[Algemeen] Portretfotografie

[Verwijderd]

Ik heb de Nikon coolpix 5700 gekocht en ik ben dol op portretfotografie. Mijn zoontje is een gewillig slachtoffer maar hij wil nooit stil zitten waardoor ik nooit mooie scherpe foto's krijg. Met flitser krijg ik een lelijk effect, dus mijn vraag is : wie weet de juiste instelling voor scherpe foto's van een bewegelijk kindje? Mooi vind ik dat de achtergrond vaag is en voorgrond scherp. Ik hou van een donkere achtergrond, misschien dat dat mijn probleem is. (Let wel: ik ben een enorme leek op dit gebied, begin nog maar net, dus de fotografie termen zijn nog niet echt bij me bekend!!!) Binnenkort toch maar eens een klein cursusje volgen
Groetjes, een beginnelingetje!

[Verwijderd]

Zet hem op de A(v) stand. Hiermee regel je zelf het diafragma. Zorg ervoor (met de pijltjestoetsen waarschijnlijk) dat dit getal zo laag mogelijk wordt (waarschijnlijk staat er in het scherm iets van "f/3.5"; je moet ervoor zorgen dat dat getal zo laag mogelijk wordt). Zoom ook iets in, halverwege is goed genoeg. Hierdoor krijg je mooier perspectief.

Je fotografeert nu met het grootst mogelijk diafragma waardoor de scherptediepte het kleinst wordt. Alleen het onderwerp zal dus scherp zijn, de rest niet. Automatisch wordt de sluitertijd minimaal.

Als dit resulteert in bewogen foto's, dan kun je twee dingen doen. Een hogere iso waarde instellen (krijg je wel iets meer beeldruis) of een externe lichtbron gebruiken (bijv een lamp).
Succes

[Verwijderd]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 11:13:
Zet hem op de A(v) stand. Hiermee regel je zelf het diafragma. Zorg ervoor (met de pijltjestoetsen waarschijnlijk) dat dit getal zo laag mogelijk wordt (waarschijnlijk staat er in het scherm iets van "f/3.5"; je moet ervoor zorgen dat dat getal zo laag mogelijk wordt). Zoom ook iets in, halverwege is goed genoeg. Hierdoor krijg je mooier perspectief.

Je fotografeert nu met het grootst mogelijk diafragma waardoor de scherptediepte het kleinst wordt. Alleen het onderwerp zal dus scherp zijn, de rest niet. Automatisch wordt de sluitertijd minimaal.

Als dit resulteert in bewogen foto's, dan kun je twee dingen doen. Een hogere iso waarde instellen (krijg je wel iets meer beeldruis) of een externe lichtbron gebruiken (bijv een lamp).
Succes

Dank je voor de info en tips. Ik ga het eens proberen. Een externe flitser, geeft dat misschien nog een goed effect op de scherpte? En is het licht wat je dan ziet op de foto niet zo 'nep' als de automatische flitser? Ben jij ook in het bezit van de nikon coolpix?

[Verwijderd]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 11:13: Zoom ook iets in, halverwege is goed genoeg. Hierdoor krijg je mooier perspectief.

Zoomen heeft helemaal geen effect op het perspectief. De plaatsing van de camera ten opzichte van het onderwerp wel. Ga dus niet te dicht op je zoontje staan bij het fotograferen, maar bewaar een afstand van ongeveer twee of drie meter. Anders krijg je een in verhouding enorme neus vergeleken bij de rest van het hoofd.

[ Voor 10% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 11:31 . Reden: zinnetje vergeten ::) ]

[MBV]

maar zoomen heeft wel effect op de scherptediepte. Dus een beetje zoomen kan geen kwaad: bij 10 mm brandpuntsafstand is alles scherp (ja, ik heb ervaring )

Een flitser zorgt dat je zeker weten geen bewogen foto's hebt, en met een externe flitser kan je ook indirect flitsen (als je een goeie hebt). Je kan dan de 'kop' richten op het plafond. Let op: dat moet wel wit zijn, anders is het echt lelijk!
Met de interne en externe flitser kan je spelen met de 'flash exposure compensation' instelling (dat is de minolta-naam, weet niet hoe dat bij nikon heet).

[koraks]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 11:26:
[...]


Zoomen heeft helemaal geen effect op het perspectief.

Anders krijg je een in verhouding enorme neus vergeleken bij de rest van het hoofd.

Volgens mij spreek je jezelf nu tegen
Zoomen heeft wel degelijk invloed op het perspectief. Je kunt er wel over discussiëren of 'perspectief' de juiste benaming is, maar het is zeker zo dat de plaatsing, relatieve grootte en vervorming van objecten op een foto beïnvloed worden door het perspectief van de gebruikte lens.

[ Voor 32% gewijzigd door koraks op 05-10-2004 12:05 ]

[Verwijderd]

Inderdaad, misschien niet heel duidelijk omschreven van mijn kant, maar erg goed uitgelegd door Koraks. Nog even ter aanvulling. Met een licht tele bereik (> 50 mm dus) druk je je compositie een beetje in elkaar, waardoor het ruimtelijke effect wat minder wordt (zie voorbeeld met de neus). De meeste fotografen vinden het mooi om een portret te schieten tussen de 70 en 135 mm.

Nog even over de externe flitser. Het mooie van een externe flitser is dat je hiermee indirect kunt flitsen (bijv via het plafond) ipv direct op je object. Hierdoor krijg je diffuser licht op je onderwerp en ziet de foto er niet geflitst uit. Het zal dus zeker werken wanneer er onvoldoende licht is.

[Rudedadude]

Met een externe flitser ga je trouwens dat kunstmatige licht overhouden, alhoewel de lsuitertijd in zo'n geval korter zal worden en de kans op een scherpe foto dus groter. Een mogelijkheid zou kunnen zijn om via het plafond te flitsen, maar daarvoor heb je wel weer een flitser nodig die dat kan. Een andere oplossing is misschien om de flits-intesiteit aan te passen. Ik ken de Nikon niet, maar op mijn Canon kun je in de M stand (alles handmatig) ook de felheid van de flits aanpassen. Je moet denk ik ff de handleiding doorlezen om te kijken of dat kan. Zo ja, dan kun je die lager instellen, zodat je een wat natuurlijker mix krijgt van flits en normaal licht.

