De banaan is in Afrika en Zuid-Amerika een basislevensmiddel. Niet de Chiquita-bananen zoals die hier knalgeel in de winkel liggen, maar de zogenaamde "plantin", die groter, groener en minder zoet is. De plantin is voor Afrikanen en vele Zuid-Amerikanen wat de aardappel is voor Europeanen. Hij wordt gebakken, gebraden, gefrituurd, gezoet, gezouten, gedroogd, gerookt, vermalen, en vrijwel overal in verwerkt.
Als de banaan zou verdwijnen, zou dat voor Afrika een Zuid-Amerika een humanitaire en economische ramp betekenen. Maarja, dat zou niet kunnen gebeuren toch? Dat een hele boomsoort over de hele wereld zou verdwijnen?
Het lijkt inderdaad vergezocht, maar het gevaar is heel reëel, en ook heel erg dichtbij. De banaan heeft namelijk een heel groot evolutionair probleem: ze zijn triploïde organismes. Dat houdt in dat elk chromosoom driemaal aanwezig is, in tegenstelling tot de meeste organismes, die diploïd zijn (elk chromosoom tweemaal aanwezig). Een diploïde organisme kan zich sexueel voortplanten: één chromosoom van elk paar komt van de vader, en één komt van de moeder, om zo een nieuwe combinatie te vormen. Diploïde organismes kunnen zich zo, doordat er een grote genetische variatie is, redelijk snel middels natuurlijke selectie en dus middels evolutie aanpassen aan veranderingen in de omgeving. Een triploïde organisme kan zich niet sexueel voortplanten. De enige oplossing is dus om zichzelf te klonen. Het gevolg is een minimale genetische variatie, wat de soort heel kwetsbaar maakt voor veranderingen in de omgeving.
Stel je voor, een heel continent vol klonen. Een simpel virusje, dat in een "normale" goed genetisch gevarieerde populatie slechts enkele slachtoffers zou veroorzaken, kan in één klap de hele populatie uitwissen, doordat alle individuën gelijk zijn, en er dus niet verschillende resistentieniveaus tegen dat virus zijn. Zelfs in een gevariëerde populatie kan een ziektekiem flink huishouden (AIDS, iepziekte) - laat staan in een genetisch vrijwel ongevariëerde populatie zoals bananen.
En dit doemscenario staat op het punt werkelijkheid te worden.
In Azië heerst onder de bananenpopulatie een virale ziekte die niet te stoppen lijkt. De ziekte is al ver verspreid, en begint ook in Afrika en Zuid-Amerika de kop op te steken. Onderzoek van een Frans onderzoeksbureau heeft uitgewezen dat geen enkele huidige bananensoort ook maar enige natuurlijke resistentie tegen dit virus heeft. De huidige verspreiding van het virus extrapolerend, komen zij tot de conclusie de banaan, in al haar soorten, over 10 jaar (TIEN JAAR) volledig van de aardbol verdwenen zal zijn als er niet een oplossing gevonden wordt.
Een mogelijke oplossing is om door genetische manipulatie nieuwe bananensoorten te creëren die resistent zijn tegen het virus. Maar omdat er geen enkele bananensoort is die enige vorm van resistentie heeft, weet men absoluut niet waar men moet beginnen. Daarbij komt dat de genetische structuur van de banaan, juist doordat ze triploïde is, vrij ingewikkeld is, en er verder slechts heel erg weinig over bekend is. Een ander probleem is dat deze genetisch gemanipuleerde bananen in het Westen ontwikkeld zullen moeten worden, terwijl ze in de derde wereld ingezet worden - dat soort samenwerkingsverbanden zorgt over het algemeen voor veel problemen (kijk maar naar de problemen rond AIDS-medicijnen). En er is gewoon te weinig tijd om de banaan te decoderen en aan te passen.
Een tweede oplossing is om kiemen van bananen met een zo groot mogelijke genetische variatie in te vriezen en te bewaren, te wachten tot de banaan volledig uitgestorven is (en het virus, bij gebrek aan gastheren, dus ook), en de populatie dan vanaf die "backup" weer op te bouwen. Een soort van ingevroren Bananenboot van Noach dus. Het grote probleem hiervan is dat je eerst de banaan volledig moet laten uitsterven. Economieën die op de banaan drijven zullen in de periode voorafgaand aan het uitsterven van de banaan, en de periode erna die nodig is om de soort weer te herintroduceren, alsnog volledig naar de knoppen gaan.
