Ik vraag mij af wat het nut is van zo'n discussie? Waarom willen mensen zo graag emoties ontleden?". Vanwaar deze klinische emotieloze benadering. Zijn emoties zo gevaarlijk dat ze alleen met labaratoriuminstrumenten mogen worden opgepakt. Emoties leer je volgens mij niet hanteren door ze te vertalen naar de chemische reacties die er onder liggen. Deze benadering houdt eerder het gevaar in dat wij in de verleiding komen onze emoties via chemische weg beinvloeden in plaats van te werken aan ons karakter. Op den duur dreigt de vernieting van de menselijke persoonlijkheid.
[...]
Als je emoties wil doorgronden, kijk in de spiegel, kijk naar anderen, lees goede romans bestudeer de bijbel. Het is allemaal beter dan een pseudo-wetenschappelijke discussie waarin een rationele grondslag voor emoties wordt gegeven.
Het hangt er maar helemaal vanaf waar je in geinteresseerd bent. Een fysiologische verklaring voor het optreden van emoties helpt je niet verder bij het omgaan ermee, maar dat wil niet zeggen dat het verschijnsel emoties en de lichamelijke achtergrond daarvan niet met het verstand benaderd kan worden. En wat betreft beinvloeding van emoties door in te grijpen in die lichamelijke achtergrond, dat is nu al zeer goed mogelijk (denk aan nicotine, heroine, cocaine, alcohol, enzovoorts) en wordt als onwenselijk beschouwd. Ik zie niet in waarom dat anders zou worden als er effectievere middelen op de markt komen dan de huidige drugs en genotsmiddelen.
emoties komen voor het verstand, zijn ouder dan het verstand en ook veel waardevoller dan het verstand. Al het plezier dat wij aan ons bestaan ontlenen danken wij aan emoties.
Vandaag zat ik op een terrasje, waar het krioelde van de mussen. Die speels en vrolijk kwetterend de kruimels oppikten. Een vrolijk spel waarbij ze de kruimels van elkaar proberen af te pakken en elkaar kortstondig najagen. Als je ze zo bezig ziet, ontkom je niet aan de indruk dat ze plezier hadden in hun speelse activiteit. Een mus zal niets beredeneren, maar voelen doet hij wel en genieten doet hij volgens mij ook.
Ik ben tegen een benadering die het verstand ziet als de basis van waarden. Die plaats verdient hij niet. Onze emoties zijn ons meest waardevolle bezit. Het verstand is extra attribuut dat wij mensen hebben ontwikkeld dat ons grote macht heeft gegeven over onze omgeving. Meer dan de klauwen van de tijger en de kaak van de haai of de vleugels van de adelaar heeft het ons macht gegeven. Maar juist die macht kan de mens vernietigen als hij niet inziet waar zijn werkelijke waarden liggen.
Toch vraag ik mij af, als normen en waarden een zaak van emoties zijn en niet van het verstand, wat dan precies de verheven normen van dieren zijn. In de natuur is er maar een waarde: die van overleven, en bij de meeste dieren valt het gedrag prima evolutionair, dus vanuit eigenbelang (van gen, individu en soort), te verklaren.
Waarin onderscheidt de mens zich dan van deze dierenwereld? Niet in het hebben van emoties! Ik ben het met je eens dat het gedrag van in ieder geval de meeste hogere gewervelden sterke aanwijzingen geeft dat deze dieren een zekere vorm van emoties hebben. Maar juist het feit dat wij ons verstand kunnen gebruiken om de consequenties van onze emoties ervan af te wegen en de oorzaak van die emoties rationeel kunnen benaderen, maakt dat wij normen en waarden kunnen opstellen, kunnen nadenken over wat werkelijk van belang is, ons kunnen ontrukken aan het door evolutie voorgeschreven nastreven van eigenbelang, waardoor wij geen slaaf van onze emoties en instincten hoeven te zijn, zoals vrijwel alle dieren. Dit alles hebben wij geheel te danken aan ons verstand.
Wij leven in een tijd waarin aan het ontwikkelen van het verstand de hoogste prioriteit wordt gegeven. We zijn helemaal vergeten dan emoties en karakter ook moeten worden gecultiveerd . De westerse mens is daarin naar mijn mening juist achteruit gegaan.
Hierover hebben wij al vaker gediscussieerd, maar ik blijf van mening dat dat beeld berust op een geromantiseerde voorstelling van het verleden, veroorzaakt doordat alleen die dingen die werkelijk er nog toe doen, bewaard zijn gebleven uit vroeger tijden. Als je in de huidige maatschappij kijkt hoe de filosofie, kunsten, wetenschappen, nieuwe levensovertuigingen, kortom de hele cultuur, de afgelopen 50 jaar in een stroomversnelling geraakt zijn, kan ik niet concluderen dat de emotionele ontwikkeling van de huidige mens verwaarloosd wordt.