Normen zijn inderdaad geboden en verboden, omdat die identiek zijn aan ethische uitspraken (= normatieve uitspraken) van de vorm "A is goed" (gebod) en "A is slecht" (verbod). Hoe ik normen en waarden door elkaar zou kunnen halen begrijp ik niet helemaal: normen zijn proposities, waarden zijn concepten. Die haal je niet zo gemakkelijk door elkaar.
Zowel normen als waarden zijn per definitie positief. Ik denk dat jij bedoeld dat jij waarden prefereert boven normen omdat ze meer speelruimte laten voor individuele afweging.
Nee, wat ik bedoel is dat ik geboden prefereer boven verboden; simpelweg omdat ik mijn ethiek liever opbouw rondom dingen die ik goed vindt, dan als afkeer van dingen die ik slecht vind. (Dit is verder geen fundamenteel verschil, omdat met elk gebod een verbod correspondeert.)
Normen en waarden zijn per definitie goed.
Hoe kom je daar nu bij? Dat zou betekenen dat zowel een norm N als een norm niet-N tegelijkertijd per definitie goed zijn, wat wel een erg vreemde situatie oplevert. Een begrip als 'goed' kan alleen in een bepaalde context gebruikt worden, en zolang je geen context definieert is het betekenisloos.
Bovendien voor men het tegenovergestelde van een norm kan bepalen zal men eerst moeten weten wat de norm inhoudt.
Ik begrijp niet wat de intellegibiliteit van normen met de discussie te maken heeft?
Het verbod op het maken van afbeeldingen, wat wordt daar mee bedoeld? Dat er geen afbeeldingen van God mogen worden gemaakt? Zo ja, dan is de katholieke kerk met al haar afbeeldingen van Christus zwaar in overtreding met haar eigen gebod. Wat er mee bedoeld wordt, is dat afbeeldingen van God niet een eigen leven mogen gaan leiden en als zelfstandige goden vereerd mogen worden. Eigenlijk is het een verbod om andere goden dan God te vereren. (afgoderij) Het tegenovergestelde daarvan is: Gij zult alleen andere goden vereren. Dat kan natuurlijk nooit een alternatieve norm zijn.
Dit gaat wel ver offtopic, maar goed. Er staat duidelijk dat er geen afbeeldingen gemaakt mogen worden van
wat dan ook. Afzonderlijk staat er vervolgens bij dat je deze mag vereren. Het tweede gebod stelt dus duidelijk dat er geen afbeeldingen gemaakt mogen worden
en dat men afbeeldingen niet mag aanbidden. Dit herinterpetreren tot "Gij zult geen andere goden vereren" is volkomen bizar. Bovendien zou het tweede gebod dan identiek zijn aan het eerste. (Overigens is het tegenovergestelde van "Gij zult geen andere goden vereren" niet "Gij zult alleen andere goden vereren" maar "Gij zult wel andere goden vereren". Maar dat is, nogmaals, het eerste en niet het tweede gebod.) Dat de katholieke kerk zich niet aan dit gebod houdt weet ik; het leuke is dat de katholieke kerk dit gebod niet meetelt bij de tien geboden. (Zie
hier de drie versies van de tien geboden.) Maar nogmaals, het gaat mij hier helemaal niet om de interpretaties van de tien geboden, maar om de status van ethische proposities ten opzichte van religie.
Ja maar daarmee bedoel jij toch vooral de fysische natuurwetten, zoals uit het vervolg van jouw betoog blijkt.
Elke natuurwet is per definitie fysisch? Wat bedoel je?
Met behulp van een magneetveld kan je dingen omhoog laten vallen, Je begrijpt best wat ik bedoel , dus laten we er geen definitiestrijd over het woordje "vallen" van maken. Dat maakt zo'n discussie nodeloos ingewikkeld en vermoeiend.
