muur.

Ik kom op 4,5kW - 5kW berekend en volgens graaddagen toetsing.


Je berekening is denk ik zelfs nog te laag. Met Rc2 gaat je zolder niet dalen tot 12C en moet je dus een hoger verlies door dak rekenen nog.


Maar je bent vrijstaand, dus ik verwacht dat geluidsnormen makkelijk te halen zijn: Vaillant Arotherm pro 115. Moduleert heel diep, mooi compacte buitenunit, niet duur. Zeker genoeg vermogen. Dat is dan wel een 3-fase unit…

Dat red je afgifte alleen op hogere temperatuur… komt dat uit dan kun je tegen die tijd daar aan werken.

[ Voor 10% gewijzigd door Ronald op 31-10-2026 18:12 ]

[GudZ]

Ik zou voor een 1 fase 8-10kW unit kiezen als je die kunt vinden.
En 300L boiler, dat kost je 600mm breedte +400 ruimte aan één kant om bij de appendages te komen ( kan ook de voorkant zijn).

Radiatoren boven vervangen.
Zoldervloer isoleren.
Glas boven vervangen voor HR++ bij volgende schilderbeurt, of schilderbeurt naar voren halen.

Met 7 zou ik 160m2 met die isolatiewaarden en natuurlijke ventilatie niet aandurven.

Je ventilatie moet je sowieso aanpakken. Afzuiging in de badkamer en toiletten +raamroosters (type C) is echt het minimale om je luchtverversing te garanderen.

[ Voor 50% gewijzigd door GudZ op 31-10-2026 18:40 ]

[SebastiaanPs]

Koevlaas zegt al zeker 8 kW (1567 x 8 / 1650 en afronden naar boven). En dat is nog met een koude zolder en flinke nachtverlaging. Ik denk dat je een warmtepomp nodig hebt die bij Tbuiten -10 graden een vermogen van minimaal 8, liever 9 kW heeft.

Met radiatoren zou ik een 80 liter buffervat in de retour nemen, zodat je watertemperatuur minder dipt tijdens defrosts.

Vaillant kan, de Arotherm plus heeft een vrij hoog minimumvermogen en zou ik niet doen, dan evt de Arotherm pro 115 inderdaad met iets minder hoge kwaliteit en meer geluid, maar dat maakt niet zo uit als ik het goed begrijp.

De Mitsubishi Electric R290 warmtepompen zijn ook een goede optie met een uitstekend modulatiebereik. Zie de onderstaande tabel uit het topic Mitsubishi Electric Ecodan Lucht/Water Warmtepompen, bijv de PUZ-WZ80VAA of de PUZ-WZ85VAA zouden voor jou goede opties zijn.

[peacelord]

Dank voor de reacties, ik heb er veel aan.

Dat 5 kW te weinig is, zie ik ook. Mijn berekening per ruimte komt op 7,2 kW bij -10 °C, met de slaapkamers op 19 °C en de zolder op 12 °C. De zolder heeft een eigen radiator met thermostaatkraan. Onverwarmd komt hij volgens mijn berekening rond de 8 °C uit, en elke graad warmer kost ongeveer 60 W extra. Dat verschuift dus weinig.

De Koevlaas-som van 8 kW gaat uit van het totale gasverbruik, inclusief zo'n 230 m³ voor warm water. Met alleen het verwarmingsdeel (1.338 m³) kom ik op 6,5 kW. Dat dat te laag uitvalt door de nachtverlaging naar 15 °C en de koude zolder, ben ik met je eens. Ik reken nu met 7,2 kW, ergens tussen 6,4 en 8 kW afhankelijk van de ventilatie.

3-fase wordt het niet, we blijven op 1x50A. Daarmee valt de aroTHERM pro 115 af. Volgens het datablad van Vaillant komt die bij +12 °C ook niet onder 3,3 kW. De aroTHERM plus heb ik om dezelfde reden geschrapt.