[ Voor 14% gewijzigd door Rudedadude op 05-10-2004 12:23 ]

[Stereotomy]

Daar zat ik een tijdje geleden op het gebied van portretfotografie en zoomen ook over te twijfelen. Feit is, hoe groter het diafragma, hoe kleiner de scherptediepte. Is vaak mooi bij portretten. Maar wordt de scherptediepte ook kleiner als je bijv. een paar passen terug doet en juist wat gaat inzomen?

Dat snap ik dan niet helemaal, want bij verreweg de meeste lenzen wordt het diafragma kleiner wanneer er ingezoomd wordt. Bij mij is dat 2.8 op wide, 4.9 op tele. Maar is het dan niet zo dat de scherptediepte juist groter wordt door zoomen dan?

[Verwijderd]

Nog even over de externe flitser. Het mooie van een externe flitser is dat je hiermee indirect kunt flitsen (bijv via het plafond) ipv direct op je object. Hierdoor krijg je diffuser licht op je onderwerp en ziet de foto er niet geflitst uit. Het zal dus zeker werken wanneer er onvoldoende licht is.[/quote]

Is dit misschien wat?
Kantelbare flitskop.Draadloze Slave-functie is mogelijk.Uitlichting van het onderwerp tot op circa 30 cm.Infrarood filter voor het ontsteken van draadloze slave-flitsers. Acc: Foedraal SS-50, Infrarood Filter SW-9IR. Handl:Engels(+Ned.op CD)
(weet niet hoe ik er een afbeelding bij kan plaatsen dus dan maar alleen de begeleidende tekst)

[Stereotomy]

<img>http://www.afbeeldingen.com/afbeelding.jpg</img>

Maar vervang de </img> en <img> door [/img] en [img]

[ Voor 47% gewijzigd door Stereotomy op 05-10-2004 12:55 ]

[Verwijderd]

dit is het bijbehorende plaatje:

[Verwijderd]

bedankt voor de info, het plaatje staat er inmiddels.
Heb nog ff op internet gezocht over mijn ingebouwde flitser, of er nog meer mogelijkheden zijn om de belichting anders te krijgen. Ik zelf snap er nu nog niet zoveel van dus ik hoop dat er hier iemand is die me dit uit kan leggen. (vaktermen nog lang niet onder de knie blijkbaar)

Alvast bedankt:

Dit heb ik van internet over de NIKON COOLPIX 5700
Belichtingsmeting:
4-standen DDL metering, 256-segment, centrumgericht, spot of spot AF velt

Belichtingsbereik: LW-2.0~ + 18.0 (groothoek), LW –0.5~-18.0 (tele) (ISO 100 equivalent)

Gevoeligheid (circa): ISO 100 equivalent: 100,200,400,800 en auto (in elke belichtingstand instelbaar)

Witbalans: Matrix autmatische witbalans met DDL regeling, 5,standen handinstelling met fijnregeling (zonnig, gloeilamplicht, TL, bewolkt, flits)
Preset
Witbalans bracketing

Ingebouwde flitser: automatisch opklappend; flitsbereik 0.5-4 m (W), 0.5-2.8m (T)
Flitsregeling: sensor-flitssysteem; Flitsstanden:
Automatisch flitsen
Flitser uit
Altijd flitsen
Nachtportret (flitsen met lange sluitertijd) en rode ogen reductie.

[Verwijderd]

koraks schreef op 05 oktober 2004 @ 12:03:
[...]


[...]

Volgens mij spreek je jezelf nu tegen
Zoomen heeft wel degelijk invloed op het perspectief. Je kunt er wel over discussiëren of 'perspectief' de juiste benaming is, maar het is zeker zo dat de plaatsing, relatieve grootte en vervorming van objecten op een foto beïnvloed worden door het perspectief van de gebruikte lens.

Koraks, je misquote mij. Je laat een belangrijk deel van mijn redenering weg. Ik zei dat indien je te dicht op het zoontje zou gaan staan, de neus veel groter zou worden in verhouding met de rest van het hoofd.

De term perspectief betekent gezichtspunt, of oogpunt. Dit is het punt waar vanuit je kijkt, of het punt waar je oog (of in dit geval de camera) zich bevindt. Je kunt tig verschillende lenzen voor de cam zetten en naar hartelust in- en uitzoomen, het perspectief—het oogpunt dus—verandert daar niet door. De schijnbare onderlinge verhoudingen van objecten vanuit een bepaald perspectief gezien, veranderen evenmin bij het gebruik van verschillende lenzen en bij in- en uitzoomen. Die onderlinge verhoudingen kun je alleen maar veranderen door het perspectief—het punt waar de camera zich bevindt—te veranderen.

Hier heb ik twee foto's gemaakt van een stel objecten, een met de lens volledig uitgezoomt (groothoek dus) en de andere foto met de lens helemaal ingezoomt (teleobjectief dus). De groothoek-versie heb ik alleen uitgesneden en vergroot. Beide foto's zijn vanuit exact hetzelfde standpunt (perspectief) genomen.



Zoals je ziet zijn de onderlinge verhoudingen hetzelfde, ondanks dat ik bij de ene foto volledig heb ingezoomt en de andere foto volledig heb uitgezoomt.

[Verwijderd]

De flitser die je laat zien is de SB50. Misschien kun je beter kijken naar de nieuwe variant ervan, namelijk de SB600. Deze heeft een heel belangrijk voordeel, hij ondersteunt een nieuw type flitsmeting. Wanneer je je camera gaat upgraden (misschien ooit onvoorzien door diefstal oid), dan kan deze flitser ook overweg met de nieuwe technieken, anders moet je weer een nieuwe flitser kopen.

Daarnaast weet ik niet of de SB50 ook een horizontaal verdraaibare kop heeft. De SB600 heeft dat wel, en dit is ideaal voor portretfotografie (indirect flitsen in de portretstand).

edit: @ jointm1k, welke camera gebruik je? Als jouw camera namelijk een groothoek heeft van 38 mm, dan is het groothoekeffect sowieso minimaal. Daarnaast moet je een foto maken van dezelfde positie, maar dezelfde compositie maken, zowel op groothoek als op tele. Dan zul je het verschil zien (en ja, dat betekent je camera verplaatsen, maar daar gaat het hier over!).

