cultuur in de multi-culturele samenleving

[TromboneFreakus]

Onlangs hoorde ik tijdens een college een heel mooi verhaal wat nu precies cultuur is.

Stel je voor dat je een kooi hebt met een groep apen hierin. De apen leven zoals dat gaat met apen en kunnen zich prima vermaken in de kooi (hij is voldoende groot e.d.). Op een gegeven moment wordt bovenin de kooi een banaan aan een koord gehangen. De apen zien dat en doen verwoede poingen om de banaan te pakken te krijgen. Echter, iedere keer dat een of meer apen een poging doet, worden alle apen enorm nat gespoten.

De eerste paar keer dat dit gebeurt, snappen ze nog niet waarom ze nat worden. De pogingen de banaan te pakken te krijgen gaan dus gewoon door. Na een tijdje beginnen ze echter het oorzakelijk verband te zien tussen hun gedrag en de bestraffing en ontstaat de algehele norm dat het niet toegestaan is te proberen de banaan te pakken. Iedere aap die het in een vlaag van verstandsverbijstering probeert, wordt door de rest hiervan weerhouden (niemand wil immers nat worden).

Dan worden enkele apen vervangen. Uiteraard proberen de nieuwe apen die banaan te pakken te krijgen. Dat wordt hen echter hardhandig uit het hoofd gepraat (nou ja, duidelijk gemaakt:*)), want niemand wil nat worden. Wanneer uiteindelijk alle apen zijn vervangen, durft nog steeds niemand de banaan te pakken.

Iedereen houdt zich dus uiteindelijk aan een regel, terwijl niemand heeft ervaren waarom men zich aan die regel zou moeten houden. Dat is cultuur.

Het aardige is nu van dit verhaaltje dat het aardig illustreert dat wat voor een groep zelf heel logisch lijkt, voor een buitenstaander volslagen idioot is. Immers, in het bovenstaande verhaal hoeven de apen niet meer nat te worden gespoten, om ze te weerhouden van het pakken van die banaan. Iets dat ze immers toch graag zouden doen.

Nu heeft cultuur iets heel positiefs, namelijk dat het een heleboel zaken veel gemakkelijker maakt. Wanneer je immers continu moet uitleggen wat bepaalde basisassumpties betekenen, ben je behoorlijk veel meer tijd kwijt met communiceren. Bovendien levert het een kader op waarin je gezamenlijk betekenis kan geven aan bepaalde zaken.

Dat is tevens de grens: je geeft bepaalde betekenissen bepaald niet snel aan iets, doordat je cultuur je hierin remt. Iets van de andere kant bekijken kan daardoor heel moeilijk zijn.

De oplossing lijkt simpel: forceren dat iedereen met meer culturen in aanraking komt. Maar dat botst nu in de praktijk juist heel sterk in onze multi-culturele samenleving. Ben begrijpt elkaar immers niet en men heeft ook niet geleerd elkaar te willen begrijpen, ik denk vooral omdat de Westerse cultuur een bepaald suprematiegevoel in zich besloten heeft en de Arabische cultuur heel erg intern gericht is. Dat botst. Met name wanneer dan ook kinderen van migranten in twee culturen opgroeien, wordt het lastig.

Tegelijk zijn het wel die kinderen die de verschillen - op voorwaarde van een bepaald intellectueel niveau denk ik - goed kunnen uitleggen. In die zin zijn de spanningen die zij meemaken juist heel leerzaam en is het wellicht helemaal niet fout om deze spanningen juist niet te zeer te lijf te gaan (geforceerd door de overheid). Op de lange termijn zijn deze kinderen immers juist door de confrontatie waarschijnlijk veel ruimdenkender dan de autochtone kinderen die beschermd in een louter Westerse cultuur zijn opgegroeid. En ruimdenkendheid is belangrijk juist in de multi-culturele samenleving.

Hetzelfde effect zie je vaak bij studenten die op uitwisseling geweest zijn: zij hebben veel meer van de wereld gezien en de verschillen die bestaan en komen ruimdenkender terug.

Mijn voorstel zou dan ook zijn om juist verschillende culturen te koesten en te stimuleren dat iedereen met meer culturen in aanraking komt, in plaats van de huidige drang om iedereen in een bepaald Westers patroon te krijgen. Zeker van mensen op topfuncties mag verwacht worden dat ze "het nodige van de wereld hebben gezien".