Eerste optie is de Panasonic L9 All-in-One, met de Mitsubishi PUZ-WZ80VAA als tweede. Volgens het energielabelblad is die ontworpen op 8 kW bij 55 °C, levert hij 7,1 kW bij -7 °C en kan hij terug tot ongeveer 1,9 kW. Het tekort op de koudste dagen laat ik door het element opvangen, met een loadbalancer in de meterkast. Het buffervat van 80 liter in de retour neem ik mee in de offerteaanvraag. De drie radiatoren boven gaan sowieso vervangen worden; beneden redden ze het bij 55 °C. Zoldervloer isoleren mogelijk later.

Voor de WZ85VAA kan ik bij RVO geen ISDE-meldcode vinden. Weet iemand of die in Nederland geleverd wordt? Heeft iemand ervaring met de L9 of de WZ80 in een huis met radiatoren?

[SebastiaanPs]

peacelord schreef op zaterdag 31 oktober 2026 @ 20:59:
De Koevlaas-som van 8 kW gaat uit van het totale gasverbruik, inclusief zo'n 230 m³ voor warm water. Met alleen het verwarmingsdeel (1.338 m³) kom ik op 6,5 kW. Dat dat te laag uitvalt door de nachtverlaging naar 15 °C en de koude zolder, ben ik met je eens. Ik reken nu met 7,2 kW, ergens tussen 6,4 en 8 kW afhankelijk van de ventilatie.

[…]

Voor de WZ85VAA kan ik bij RVO geen ISDE-meldcode vinden. Weet iemand of die in Nederland geleverd wordt? Heeft iemand ervaring met de L9 of de WZ80 in een huis met radiatoren?

wat Koevlaas betreft: die werkt niet zo. Het is echt je totale gasverbruik maal 8 en dan delen door 1650, afronden naar boven. Dat is hoe de formule zich bewezen heeft en niet op andere manieren. Jij komt dus op 8 kW met Koevlaas.

Met een warmtepomp ga je zeker op koude dagen 24/7 verwarmen, dus geen nachtverlaging meer zoals nu. Nog iets meer vermogen nodig. Lager dan 8 kW zou ik dus zeker niet gaan zitten, wellicht liever iets ruimer.

Qua ervaringen is het denk ik handig als je dat eens navraagt in de merkspecifieke topics.

[peacelord]

Je hebt gelijk over Koevlaas, ik had het warm water er ten onrechte afgetrokken. Met 1.567 m³ kom ik op 7,6 kW, dus 8 kW. Mijn berekening per kamer zit op 7,2 kW, alleen voor verwarming en al zonder nachtverlaging. De L9 en de WZ80VAA staan allebei op 8 kW bij 55 °C, maar de warmtepomp zelf haalt rond -10 °C ongeveer 7 kW en het element doet de rest.

Op 1x50A zie ik geen warmtepomp die bij -10 °C ruim 8 kW haalt en in het voorjaar ook laag genoeg terug kan. Weet iemand er een, of zou je de WZ85VAA dan toch overwegen?

[SebastiaanPs]

peacelord schreef op zaterdag 31 oktober 2026 @ 21:57:
De L9 en de WZ80VAA staan allebei op 8 kW bij 55 °C, maar de warmtepomp zelf haalt rond -10 °C ongeveer 7 kW en het element doet de rest.

waar staat dat? De Mitsubishi vermogens zijn zonder back-up heater

[peacelord]

Klopt, de tabel is zonder back-up heater, maar bij 35 °C aanvoer. Ik haal mijn getal uit het energielabelblad van de PUZ-WZ80VAA + ERPX-VM2E, bij 55 °C in een gemiddeld klimaat: Prated 8,0 kW, Tbiv -7 °C, Pdh bij -7 °C 7,1 kW en Psup 0,9 kW. Prated is het ontwerpvermogen bij -10 °C en Psup het deel dat het element daar levert. De warmtepomp zelf doet bij -10/55 dus ongeveer 7,1 kW. Te vinden bij Alklima: https://alklima.nl/service-en-support/downloads/energielabel/energielabel-pmhr-z80v-e.pdf. Voor de Panasonic L9 heb ik alleen 7,0 kW bij A-7/W55 (Panasonic) en Prated 8 kW bij 55 °C (EPREL); een waarde bij -10 °C heb ik niet gevonden.