[ Voor 25% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 13:16 ]

[Rudedadude]

hmm, ik zie niet direct staan dat de flitsintensiteit instelbaar is, maar je kunt natuurlijk wel wanneer je flitst de witbalans instellen op flits, vaak levert dit meer natuurlijke kleuren op in je foto's. Maar misschien blijft het handigste om gewoon een extralamp te richten om daardoor met meer licht een kortere sluitertijd te kunnen gebruiken.

_{een cursus stilzitten?}

[Verwijderd]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 13:13:

edit: @ jointm1k, welke camera gebruik je?

Ik heb een Canon PowerShot A75. Niet dat dit ertoe doet, want mijn relaas geldt voor elk optisch instrument met een lens.

Als jouw camera namelijk een groothoek heeft van 38 mm, dan is het groothoekeffect sowieso minimaal. Daarnaast moet je een foto maken van dezelfde positie,

Zoals ik al had gezegd, heb ik beide foto's vanuit exact dezelfde positie gemaakt (voor zover dat zonder statief redelijkerwijs mogelijk is).

maar dezelfde compositie maken, zowel op groothoek als op tele.

Zie fotootjes, compositie is ongewijzigd gebleven. That's the whole point

Dan zul je het verschil zien (en ja, dat betekent je camera verplaatsen, maar daar gaat het hier over!).

Daar ging het nou juist wél over. Jij zei namelijk in je eerst post dat inzoomen een mooier perspectief oplevert. Ik geloof dat ik nu wel heb aangetoont dat het in- en uitzoomen helemaal geen effect op het perspectief noch de onderlinge verhoudingen van objecten in de foto heeft.

[Verwijderd]

mijn zoontje vast binden is misschien een optie haha..
Wat voor lamp kan ik het beste gebruiken? of een huis tuin en keuken lamp?

[Verwijderd]

Het maakt niet zoveel uit wat voor lamp je gebruikt bij digitale fotografie. Je kunt toch de witbalans zo instellen zodat alle kleuren op de juiste manier worden weergegeven.

[Sabbi]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 13:42:
[...]

Ik heb een Canon PowerShot A75. Niet dat dit ertoe doet, want mijn relaas geldt voor elk optisch instrument met een lens.
[...]
Zoals ik al had gezegd, heb ik beide foto's vanuit exact dezelfde positie gemaakt (voor zover dat zonder statief redelijkerwijs mogelijk is).
[...]
Zie fotootjes, compositie is ongewijzigd gebleven. That's the whole point
[...]
Daar ging het nou juist wél over. Jij zei namelijk in je eerst post dat inzoomen een mooier perspectief oplevert. Ik geloof dat ik nu wel heb aangetoont dat het in- en uitzoomen helemaal geen effect op het perspectief noch de onderlinge verhoudingen van objecten in de foto heeft.

Woei, ga ik even een paar gaten in jouw relaas prikken
Je moet natuurlijk wel 1) lekker flink in en uit (kunnen) zoomen met je camera om dit effect duidelijk te zien en 2) een compositie maken waarin je veel diepte kwijt kan. Hier twee foto's van m'n S60 op 5.8 en 15.2 mm, compositie getracht zoveel mogelijk hetzelfde te houden dmv PSremote onionskinning.
Je ziet, perspectiefwerking is drastisch veranderd. Dat is wat mig29 bedoelde. Ingezoomd is het alsof de foto platgeslagen is, uitgezoomd is er veel meer diepte.
Diepte hoef je nl niet bij een portret foto, dat lijdt er alleen maar toe dat mensen in de diepte gaan kijken ipv naar de persoon in het midden. (anders kan je er altijd ook even een basisboek fotografie bijpakken, daar staat dit nl ook gewoon in, icm voorbeeldfotootjes)

[ Voor 5% gewijzigd door Sabbi op 05-10-2004 14:29 ]

[Verwijderd]

Jij hebt je toestel niet op dezelfde positie gehouden, of wel?

[Sabbi]

Natuurlijk, anders zou je bij een portretfoto alleen een portet van iemands neus krijgen als je alleen inzoemde en niet een endje verderop ging staan. Een meer flatterende versie van dezelfde neus, dat wel

[Rudedadude]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 14:34:
Jij hebt je toestel niet op dezelfde positie gehouden, of wel?

Dat is nou net het punt waarin het menigsverschil zit. Je wilt tenslotte hetzelfde op de plaat krijgen (zonder een stuk eruit te croppen) Dat betekent dus idd dat je met 3 keer zoom de afstand 3 keer zal moeten vergroten om dezelfde compositie te krijgen.

Jij houdt de camera op dezelfde plek en haalt in het ene geval een stuk uit de foto. Dan heb je idd gelijk dat je hetzelfde te zien krijgt. Maar het gaat erom dat je op verschillende plekken met verschillende zoom dezelfde compositie maakt en dan werkt die range tussen (wat was het ook alweer?) zo'n 50 en 100 milimeter het beste en krijg je de beste dieptewerking en 'natuurlijk ogend' effect.

[Verwijderd]

Sabbi schreef op 05 oktober 2004 @ 14:27:
[...]

(anders kan je er altijd ook even een basisboek fotografie bijpakken, daar staat dit nl ook gewoon in, icm voorbeeldfotootjes)

Oh, je bedoelt een boek zoals Photographic composition van Marc Scanlon en Tom Grill? Zie bladzijde 58:

In photography perspective—the size relations among objects that are at different distances from the camera—is not a function of the focal length of a lens but of the distance between the lens and the object being photographed.

Of misschien meer voorkeur voor Creative nature & outdoor photography van Brenda Tharp?
Zie bladzijde 64:

The only way to alter perspective is to change your position, or point of view. If you view a scene through six different focal lengths without changing your position, the perspective remains the same.

Ik stel voor dat jij deze boeken eens aanschaft, kun je kennelijk nog een hoop van leren.

[Verwijderd]

Rudedadude schreef op 05 oktober 2004 @ 14:52:
[...]

Maar het gaat erom dat je op verschillende plekken met verschillende zoom dezelfde compositie maakt ..

Nee! Mig zei (en Koraks ook) dat inzoomen het perspectief verandert (of verbetert). En dat is doodgewoon niet het geval. Punt uit. Als de beste mensen nou eens de moeite nemen om mijn posts aandachtig te lezen, dan was dat gelijk duidelijk.