Wat denken jullie hiervan?

NB. Flames over "de zwakte van links", extreemrechtse ideeen, discriminatie lijken me niet op hun plaats. Liever een inhoudelijke discussie...

[ejtnaj]

Zoals je zegt, culturen botsen nogal wat. Er zijn mensen die daar voor open staan, en mensen die daar niet voor open staan. Hoe wil je mensen die daar niet voor open staan, forceren om dat wel te doen? Volgens mij kan je er niks aan doen.

Over die voorbeeld: als een buitenstaander (een nieuwe aap dus) gewoon de natheid negeert en de banaan weet te pakken, wat gebeurt er dan? Gaan de andere apen dan niet twijfelen over hun 'cultuur'?

Volgens mij zou je dan twee groepen hebben, een 'liberale' die de nieuwe cultuur overneemt, en de 'conservatieve' die zich nog vastklampt aan de oude. Op een gegeven moment wordt de oude overspoeld door de nieuwe, en de geschiedenis is daar bewijs van. Mensen die al eeuwen zichzelf strict op tradities en cultuur houden, zijn niet erg ver gekomen op de wereld. Daarbij moet wel gezegd worden dat 'ver gekomen op de wereld' een relatief begrip is, voor iedereen is succes anders.

Wat ik wil zeggen is dat sommige culturen verder ontwikkeld zijn dan anderen. Ik ga niet zo ver om te zeggen dat de ene cultuur beter is dan de andere. Maar ik ga wel een vraag stellen: hoe komt het zo dat de westerse cultuur veel dominanter lijkt? Waarom passen mensen zich van andere culturen meer aan op de westerse dan andersom? Is de westerse cultuur succesvoller waardoor het populairder is?

...en dan zou kunnen denken: eigenlijk is het de westerse cultuur die zich het meest aanpast. Oudere culturen hebben het niet overleefd omdat ze zichzelf niet wilde aanpassen, en overspoeld werden door een dominanter vorm.

Tja ik weet het allemaal niet, zelfs al ben ik nogal een 'ruimdenkend' iemand, als zeg ik het zelf. Ik ben opgegroeid in drie verschillende culturen, en heb nog twee erbij van mijn ouders. Het enige wat ik wel weet, is dat je niet mensen kan forceren om in aanraking te komen met andere culturen. Zij kunnen dat alleen zelf. We kunnen ze wel een helpende handje geven met activiteiten, tv-programma's, fora, etc etc maar uiteindelijk zal het niet zoveel effect hebben als we willen.

[TromboneFreakus]

lazygun schreef op woensdag 15 december 2004 @ 18:02:
Over die voorbeeld: als een buitenstaander (een nieuwe aap dus) gewoon de natheid negeert en de banaan weet te pakken, wat gebeurt er dan? Gaan de andere apen dan niet twijfelen over hun 'cultuur'?

Ze worden dan allemaal nat, dus ze zullen die nieuwe aap afleren dat ooit nog eens te doen. Immers, ze worden allemaal gepakt over zijn ene kleine voordeeltje.

Volgens mij zou je dan twee groepen hebben, een 'liberale' die de nieuwe cultuur overneemt, en de 'conservatieve' die zich nog vastklampt aan de oude. Op een gegeven moment wordt de oude overspoeld door de nieuwe, en de geschiedenis is daar bewijs van. Mensen die al eeuwen zichzelf strict op tradities en cultuur houden, zijn niet erg ver gekomen op de wereld.

Nou ja, projecteer dit maar eens op het huidige Nederland. Wie is er nu op dit moment standvastiger: de overheid die wil dat iedereen Nederlandse normen en waarden heeft, of de burgers die tussen twee culturen vallen en overal wat van meepakken....

Tegelijk: wie er het meest succesvol? Ik denk toch wel - naar de Westerse maatstaven dan - de mensen die de cultuur die de overheid zelf graag ziet ook praktisch 'belijden'. Dus juist het conservatisme regeert.