Voor de banaan zijn er dus wel oplossingen te bedenken. Maar voor de bananeneconomieën? Misschien moeten ze overstappen op radijsjes?
Als de banaan zou verdwijnen, zou dat voor Afrika een Zuid-Amerika een humanitaire en economische ramp betekenen. Maarja, dat zou niet kunnen gebeuren toch? Dat een hele boomsoort over de hele wereld zou verdwijnen?
Het lijkt inderdaad vergezocht, maar het gevaar is heel reëel, en ook heel erg dichtbij. De banaan heeft namelijk een heel groot evolutionair probleem: ze zijn triploïde organismes. Dat houdt in dat elk chromosoom driemaal aanwezig is, in tegenstelling tot de meeste organismes, die diploïd zijn (elk chromosoom tweemaal aanwezig). Een diploïde organisme kan zich sexueel voortplanten: één chromosoom van elk paar komt van de vader, en één komt van de moeder, om zo een nieuwe combinatie te vormen. Diploïde organismes kunnen zich zo, doordat er een grote genetische variatie is, redelijk snel middels natuurlijke selectie en dus middels evolutie aanpassen aan veranderingen in de omgeving. Een triploïde organisme kan zich niet sexueel voortplanten. De enige oplossing is dus om zichzelf te klonen. Het gevolg is een minimale genetische variatie, wat de soort heel kwetsbaar maakt voor veranderingen in de omgeving.
Stel je voor, een heel continent vol klonen. Een simpel virusje, dat in een "normale" goed genetisch gevarieerde populatie slechts enkele slachtoffers zou veroorzaken, kan in één klap de hele populatie uitwissen, doordat alle individuën gelijk zijn, en er dus niet verschillende resistentieniveaus tegen dat virus zijn. Zelfs in een gevariëerde populatie kan een ziektekiem flink huishouden (AIDS, iepziekte) - laat staan in een genetisch vrijwel ongevariëerde populatie zoals bananen.
En dit doemscenario staat op het punt werkelijkheid te worden.
In Azië heerst onder de bananenpopulatie een virale ziekte die niet te stoppen lijkt. De ziekte is al ver verspreid, en begint ook in Afrika en Zuid-Amerika de kop op te steken. Onderzoek van een Frans onderzoeksbureau heeft uitgewezen dat geen enkele huidige bananensoort ook maar enige natuurlijke resistentie tegen dit virus heeft. De huidige verspreiding van het virus extrapolerend, komen zij tot de conclusie de banaan, in al haar soorten, over 10 jaar (TIEN JAAR) volledig van de aardbol verdwenen zal zijn als er niet een oplossing gevonden wordt.
Een mogelijke oplossing is om door genetische manipulatie nieuwe bananensoorten te creëren die resistent zijn tegen het virus. Maar omdat er geen enkele bananensoort is die enige vorm van resistentie heeft, weet men absoluut niet waar men moet beginnen. Daarbij komt dat de genetische structuur van de banaan, juist doordat ze triploïde is, vrij ingewikkeld is, en er verder slechts heel erg weinig over bekend is. Een ander probleem is dat deze genetisch gemanipuleerde bananen in het Westen ontwikkeld zullen moeten worden, terwijl ze in de derde wereld ingezet worden - dat soort samenwerkingsverbanden zorgt over het algemeen voor veel problemen (kijk maar naar de problemen rond AIDS-medicijnen). En er is gewoon te weinig tijd om de banaan te decoderen en aan te passen.
Een tweede oplossing is om kiemen van bananen met een zo groot mogelijke genetische variatie in te vriezen en te bewaren, te wachten tot de banaan volledig uitgestorven is (en het virus, bij gebrek aan gastheren, dus ook), en de populatie dan vanaf die "backup" weer op te bouwen. Een soort van ingevroren Bananenboot van Noach dus. Het grote probleem hiervan is dat je eerst de banaan volledig moet laten uitsterven. Economieën die op de banaan drijven zullen in de periode voorafgaand aan het uitsterven van de banaan, en de periode erna die nodig is om de soort weer te herintroduceren, alsnog volledig naar de knoppen gaan.
Voor de banaan zijn er dus wel oplossingen te bedenken. Maar voor de bananeneconomieën? Misschien moeten ze overstappen op radijsjes?
Het is alleen een echte hetze als het uit Hetzerath komt, anders is het gewoon sprankelende ophef.