Met een magneetveld kan je dingen omhoog laten bewegen, maar niet omhoog laten vallen. Nu moet je niet doen alsog je neus bloedt: je gebruikte dit voorbeeld expliciet in het kader van zwaartekracht, en nu doe je ineens alsof ik had moeten ruiken dat je het helemaal niet alleen over zwaartekracht had. Terug kijkend zie ik niet echt in wat je eigenlijk wilde betogen met het voorbeeld; misschien dat er natuurwetten bestaan of zo? Dat ben ik natuurlijk zo met je eens, dus laten we daar niet over twisten.
Elk van de normen en waarden heeft zijn verdienste. Normen en waarden worden echter toegepast in onderlinge samenhang in normen-en-waardenstelsels. Tussen verschillende stelsels zijn duidelijke accentverschuivingen waar te nemen. Echter niet in die mate dat zij tegenovergestelde normen en waarden aanhangen.
Inderdaad worden normen en waarden in min of meer samenhangende stelsels gebruikt. Dat mensen echter geen tegenovergestelde normen en waarden aan zouden hangen is onwaar. Neem nu eens een waarde als de vrijheid van meningsuiting, of de vrijheid van godsdienst. Deze worden door ons zeer hoog ingeschat, maar millenia lang heeft bijna elke cultuur deze waarden als volledig bizar gezien en de tegenovergestelde waarden van verplichte staatsgodsdienst/volksgodsdient en door de staat/vorst gecontroleerde meningsuiting aangehangen. Neem een norm als "Heiligt de Sabbathsdag": in onze 24-uurs economie wordt een heel andere en daarmee in strijd zijnde norm gehanteerd. En zo geldt dat voor alle normen op een handjevol na. Ik zeg niet dat steeds exact het tegenovergestelde is gehanteerd, maar wel andere normen en waarden die in tegenspraak ermee zijn.
Men moet echter goed begrijpen dat normen-en-waarden-stelsels juist bij primitieve culturen slechts betrekking hebben op de leden en niet daarbuiten.
Daar sla je een spijker op zijn kop: de waarde "Universele rechten van de mens" is absoluut niet universeel, zo blijkt maar weer eens.
De waarde van het eerste gebod wordt door jou als atheist vanzelfsprekend in twijfel getrokken. Vaak worden daarvoor logische redeneringen opgezet, maar vergeten wordt dat de wetmatigheden van de menselijke natuur zich niet zo rigide zijn als bij de fysiche natuur.
Ik trek het gebod niet in twijfel - je kan alleen iets in twijfel trekken dat waar of onwaar kan zijn, en geboden kunnen niet waar of onwaar zijn. Ik accepteer het gebod niet, dat is iets heel anders.
Een voorbeeld van zo'n redenering is: Waarom zou ik geloven in God? Omdat leven volgens God's regels leidt tot een gelukkiger bestaan en een beter maatschappij? Nou, ik geloof niet in God, ik ben gelukkig en ik heb een hoogstaande ethiek en ben een nuttig lid van deze maatschappij. Dus ik ben een uitzondering op de regel, dus de regel klopt niet!
Wat een vreemde redenering? Hoe kun je nu een reden hebben om ergens in te geloven? Bovendien is is de redenering verder ook nog ongeldig, omdat uit "ik ben gelukkig" niet valt af te leiden dat je met een geloof in god niet nog gelukkiger zou zijn. Maar wat wil je precies met dit voorbeeld zeggen? Mij zal je zoiets in ieder geval nooit horen zeggen, en ik ken eigenlijk geen enkele atheist die dit wel zou zeggen.
Dit soort redeneringen werkt prima in de natuurwetenschappen, zodra je over mensen gaat praten, gaan ze niet op.
Logische fouten en niet-kloppende redenaties werken wel in de natuurwetenschappen?