Maar ik ga wel een vraag stellen: hoe komt het zo dat de westerse cultuur veel dominanter lijkt? Waarom passen mensen zich van andere culturen meer aan op de westerse dan andersom? Is de westerse cultuur succesvoller waardoor het populairder is?

De Westerse cultuur is de cultuur die de individuele mens het meest centraal zet denk ik en dat is iets dat de meeste individueen wel aanstaat. En dat lijkt me wel logisch. Het enige nadeel is dat een cultuur die het individu centraal stelt al snel verandert in een cultuur van egocentrisme. En allemaal mensen die zichzelf centraal stellen, dat bindt nou niet bepaald. De samenhang in de samenleving is in een dergelijke cultuur dan ook minder snel te vinden dan in een meer collectivistische cultuur.

Wellicht staat ons dat nog wel het meest tegen als Westerlingen: het collectivisme van de allochtone medemens. We begrijpen niet meer dat zij zich zo op familiebanden richten, zo veel hebben met de geschiedenis, zoeken naar het collectieve belang en het individuele belang hier soms voor laten schieten. Dit terwijl we dit heel vroeger wel degelijk ook hadden: in de landbouwsamenleving was men immers veel meer afhankelijk van elkaar (zo voor het feodale stelsel).

Het enige wat ik wel weet, is dat je niet mensen kan forceren om in aanraking te komen met andere culturen. Zij kunnen dat alleen zelf. We kunnen ze wel een helpende handje geven met activiteiten, tv-programma's, fora, etc etc maar uiteindelijk zal het niet zoveel effect hebben als we willen.

Echt dwingen werkt natuurlijk niet, dan zullen ze zich alleen maar verzetten. Wat dat betreft ben ik het helemaal met je eens.

Wel kunnen we denk ik juist de Westerse ideeen gebruiken om mensen hiertoe aan te zetten. Wanneer je immers een beloning tegenover bepaald gedrag zet, is de Westerse mens al vrij snel bereid hierop actie te ondernemen (mits de beloning in verhouding staat tot de moeite). Of geef hem/haar het gevoel ergens bij te horen (gepromoot door een popster bijv.) wanneer hij op uitwisseling is geweest, aan debatten heeft deelgenomen, etc.

Maak het ''cool' om ruimdenkend te zijn.....

[Botje]

Wij snappen toch ook noiets van andere culturen.
De westerse cultuur bestaat niet.
Laten we eens heel elementar beginnen.
Weet jij van een ander westers land:
uit hoeveel cijfers de postcode bestaat,
wanneer je je belastingpapier moet indienen,
of er een APK-keuring is,
wat de leeftijd is voor een rijberwijs,
hoe het pensioenstelsel werkt enz.
Dat zijn nog maar eenvoudige dingen.
Maar wat is de filosofie achter de buitenlandse politiek, of binnen het onderwijs stelsel.
Wat voor politieke partijen zijn er; hoe zijn ze ontstaan; hoe hebben ze zich ontwikkeld, enz.

Om terug te komen op de apen.
Misschien hebben de nieuwe apen geen zin in banananen, misschien haten ze wel bananen of nog erger: haten ze de apen die van bananen houden.
Tja en dan hebben we een probleem.

[ILT]

@Botje: die elementaire dingen zijn geen wezenlijke zaken of kenmerken die landen of volkeren van elkaar onderscheiden op het gebied van cultuur.

Diepe cultuur zijn normen, waarden en doelstellingen die onbewust de leiddraad zijn van hoe mensen hun leven invullen. Cultuur is een concept deze gemeenschappelijke kenmerken wetenschappelijk te vangen zodat verschillen geconstateerd kunnen worden, en er geleerd van kan worden. Het cultuurconcept beschrijft en constateert alleen, en vertelt bijvoorbeeld niet waarom ik cultureel zo anders ben dan een willekeurige andere Nederlander. Echter zal ik minder verschillen met diegene dan met een willekeurige Chinees, of juist niet! En dat is nu net het paradoxale van cultuur, zij impliceert dat landsgrenzen of onzichtbare grenzen waar het ene volk ophoudt en het andere begint (gemengde gebieden) ook culturele grenzen zijn, terwijl mijn normen, waarden en doelstellingen dezelfde kunnen zijn als van die ene Chinees. Alleen hij zal wat anders eten, andere kleding dragen, anders z'n belastingformulier moeten invullen, waarschijnlijk geen viercijferige postcode hebben. Uiterlijke kenmerken bepalen niet de diepe cultuur.