[ Voor 2% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 15:01 . Reden: koraks vergeten ]

[Stereotomy]

Verandert met inzoomen en diafragma f4.9 dan ook iets met de scherptediepte in vergelijking met wideangle diafragma f4.9 ?

(dus, als brandpuntsafstand verandert met zelfde diafragma, krijg je dan een andere scherptediepte?)

[ Voor 30% gewijzigd door Stereotomy op 05-10-2004 15:06 ]

[Verwijderd]

hmm.. ik was me van geen kwaad bewust toen ik deze topic plaatste! Ondertussen snap ik al geen reet meer waar jullie 't over hebben maar ik lees vrolijk mee. wie weet snap ik het ooit!!

[Rudedadude]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 14:59:
[...]


Nee! Mig zei (en Koraks ook) dat inzoomen het perspectief verandert (of verbetert). En dat is doodgewoon niet het geval. Punt uit. Als de beste mensen nou eens de moeite nemen om mijn posts aandachtig te lezen, dan was dat gelijk duidelijk.

Nee, maar jullie hebben beiden gelijk maar hebben het over 2 verschillende dingen en at probeerde ik duidelijk te maken. Natuurlijk verandert in jouw geval het perspectief niet met een foto die op 1 plaats met 2 verschillende zooms is genomen.

Maar nu de vraag: hoe zou jij die foto maken van dat jongetje?
- op 1 meter, wide-angel ?
- op 2 meter, half ingezoomd?
-op 3 meter, volledig ingezoomd?

In alle drie de gevallen krijg je dezelfde compositie, namelijk een portret van het gezicht. Het punt van Mig en Koraks is dat je dit het beste op zo'n 2 meter kan doen, omdat in dat geval de dieptewerking e.d. er het beste uitkomt, mooier dan wanneer je het vanaf 1 meter doet. Probeer dat eens uit en je zult de verschillen zien.

volgens mij is het hier een semantische jungle met als kernwoord de betekenis van 'perspectief'

[Verwijderd]

@ Ineke:
LOL, tja dat heb je als je op een tech-forum over fotografie gaat vragen. Ik laat me wel eens meeslepen in dit soort discussies. My bad.
Als je een wat 'nuttigere' site wilt zien moet je de site van Ken Rockwell eens proberen. Het is wel in het Engels, maar ik heb er veel aan gehad. Zeker voor beginners een paar mooie eye-openers.

//edit: Belgium Digital en hun forum zijn ook een stuk meer fotografie-gericht dan het camera-gerichte tweakers.net.

[ Voor 26% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 15:26 ]

[Verwijderd]

Dit is mijn mooiste foto tot nu toe.. Hij is niet scherp genoeg maar voor een beginneling vind ik hem suuuuper. En jullie??

[Stereotomy]

Ik vind hem schattig, erg erg goed!

In alle drie de gevallen krijg je dezelfde compositie, namelijk een portret van het gezicht. Het punt van Mig en Koraks is dat je dit het beste op zo'n 2 meter kan doen, omdat in dat geval de dieptewerking e.d. er het beste uitkomt,

Alleen dieptewerking of ook de scherptediepte?

_{Voor de oplettende gebruiker: da's inderdaad de derde keer dat ik de vraag stel in deze thread, ik wil zo graag antwoord}

[ Voor 87% gewijzigd door Stereotomy op 05-10-2004 15:22 ]

[Verwijderd]

oei.. ik ben niet goed in Engels, en zeker niet als het gaat over de termen die gebruikt worden in de fotografie. De termen in het Nederlands begrijp ik al niet eens, laat staan Engels! maar bedankt voor de tip. Misschien als ik een vergevorderde fotografe ben..

[Verwijderd]

Stereotomy schreef op 05 oktober 2004 @ 15:20:
Ik vind hem schattig, erg erg goed!

Dank u dank u!
Is toch best knap voor een beginneling? Ik moet er eerlijk bijzeggen: hij is bewerkt want hij was toch heel anders. Ik heb een donkergrijs doek gebruikt als achtergrond en je kon op de originele foto goed zien dat het een opgehangen doek was... en met een beetje bewerkingen kwam dit eruit! ik weet alleen niet hoe ik hem kon opslaan zonder die grote witte rand aan de rechterkant.

[Verwijderd]

Rudedadude schreef op 05 oktober 2004 @ 15:15:
[...]

volgens mij is het hier een semantische jungle met als kernwoord de betekenis van 'perspectief'

Heh heh. Gelijk heb je. Maar ook daar hebben we een oplossing voor. ^_^

Nou hou ik echt op hoor, met het offtopic gedoe

[ Voor 9% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 15:33 ]

[Verwijderd]

Ineke1, je kunt het volgende het beste proberen:

Als je foto's bewogen zijn, is je sluitertijd te lang. Probeer met de sluitertijd op 1/60ste seconde of hoger te gaan zitten, en 1/125ste als het even kan.

Om dit binnen te doen, ga je problemen krijgen. Zet het diafragma van je lens zo groot mogelijk. (f/2.8). Kleinere getallen geven aan dat het "gat" in de lens waardoor licht binnenvalt groter is; f/2.8 vangt dus meer licht dan f/4.0, en die vangt weer meer licht dan f/5.6.

Zet de ISOwaarde van je camera op 400. Dan kan de camera toe met 4x zo weinig licht. ISO100->ISO200 verdubbelt zijn lichtgevoeligheid, en ISO200-400 verdubbelt die nog eens. ISO800 kun je proberen als je die hebt, maar waarschijnlijk heb je dan meer ruis dan foto.

De CoolPix 5700 is een trage camera wat betreft scherpstellen, net zoals vele andere compact camera's. Richt op je bewegende object, en druk je de ontspanknop half in, terwijl je het object volgt met je camera. Zodra de camera aangeeft "focus", meestal met een bliepje, een groen lichtje in de viewfinder of iets dergelijks, druk je af.

Edit: gebruik de viewfinder, ofwel de zoeker van je camera, en _NIET_ het LCD-schermpje. Als je het LCD-scherm gebruikt, moet je de camera te ver van je vandaan houden, en krijg je minimale trillingen die je foto onscherp maken. De kans op deze trillingen is het kleinst als je:

1. De camera in/op je linkerhand legt
2. Je linker elleboog tegen je borst houdt
3. Door de zoeker kijkt
4. De camera tegen je hoofd aandrukt (niet té hard)
5. Niet hard knijpt in de camera. (Zowel niet met je linkerhand, en ook niet in de grip)

Tevens maakt dit het volgen van je object gemakkelijker. Je volgt het namelijk met je camera, en niet half met je ogen ob het object en half op het LCD-scherm als je de camera voor je houdt.