leefregels (normen en waarden) kunnen alleen van waarde zijn voor de samenleving als ze door de grote meerderheid van de samenleving worden aanvaard en geeerbiedigd. Omdat individueel geluk op haar beurt ook weer sterk afhankelijk is van acceptatie door de anderen, is deze daar voor een groot deel van afgeleid. Het lukt alleen om regels geaccepteerd te krijgen als mensen beseffen dat de regels een universeel karakter hebben en niet willekeurig zijn zoals jij stelt. Dat universele karakter komt tot uitdrukking in God. In de eerste van de tien geboden wordt dit vastgesteld. In ander culturen is dit mischien een andere God of de keizer die God vertegenwoordigd, maar deze gedachte vindt je in alle grote beschavingen terug.
Jij hebt een veel te eenzijdige kijk op normen en waarden, en je verwart volgens mij een aantal dingen. Eerder stelde je dat normen en waarden 'goed' waren, maar nu zijn ze ineens 'nuttig' - dat is een hele andere classificatie. En niet zo maar nuttig, nee, nuttig 'voor de maatschappij'. Wat bedoel je daarmee? Nuttig voor de mensen in de maatschappij? Maar zoiets kan je toch niet voor elke norm en waarde zeggen! Heel veel normen en waarden zijn alleen van toepassing op de individuele levenssfeer, of op een heel beperkte kring. Of ik bijvoorbeeld als norm hanteer "Als ik zooi maak in de keuken is het goed als ik dat op ruim" gaat maar zo'n 15 mensen aan. Of ik als waarde heb "zorgen dat mijn kamer netjes is" zelfs nog minder. Er is natuurlijk wel een klasse van normen en waarden die alleen op een maatschappelijk niveau betekenis hebben, zoals de waarde 'democratie', maar daar vallen niet alle normen en waarden onder. En een norm als 'gij zult niet doden' kan je best hanteren en kan zelfs heel goed zijn, terwijl je toch een van de zeer weinigen bent die hem hanteren.
Maar het goede nieuws is dat heel veel mensen willen dat de norm 'gij zult niet doden' geldt, en daarom is hij geaccpeteerd. Niet omdat mensen zijn wijsgemaakt dat die norm universeel is, maar omdat zij direct kunnen inzien dat het met hun belangen strookt.
Pas als je mensen geboden op wilt leggen die niet met hun belangen stroken heb je een autoritait figuur nodig waar ze vandaan zouden stammen, zodat je de mensen met angst of ontzag kan dwingen tot het aanvaarden van geboden die ze anders zouden verwerpen. Een gebod als "Gij zult niet doden" heeft dat helemaal niet nodig; een gebod als "Gij zult geen andere goden aanbidden" echter wel...
De waarde daarvan wordt duidelijk dedemonstreerd door de ontwikkelingen in onze maatschappij. Steeds meer jongeren groeien op met het idee dat ze hun eigen waarden en normen kunnen bepalen. Opgelegde waarden en normen accepteren ze niet, want waarom zouden ze? Zij zien die waarden en normen immers niet meer als universeel, maar als achterhaalde theorien uit een ver verleden.
Dan hebben ze geen besef van ethiek: waarden en normen maken geen aanspraak op 'waarheid' en kunnen dus geen theorieen zijn. Je hebt in zoverre gelijk dat opvoeding en dergelijke mensen sterk kan beinvloeden wat betreft hun
doelen en hun inzicht
hoe die doelen te bereiken. Dit is echter de basis voor de normen en waarden, zonder welke er geen reden is ze te accepteren. Waarom zou je een norm als "sta op voor oude mensen in de trein" accepteren? Niet omdat die je geleerd is, maar omdat je inziet dat hij strookt met je doel "leed bij anderen voorkomen".
Veel jongeren bedenken het volgende: Iedereen moet doen wat hem of haar gelukkig maakt en zolang dat niet ten koste gaat van anderen. Dit klinkt op zich heel redelijk.
O nee, ik ben het helemaal niet eens met zo'n banale hedonistische levensinstelling. Bah.
Wanneer je mensen hun eigen regels laat bepalen en ook nog als rechter laat optreden, dan zullen ze in de meeste gevallen zichzelf vrijpleiten en vervolgens vrijspreken.