Het is een beetje als een verkieizngsuitslag; de uitslag van de stemming zegt veel over een land als geheel maar weinig over 1 enkel individu.

[Botje]

ILT schreef op woensdag 22 december 2004 @ 12:28:
@Botje: die elementaire dingen zijn geen wezenlijke zaken of kenmerken die landen of volkeren van elkaar onderscheiden op het gebied van cultuur.

Diepe cultuur zijn normen, waarden en doelstellingen die onbewust de leiddraad zijn van hoe mensen hun leven invullen. Cultuur is een concept deze gemeenschappelijke kenmerken wetenschappelijk te vangen zodat verschillen geconstateerd kunnen worden, en er geleerd van kan worden. Het cultuurconcept beschrijft en constateert alleen, en vertelt bijvoorbeeld niet waarom ik cultureel zo anders ben dan een willekeurige andere Nederlander. Echter zal ik minder verschillen met diegene dan met een willekeurige Chinees, of juist niet! En dat is nu net het paradoxale van cultuur, zij impliceert dat landsgrenzen of onzichtbare grenzen waar het ene volk ophoudt en het andere begint (gemengde gebieden) ook culturele grenzen zijn, terwijl mijn normen, waarden en doelstellingen dezelfde kunnen zijn als van die ene Chinees. Alleen hij zal wat anders eten, andere kleding dragen, anders z'n belastingformulier moeten invullen, waarschijnlijk geen viercijferige postcode hebben. Uiterlijke kenmerken bepalen niet de diepe cultuur.

Het is een beetje als een verkieizngsuitslag; de uitslag van de stemming zegt veel over een land als geheel maar weinig over 1 enkel individu.

Je hebt me verkeerd begrepen of ik heb het slonzig gezegd.
Ik bedoel dat als je zelfs de simpelste dingen niet weet van een land je zeker de grote cultuurverschillen niet kunt begrijpen.
Dan kun je niet meelachen, meehuilen met de rest van een volk. Je weet niet war ze het over hebben.
Ik kijk naar de duitse "weekend miljonairs" waarbij je een vraag krijgt met 4 mogelijke antwoorden. De eerste vragen zijn dan eenvoudig, voor een Duitser.
Soms snap ik zelfs een vraag niet, die voor iedere duitser triviaal is.
Als je niet eens de provincies van Belgie kunt opnoemen, niet weet hoe de verhouding was tussen Vlamingen en Walen in de twintigste eeuw, dan kun je de gemiddelde ideeenwereld van een Belg niet snappen. Dan blijf je buitenstaander.
Want grote verschillen ontstaan uit of dankzij kleine verschillen.
Dat heb ik bedoeld.

[Spheroid]

@TromboneFreakus

Het voorbeeld met apen dat je beschrijft in je TS is grappig, maar hoeft niet veel hout te snijden.

Soortgelijke experimenten worden ook met mensen uitgehaald. Ik heb laatst op een congres in Utrecht over de evolutie van intelligentie een lezing bijgewoond waarin verslag van zo'n experiment werd gedaan.

Hierin werd een groep mensen raadsels voorgelegd. Ze konden kiezen uit makkelijke en moeilijke. Voor ieder goed opgelost raadsel kregen ze een beloning (in geld), voor moeilijke was die hoger dan voor makkelijke. Het was echter na een aantal pogingen snel duidelijk dat je makkelijke zo snel oploste dat je veel meer verdiende dan als je moeilijke koos. Om het kwartier werd 1 persoon vervangen. En wat bleek: Als nieuwkomers moeilijke raadsels wilden deden de veteranen daar vaak lacherig over en zeiden "Ok, dan doen we toch een paar moeilijke, dan merk je het zelf."

Uiteindelijk ligt het bij dit soort dingen dus aan de consequenties, maar hebben individuen ook macht om dingen aan te passen. Tenslotte bepaald cultuur het gedrag van veel individuen, maar bepalen die individuen op hun beurt weer de cultuur. Noch cultuur, noch gedrag zijn statisch, mensen zijn koppig.