---

Over sluitertijden, diafragma's en stops.

Camera's werken in "stops". Eén stop is een verdubbeling of halvering van de hoeveelheid licht die de camera opvangt.

Diafragma's: f/2.8, f/4.0, f/5.6, f/8
f/4.0 vangt maar de helft van het licht dat f/2.8 te pakken krijgt, f/5.6 vangt weer de helft van het licht van f/4.0, en f/5.6 vangt dus 4x zo weinig licht als f/2.8.

Er is nog een ander effect: scherptediepte. Je object is scherp, maar alles vóór en áchter je object is niet scherp. Nou, hoe lager het f/ getal (en dus hoe groter je diafragma), hoe _kleiner_ je scherptediepte is. Stel dat je f/4.0 neemt, je object is scherp, en alles 1 meter voor het object en 2 meter erachter ook. Stel je nu f/2.8 in, dan is je object nog steeds scherp, maar nu is slechts alles tot op 0.5mtr ervoor en 1,5mtr erachter scherp. (De meters verzin ik even; die zijn bij elke camera anders. Daarnaast, méér inzoomen maakt je scherptediepte ook weer kleiner.) Een kleine scherptediepte veroorzaakt een vage achtergrond achter je object. Je zoontje kun je fotogaferen met een kleine scherptediepte (f/2.8, stukje ingezoomd), want hij is relatief "plat". Ga je een kasteel fotograferen met dezelfde scherptediepte, dan krijg je alleen het voorste kozijn of de de deur er mooi scherp op

ISO: 100, 200, 400, (800)
Elke ISO-waarde verdubbelt de lichtgevoeligheid van je sensor. Nadeel: meer ruis.

Sluitertijden (bijvoorbeeld): 1/30, 1/60, 1/120, 1/240
Elke sluitertijd halveert het licht dat de sensor bereikt, ten opzichte van de vorige.

Stel nu dat je bewogen foto's krijgt, omdat je sluitertijd niet snel genoeg is. Dit zijn bijvoorbeeld de instellingen waamee je foto's bewogen zijn, maar waarbij de belichting goed is.

ISO100 , f/4.0, 1/10 sec.

Nu je weet dat camera's in stops rekenen, kun je dus wel bedenken dat indien je de ene waarde met 1 stop verhoogt, je een andere waarde met 1 stop kunt verlagen, waarbij de belichting hetzelfde blijft.

ISO200, f/4.0, 1/20 sec : Nog steeds bewogen waarschijnlijk....
ISO400 f/4.0, 1/40 sec : Komt in de buurt....
ISO400 f/2.8, 1/80 sec : Nu is je foto waarschijnlijk niet meer bewogen, of je onderwerp moet erg druk bezig zijn (sport bijvoorbeeld.)

---

Over externe flitser

De interne flitser is alleen maar goed voor noodgevallen. Hij geeft een keihard koud licht, en bleekt je object helemaal uit. Probeer een externe flitser te pakken te krijgen met een Omnibounce diffusor erop. Een Omnibounce is simpelweg een wit plastic kapje dat je over de flitskop heenschuift, en dat het flitslicht verspreidt, en verzacht. Als je met je externe flitser direct op je object flitst, gaat het nog slechter worden dan de interne flits, omdat de externe flitser nog krachtiger is. Indirect flitsen via een wit plafond / witte muur (dat tweede als je een flitser hebt met roteerbare kop) kan al heel goed helpen. Indirect flitsen in combinatie met een Omnibounce werkt goed. Dat geeft vaak een mooie warme foto. Een voorbeeldje, een foto die net online staat voor een ander topic:



Deze foto is genomen met een Sony F717, en een SunPak 383 flitser met Omnibounce diffusor. De 383 is een handmatige flitser (de automatische Sony flitser had voor mij niet genoeg mogelijkheden), maar dat doet er niet toe; op jouw camera zullen zeker een aantal Nikon flitsers passen in verschillende prijsklassen.

Zoals je ziet is er in bovenstaande foto geen overdadig flitslicht te zien, en is de hond niet uitgebleekt. Het wit in zijn vacht wordt veroorzaakt doordat zijn vacht glanst, en dus het licht terugkaatst; dat is niet te voorkomen. Met de interne flitser zou de hond waarschijnlijk bijna helemaal bleek zijn uitgeslagen. Het gebruik van een externe flitser staat je toe om 1/125ste, of zelfs 1/250ste als sluitertijd te gebruiken bij bijna elk mogelijk diafragma, waardoor je foto's zelden bewogen zullen zijn.

Omnibounce diffusors kun je door bijvoorbeeld www.kamera-express.nl laten bestellen op www.stofen.com. Misschien kun je ook zelf direct bij www.stofen.com bestellen, dat weet ik niet. Indien e via www.kamera-express.nl bestelt, is de prijs ongeveer 25 euro, en 5 euro verzendkosten; kun je direct via Stofen bestellen, zal het wellicht iets goedkoper zijn.

Hopelijk kun je hier iets mee, en succes. Wees niet bang om foto's te posten en te vragen wat er fout is gegaan (of juist: Waarom is die foto zo goed geworden); daar zul je alleen maar van leren.

edit: waarom heb je voor de CoolPix 5700 gekozen? Tweedehands, goede prijs? Dit is namelijk een al wat oudere camera. Het is wel een heel respectabele 5MPixer, een oudgediende, en een van de allerbesten uit zijn tijd. (Hij komt uit mei 2002.)

[ Voor 11% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 15:56 ]

[Verwijderd]

Wauw! bedankt!Ik print je opmerkingen en tips even uit en ik ga er mee aan de slag. Ik zal, een goed gelukte foto zeker posten! Super!
Die sites die je doorgeeft, die hebben ook externe flitsers voor de nikon coolpix 5700? ik zag op andere sites wel externe flitsers maar die gingen al snel richting 150-200 euro!!