Ik denk eerder dat het ligt aan het feit dat mensen tegenwoordig opgroeien in een samenleving waar hen slechts egocentrische doelen worden geleerd - dan redeneer je ook al snel egocentrisch. Het feit dat bepaalde waarden en normen niet geaccepteerd worden is een gevolg van het feit dat mensen niet de doelen in hun leven hebben waarvan jij of ik wellicht zouden zeggen dat het goede doelen zijn. Zonder het doel 'anderen niet tot last zijn' heeft het geen enkele zin om een norm als 'superhard muziek aanzetten is slecht' te accepteren. Dan kan je als ouders of maatschappij dat honderdduizend keer roepen, maar daar wordt dan toch niets mee gedaan. Als je iemand wilt beinvloeden moet je dat doen door zijn doelen te beinvloeden, niet door hem normen op te leggen.
Hier ligt dus een onoverbrugbaar meningsverschil tussen jou en mij. Dat mensen bepaalde normen en waarden als minder universeel zien, komt volgens mij omdat zij de werkelijke betekenis hiervan niet doorgronden, maar dat zul je vast niet met mij eens zijn.
Accepteer jij mijn norm "Schoonheid scheppen is het hoogste goed"? Accepteer ik de Christelijke norm "Naastenliefde is het hoogste goed"? Tweemaal neen. Hoe kunnen wij dan stellen dat een van deze normen universeel is?
Wetenschap werkt met duidelijk omlijnde begrippen, met meetbare kenmerken. Zodra je gaat praten over mensen, menselijke interaktie waarden, normen, beweegredenen, gevoelens, God, begeef je je in een heel andere werkelijkheid.
Ik mag hopen dat er maar 1 werkelijkheid bestaat. Hoewel niet elk concept op elk niveau toepasbaar is, behoren mensen en electronen wel degelijk tot dezelfde werkelijkheid.
Ook deze wijze van redeneren vereist scholing. De meeste mensen zijn tegenwoordig te weinig geschoold om een boek als de bijbel te doorgronden. Ze blijven tegen de letters aanstaren, zonder de dieperliggende boodschap te zien. Dat is begrijpelijk want het is een andere manier van redeneren en kijken dan wij op school leren.
Och, ik begrijp de Zarathustra (in ieder geval een beetje) - en een boek dat symbolischer is dan dat ben ik nog niet tegengekomen. Daar zal het dus niet aan liggen. Weet je wat echter het probleem is? Symboliek en analogie is hartstikke leuk om iemand te overtuigen in esthetische of ethische kwesties, maar niet om iemand van de waarheid of onwaarheid ergens van een propositie over feiten te overtuigen. En dat was wel wat jij probeerde met je analogie over natuurwetten: aantonen dat zij door God geschapen zijn. Althans, dat meende ik.
Ik probeer God niet te bewijzen, ik probeer in te laten zien dat God niet bewezen hoeft te worden, sterker nog, als je dat inziet hoef je paradoxaal genoeg niet eens in hem te geloven, om zijn wetten te aanvaarden. Als ik God zou willen bewijzen dan zou ik eerst een definitie van God moeten geven en dat is onmogelijk want wat is God?, Is hij de maker van de orde?, is hij de hoeder van de orde?, is hij de orde zelf?, is de orde God? enz. Ieder mens conceptualiseert God op zijn eigen manier.
Dus je bent net als ik van mening dat de uitspraak "God bestaat" betekenisloos is omdat 'God' een ondefinieerbaar begrip is? Dan zijn wij beiden non-cognitivisten, wat ik toch niet achter jou gezocht had.

Je verwart geloof met kerk. Het geloof in een universele waarheid is, is een enorme stimulans om deze bloot te leggen. Door meer te leren over de orde, leren we meer over God.
Fysico-theologie had niets met de kerk te maken hoor.