[SebastiaanPs]

peacelord schreef op zaterdag 31 oktober 2026 @ 22:14:
Klopt, de tabel is zonder back-up heater, maar bij 35 °C aanvoer. Ik haal mijn getal uit het energielabelblad van de PUZ-WZ80VAA + ERPX-VM2E, bij 55 °C in een gemiddeld klimaat: Prated 8,0 kW, Tbiv -7 °C, Pdh bij -7 °C 7,1 kW en Psup 0,9 kW. Prated is het ontwerpvermogen bij -10 °C en Psup het deel dat het element daar levert. De warmtepomp zelf doet bij -10/55 dus ongeveer 7,1 kW. Te vinden bij Alklima: https://alklima.nl/service-en-support/downloads/energielabel/energielabel-pmhr-z80v-e.pdf. Voor de Panasonic L9 heb ik alleen 7,0 kW bij A-7/W55 (Panasonic) en Prated 8 kW bij 55 °C (EPREL); een waarde bij -10 °C heb ik niet gevonden.

Ah kijk, met Ta 55 graden snap ik dat wel ja. Maar dat heb je als het goed is niet nodig. Ruim bemeten radiatoren, convectoren, vloerverwarming en muurverwarming zijn key voor een mooi en efficiënt draaiend systeem. Fans helpen ook norm: zelfbouw het meest effectief en ook stilste, zie Het grote HeatMeister smart home radiatorbooster-topic #2.

[peacelord]

Goed punt, daar heb ik verder op gerekend. De 55 °C geldt alleen bij -10 °C. Met de stooklijn zit ik bij 0 °C rond 45 °C en bij +7 °C rond 38 °C.

Om bij -10 °C met 50 °C toe te kunnen, vervang ik naast de drie slaapkamerradiatoren ook twee enkele radiatoren beneden door dubbele van dezelfde maat: de type 11 van 50x222 in de woonkamer en de type 11 van 60x90 in de bijkeuken. Ik heb gerekend met de catalogus van Stelrad Novello ECO. Volgens mijn berekening haalt dan elke ruimte het bij 50 °C, alleen boven met weinig marge. Voor 45 °C zou ik in elke ruimte 16 tot 43 % meer radiatorvermogen nodig hebben. Panasonic geeft een SCOP van 3,67 bij 55 °C en 4,84 bij 35 °C; afgezet tegen dat verschil vind ik die extra radiatoren nu niet in verhouding.

Waar ik nog over twijfel, is de convector onder het raam in de woonkamer (205 x 22 x 10 cm). Heeft iemand ervaring met hoe zo'n lage convector het doet bij 40 à 45 °C, en of ventilatoren daar echt helpen?

[Ronald]

Als je op element gaat ontwerpen om -10 aan te kunnen, dan ga je op een ander, veel belangrijker moment mogelijk problemen krijgen: defrostmania. Dit is bij koel vochtig weer net boven 0.

Je hebt dan 65% van ontwerp vermogen nodig, maar kunt 30% van de beschikbare verwarming tijd verliezen aan defrosts en herstel tijd van onttrokken warmte.

Krap dimensioneren is dus niet verstandig

[peacelord]

Goed punt, daar had ik nog niet naar gekeken. Bij 0 tot +2 °C vraagt het huis volgens mijn berekening 4,3 à 4,8 kW, dus inderdaad zo'n 60 à 65 %. De L9 geeft volgens Panasonic 7,0 kW bij A2/W35 en de WZ80VAA volgens Mitsubishi 8,0 kW nominaal (8,8 max) bij A2/W35. Volgens CIBSE zijn EN 14511-waarden al inclusief ontdooien. Zelfs met 30 % tijdverlies blijft er bij de L9 ongeveer 4,9 kW over. De krapte zit bij mij dus eerder rond -7 tot -10 °C dan rond het vriespunt.

Er komt een serieel buffervat van 50 à 80 liter in de retour. Heeft iemand praktijkervaring met hoe vaak de L9 ontdooit in vochtig weer? Ik las ergens dat de buitenunit relatief klein zou zijn voor de 9 kW.