[Verwijderd]

www.stofen.com verkoopt alleen Omnibounce units.
www.kamera-express.nl verkoopt allerhande flitsers. (Mijn Sunpak komt er ook vandaan.)
www.koopdigitaal.nl verkoopt ook flitsers

Kijk eens in de pricewatch op www.tweakers.net/pricewatch , winkels die camera's verkopen leveren ook vaak flitsers. En... ja, inderdaad, mijn flitser kostte ook 160 euro. Met 150-200 euro zit je aan de onderkant van de flitsermarkt Even schrikken hè

---

Maar even erbij plakken, want ik weet niet of je deze toevoeging hierboven hebt gezien:

Gebruik de viewfinder, ofwel de zoeker van je camera, en _NIET_ het LCD-schermpje. Als je het LCD-scherm gebruikt, moet je de camera te ver van je vandaan houden, en krijg je minimale trillingen die je foto onscherp maken. De kans op deze trillingen is het kleinst als je:

1. De camera in/op je linkerhand legt
2. Je linker elleboog tegen je borst houdt
3. Door de zoeker kijkt
4. De camera tegen je hoofd aandrukt (niet té hard)
5. Niet hard knijpt in de camera. (Zowel niet met je linkerhand, en ook niet in de grip)

Tevens maakt dit het volgen van je object gemakkelijker. Je volgt het namelijk met je camera, en niet half met je ogen op het object en half op het LCD-scherm als je de camera voor je houdt.

[ Voor 51% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 17:29 ]

[Remy]

Even een titelfix, dit hoeft niet per se alleen over de cam van de TS te gaan

[Verwijderd]

Ik heb deze camera gekocht omdat hij destijds toch goed naar voren kwam. Alleen ben ik ondertussen nog moeder geworden en niet veel tijd gehad om er veel tijd in te steken. Maar die tijd heb ik nu wel vandaar. Ik heb helaas niet het geld om een andere camera te kopen maar met deze camera is toch ook wel heel veel mogelijk?
Nogmaals bedankt, ik zal gaan sparen voor een goede flitser, zal me eerst goed laten voorlichten wat ik moet hebben. Het is maar voor de hobby!

Bedankt!

[Stereotomy]

Daarnaast, méér inzoomen maakt je scherptediepte ook weer kleiner.)

Whoei, antwoord!

Is er een regel of formule dat scherptediepte aangeeft? Dan moeten de factoren die in die regel zitten in ieder geval diafragmaopening en brandpuntsafstand zitten. Ofwel, zelfde diafragmaopening bij andere brandpuntafstand geeft ander scherptediepte?

[Verwijderd]

Stereotomy schreef op 05 oktober 2004 @ 12:31:
Dat snap ik dan niet helemaal, want bij verreweg de meeste lenzen wordt het diafragma kleiner wanneer er ingezoomd wordt. Bij mij is dat 2.8 op wide, 4.9 op tele. Maar is het dan niet zo dat de scherptediepte juist groter wordt door zoomen dan?

Inzoomen verkleint je scherptediepte, als je diafragma hetzelfde blijft bij het zoomen.

Als jij dus achteruit gaat, wordt de afstand groter, en je scherptediepte ook. Ga je inzoomen, wordt je scherptediepte weer kleiner; maar door het dichtgaan van het diafragma wordt hij weer groter Als het dichtgaan van je diafragma de kleinere scherptediepte van het zoomen opheft, ben je dus, als je een kleinere diepte wilt, met achteruitgaan slechter af. Je kunt dan beter f/2.8 gebruiken, niet inzoomen, en zo kort mogelijk bij gaan staan.

En over de post waar je naar een formule zocht: ja, er is een formule, maar die ken ik niet

De scherptediepte is afhankelijk van:
diafragma (groter diafragma geeft kleine scherptediepte)
afstand tot object (grotere afstand geeft grotere scherptediepte)
brandpunt (aka: zoom) (kleinebrandspuntafstand geeft grotere scherptediepte)
Sensor (grotere sensor geeft een _kleinere_ scherptediepte)

Deze dingen kunnen elkaar zoals gezegd allemaal tegenwerken. Als je inzoomt om je scherptediepte te verkleinen, máár je diafragma gaat daardoor zover dicht dat het inzoomen juist niet je scherptediepte verkleint maar vergroot (vanwege het diafragma dus, niet vanwege het zoomen), dan kun je beter zelf korterbij gaan staan. DAN weet je zeker dat je scherptediepte kleiner wordt. Echter, met een camera met een 1/2.7 sensor is scherptediepte lastig; het is al vrij lastig op een 2/3 sensor, die toch een flink stukje groter is.

Bereken je scherptediepte

Bij het aantal mm brandpunt van de lens moet je het _echte_ aantal invullen, niet het 35mm equivalent. Het zoombereik van de 5700 loopt van 10 tot 80mm, equivalent aan 35-280mm.

Een goede portretafstand in de "wereld van filmfotografie" is 85mm. Nou... 10mm op de 5700 is 35mm equivalent. Dus, dat is een factor 3.5. Je hebt dus 85/3.5 = 24mm nodig op de Nikon. Even invullen in de calculator...

Nikon CP5700
Brandpunt 24mm
f/2.8
Afstand 2mtr

Dit levert een scherptediepte op van 31cm. Dat is wel aardig voor headshots in de portretfotografie Bij 3 meter krijg je een scherptediepte van 71 cm, die ook bruikbaar is.

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 16:11:
Ik heb helaas niet het geld om een andere camera te kopen maar met deze camera is toch ook wel heel veel mogelijk?

Met deze camera is alles mogelijk

Hij heeft wat nadeeltjes, maar er zijn geen camera's zonder nadelen. Je leert er vanzelf mee omgaan / omheen werken.

Je kunt het beste eens rondmailen naar winkels wat betreft een externe flitser. Er zijn er veel die op de 5700 passen; bijna alle Nikon flitsers passen zonder meer. Echter, een flitser waar je 100 meter ver mee schieten kunt heb je niet direct nodig. Als je hem slechts binnen gebruikt, is een flitser die +/- 20 mtr haalt genoeg. (Dan houd je meteen rekening met een Omnibounce, want die verzwakt je flits maar tot de helt. Je houdt dan 10 meter over, wat voor de meeste huiskamers echt voldoende is.)