Dat ging precies over wat jij zegt: natuurwetenschap als middel om God te leren kennen. Dat is nu best wel dood, en ook in de 17e eeuw was het niet bijzonder populair.
Dat is een vrij negatieve weergave, omdat het woord indoctrinatie een sterk negatieve bijbetekenis heeft. Gebruik het neutrale woord aanleren. In feite bestaat ook het gewone onderwijs, om in jouw termen te blijven, uit manipulatie en indoctrinatie. De leerling krijgt niet de kans om zelf te bepalen wat de uitkomst is van 1+1 of wat de juiste schrijfwijze van een woord is, maar wordt gestraft voor de verkeerde reactie.
Spelling is goed gedefinieerd door middel van het Groene Boekje. 1+1 is goed gedefnieerd door middel van de axioma's van de getaltheorie. Natuurkunde stoelt op honderden jaren empirisch en theoretisch onderzoek door middel van de wetenschappelijke methode. Etcetera. Normen en waarden kunnen echt niet 'waar' of 'onwaar' zijn, dus zijn ze niet te vergelijken met de dingen die jij noemt.
Je gaat er kennelijk vanuit dat het mogelijk is om grote groepen mensen succesvol zodanig met willekeurige ideeen te hersenspoelen dat ze die hun hele leven blijven volgen en duizenden jaren lang generatie na generatie aan hun kinderen blijven doorgeven. Persoonlijk geloof ik dat op ideeen het evolutieproces net zo goed van toepassing is als op genen. De beste ideeen overleven en maken hun dragers succesvol. Beschavingen kunnen alleen langdurig domineren als hun ideeengoed superieur is. Om die reden was het volgens mij ook onvermijdelijk dat een land als China weer een leidende rol zou gaan spelen.
O, maar kijk uit - ik ben het helemaal met je eens! Echter, een set van normen en waarden is alleen superieur (hier gedefinieerd als 'het best in staat zichzelf in stadn te houden') binnen een bepaalde context: als die context verandert, zullen via een 'evolutionair' proces ook de heersende normen en waarden veranderen. Daar is niets mysterieus aan. De normen en waarden waarmee men mensen in een bepaalde situatie het gemakkelijkst zo kan 'hersenspoelen' dat ze ze ook weer doorgeven aan hun kinderen, zullen de dominante normen en waarden worden. Waarmee niet is gezegd dat er voor een individu een noodzaak bestaat die normen en waarden te accepteren.
Dat moet toch duidelijk zijn. Veel meer verenigt ons dan ons scheidt. Dat is de belangrijkste boodschap van alle religies. Doe een ander niet aan, wat u niet aangedaan wilt worden. Want jij bent hem en hij is jou. Onze geest zit opgesloten in ons lichaam, wij voelen alleen maar dit ene lichaam, zijn ons alleen maar bewust van onze eigen gedachten. Het blijkt elke keer weer zo verschrikkelijk moeilijk ons te realiseren dat die ander dezelfde gevoelens heeft. Wij zijn veel minder uniek dan wij denken, onze gedachten zijn veel minder origineel dan wij denken, onze gevoelens zijn veel minder origineel dan wij denken. En ook al kunnen wij het ons niet voorstellen, met een andere opvoeding, in een ander situatie zouden wij misschien die boef zijn waar wij nu onze diepste verachting over uitspreken.
Als ik die boef was, was ik niet ik - bedenk wel dat ik ee persoonlijkheid waarschijnlijk veel fysischer interpreteer als jij. Zodra je geen ziel accepteert valt het dilemma met die boef weg. Hoewel veel ons mensen verenigt, is er ook heel veel dat ons scheidt, en is ieder mens een volledig uniek samenspel van emoties, gedachten en wensen.
Wat ons verbindt komt tot uitdrukking in de normen en waarden die wij allemaal accepteren - zowel uit biologische als uit culturele gronden.
Wat ons uniek maakt komt tot uitdrukking in onze persoonlijke normen en waarden.
En waarlijk, ik zou niets anders willen.