[ Voor 61% gewijzigd door Verwijderd op 07-11-2004 02:09 ]

[Verwijderd]

@ jointm1k: ik denk dat we hetzelfde bedoelen, maar er vanuit een iets ander standpunt naar kijken (ik durf het woord perspectief even niet te gebruiken ). Ik denk dat [rml]Rudedadude in "[ Algemeen] Portretfotografie"[/rml] een goede beschrijving geeft! Laat ik tot slot ook nog even een duit in het zakje doen waar iedereen kan zien wat het verschil is in dieptewerking bij het gebruik van verschillende brandpunten:
Klikkerdeklik

Ik denk dat we er nu voldoende over hebben gezegd en ik zal inhoudelijk voorlopig niet meer op deze discussie (niet deze draad) reageren.

Edit: om gelijk even een nieuwe discussie op te starten! Firepower je vergeet een ding: het richtgetal van je flitser moet je nog delen door het diafragma om de maximale afstand te berekenen. Dus een richtgetal van 20 met een opening van 4.0 levert je een effectief bereik op van 5 meter.

[ Voor 19% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 16:49 ]

[Verwijderd]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 16:47:
Edit: om gelijk even een nieuwe discussie op te starten! Firepower je vergeet een ding: het richtgetal van je flitser moet je nog delen door het diafragma om de maximale afstand te berekenen. Dus een richtgetal van 20 met een opening van 4.0 levert je een effectief bereik op van 5 meter.

Dat weet ik

Ik zeg ook, een flitser die 20 *meter* kan schieten, geen richtgetal van 20 (En dan die afstand van 20 meter bij een diafragma van 2.8 op ISO100, dat zou een flitser betekenen met een richtgetal van 56. Of eentje met een richtgetal van 28, in combinatie met ISO 200.)

[ Voor 20% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 17:02 ]

[Micha]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 15:20:
[afbeelding]

Dit is mijn mooiste foto tot nu toe.. Hij is niet scherp genoeg maar voor een beginneling vind ik hem suuuuper. En jullie??

Ik vind je foto nogal zielig er uit zien meestal verwacht je juist bij baby's een vrolijke bedoeling probeer in het vervolg is ietsje keur erbij (fotoshop) en foto met een een glimlach.

offtopic:
is dit eigenlijk een baby

[Verwijderd]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 16:58:
[...]


Ik zeg ook, een flitser die 20 *meter* kan schieten, geen richtgetal van 20 (En dan die afstand van 20 meter bij een diafragma van 2.8 op ISO100, dat zou een flitser betekenen met een richtgetal van 56. Of eentje met een richtgetal van 28, in combinatie met ISO 200.)

Aight, die vergeet ik altijd aangezien ik altijd op iso100 werk!

[FaceDown]

Perspectief is inderdaad wel een toverwoord in deze discussie waar door veel mensen aan voorbij wordt gegaan.

Als je een portretfoto van 1 meter afstand neemt, dan zal bijv een neus relatief groot op de foto komen, en dat wil je niet.

Dit is dan ook, naast het creeren van een 'fuzzy' achtergrond, een reden om de foto van verder af te nemen, met gebruik van een telelens.

Ik heb ooit eens in een boek gelezen dat het meest ideale zou zijn om een portretfoto te maken met een 1200mm lens, terwijl je op een voetbalveld afstand staat. Uiteraard is dit niet bepaald betaalbaar en praktisch.

Zelf gebruik ik het liefst mijn 55-200mm lens voor portretten en zit dan meestal ergens tussen de 100 en 200mm.

[ Voor 10% gewijzigd door FaceDown op 05-10-2004 18:43 ]

[Dark Blue]

micdis schreef op 05 oktober 2004 @ 17:03:
[...]

Ik vind je foto nogal zielig er uit zien meestal verwacht je juist bij baby's een vrolijke bedoeling probeer in het vervolg is ietsje keur erbij (fotoshop) en foto met een een glimlach.

offtopic:
is dit eigenlijk een baby

Heb jij wel eens bij een fotograaf in de etalage gekeken? Niet alles ziet er zo donzig en standaard roze of blauw uit als bij een geboortekaartje hoor...

Portretfoto's van baby's kunnen heel serieus en ook best donker zijn zoals deze.

[Verwijderd]

Men haalt hier nu vaak scherptediepte en perspectiefdiepte door elkaar.

Scherptediepte = het gebied vóór en achter het absolute scherptevlak dat óók acceptabel scherp is. 1/3de van dat gebied ligt vóór het object, 2/3de erachter. Bij 3 meter scherptediepte loopt de scherptediepte dus van 1mtr vóór het object tot 2mtr erachter.

Perspectiefdiepte/dieptewerking = het perspectief/dieptewerking op een foto. Een 50mm lens heeft ongeveer hetzelfde perspectief/dieptewerking als onze ogen. Hij heeft ook ongeveer dezelfde kijkhoek. Daarom heet het ook een standaardlens. Groothoeklenzen rekken alles uit, terwijl telelenzen samendrukken, wat respectievelijk zorgt voor een grote en kleine dieptewerking. De link van Mig29, deze dus, legt dit perfect uit.

FaceDown schreef op 05 oktober 2004 @ 18:42:
Zelf gebruik ik het liefst mijn 55-200mm lens voor portretten en zit dan meestal ergens tussen de 100 en 200mm.

De "standaard brandpuntsafstanden" voor portretfoto's zijn 50, 85, 105 en 135mm. Niets is natuurlijk minder waar, en ook andere lenzen/brandpuntsafstanden kunnen goed gebruikt worden naar gelang de situatie, maar bovenstaanden worden gezien als "de standaard". Het is niet voor niets dat er veel primes juist op deze brandspuntafstanden zitten. Ze zijn ideaal voor portretfotografie vanwege "de iedale brandpuntsafstand", hun mooie DOF, goede tot perfecte scherpte, en lichtsterkte (lage f/ waarde).

[ Voor 35% gewijzigd door Verwijderd op 05-10-2004 20:28 ]

[Verwijderd]

/me zucht.

[Verwijderd]

Om jointm1k een hart onder de riem te steken...

De link van Mig29 legt het niet perfect uit: wat daar niet genoemd wordt, maar wat toch echt het geval moet zijn, is dat niet alleen brandpuntsafstand maar ook opnamestandpunt aangepast wordt.

Zelfs het dunne gidsje van de PCM voor digitale fotografie (een tijdje geleden), legt het goed uit: perspectief wordt bepaald door de onderlinge afstanden tussen de objecten en de camera en niet door de brandpuntsafstand van het objectief.

Of, om John Shaw (Landscape Photography, ISBN 0-8174-3710-X, pagina 56) aan te halen: Perspective is how a scene appears from any given location. All lenses yield the same perspective if used from the same camera position. [...] When you change lenses without moving your camera position, you're simply changing the framing of any picture. [...] Changing fixed-focal-length lenses or zooming a zoom lens are the same thing. [...] But both lenses, indeed all lenses and focal lengths, show the same perspective from the same viewpoint.

[Verwijderd]

En om de TS ook een beetje te helpen, in plaats van alleen maar aan tweaker-geneuzel over technische termen mee te doen...

Hoewel het Engels is, heb je wellicht hier wat aan.

Ik vind zelf zacht licht altijd erg prettig en een groot raam (liefst op het noorden, of met hele fijne vitrage om het directe zonlicht te filteren) werkt als een geweldig mooie lichtbron. De Coolpix 5700 kan flink ruis produceren op ISO 400, maar eenmaal omgezet naar zwart/wit kan het resultaat meevallen. Gewoon proberen, dus.

Als je wilt gaan flitsen, is enig experimenteren met de camera-instellingen wel aan te raden. Alles op automatisch vind ik meestal geen mooi resultaat geven. Meestal gebruik ik ISO 400 of ISO 800 film voor flitsfoto's en kies dan handmatig een belichting. Bijvoorbeeld 1/30 bij f/4 als beweging geen probleem is, een kortere sluitertijd als beweging mogelijk wel een probleem is. Dan zet ik de externe flitser aan, indirect en met zo'n Sto-Fen "witte dop" erop en laat ik al die mooie 3D-matrix-marketing-bla-bla het verder uitzoeken. Werkt perfect. En omdat jij digitaal fotografeert, mag een beetje uitproberen met sluitertijden en diafragma's geen probleem zijn.

Het voordeel van niet automatisch een belichting laten kiezen, maar handmatig een langere belichting en/of grotere diafragma-opening kiezen, is dat het bestaande licht, over het algemeen zachter en minder gericht, een belangrijker rol in de totale verlichting speelt. En bij reportages voorkom je hiermee de donkere achtergronden met een paar witte flitsgezichten in de voorgrond

[Verwijderd]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 22:27:
Of, om John Shaw (Landscape Photography, ISBN 0-8174-3710-X, pagina 56) aan te halen: Perspective is how a scene appears from any given location. All lenses yield the same perspective if used from the same camera position. [...] When you change lenses without moving your camera position, you're simply changing the framing of any picture. [...] Changing fixed-focal-length lenses or zooming a zoom lens are the same thing. [...] But both lenses, indeed all lenses and focal lengths, show the same perspective from the same viewpoint.

Mja, het perspectief is wel hetzelfde, maar de perspectiefdiepte/dieptewerking duidelijk niet... zoomen drukt de scene in elkaar. Dat is toch duidelijk zichtbaar ?

[Kwintessens]

Verwijderd schreef op 05 oktober 2004 @ 14:59:
[...]


Nee! Mig zei (en Koraks ook) dat inzoomen het perspectief verandert (of verbetert). En dat is doodgewoon niet het geval. Punt uit. Als de beste mensen nou eens de moeite nemen om mijn posts aandachtig te lezen, dan was dat gelijk duidelijk.

Je hebt gelijk,
desalnietemin is het wel zo dat een foto met een groothoek voor vertekening zorgt, juist omdat je vaak dichterbij moet staan om het onderwerp helemaal op de foto te krijgen. Daarom worden er vaak objectieven gebruikt met een lichte tele tussen de 70 en de 135 mm.
Je hebt dan minder last van barrel-vertekening. (Bij veel tele moet je juist weer opletten dat je geen last krijgt van pincushion-vertekening, maar dit is meestal toch minder aanwezig dan barrel bij groothoek)

Wat betreft het flitsen: een externe flitser met omnibounce levert erg mooie resultaten, maar kan een prijzige oplossing zijn. Als je een soort studio opstelling wilt gaan maken met extra lampen, raad ik aan de lampen niet direct op je zoon te richten; dit geeft harde schaduwen.

[Verwijderd]

micdis schreef op 05 oktober 2004 @ 17:03:
[...]

Ik vind je foto nogal zielig er uit zien meestal verwacht je juist bij baby's een vrolijke bedoeling probeer in het vervolg is ietsje keur erbij (fotoshop) en foto met een een glimlach.

offtopic:
is dit eigenlijk een baby

Ik hou, da's misschien heel persoonlijk, wel van mooie zwart wit pictures. Maar hij had hier inderdaad mogen lachen , maar dit is een foto die toevallig gelukt is! Dat hij dus niet lacht wil niet zeggen dat ik dat niet geprobeerd heb, maar die foto's zijn gewoon mislukt!

[Verwijderd]

Kwintessens schreef op 06 oktober 2004 @ 00:46:
[...]

Je hebt gelijk,
desalnietemin is het wel zo dat een foto met een groothoek voor vertekening zorgt, juist omdat je vaak dichterbij moet staan om het onderwerp helemaal op de foto te krijgen.

Ja, dat kan je in dit artikel zo mooi zien (zie de 2 Porsche foto's)

[Verwijderd]

Verwijderd schreef op 06 oktober 2004 @ 08:44:

Ik hou, da's misschien heel persoonlijk, wel van mooie zwart wit pictures. Maar hij had hier inderdaad mogen lachen , maar dit is een foto die toevallig gelukt is! Dat hij dus niet lacht wil niet zeggen dat ik dat niet geprobeerd heb, maar die foto's zijn gewoon mislukt!

Schiet eens door dan

Ratel een heel kaartje vol, kies er wat foto's uit en post die hier, zodat we kunnen zien wat er goed en fout aan is. Als je dat een keer weet, kun je nagaan of je niet steeds consistent dezelfde fout(en) maakt. Als dat wel zo is, kun je die fout actief gaan "bestrijden".

(Ik maak nog steeds de fout dat ik de scherptediepte nogal eens verkeerd inschat, waardoor niet genoeg van de foto scherp is. Ik fotografeer bijvoorbeeld een hond die helemaal scherp had moeten zijn, maar halverwege zijn rug wordt hij vaag, bijvoorbeeld.)