Hoe schadelijk zijn gedraaide kerndraadjes (in een wago)?

[pastafan]

Ik ben geen electricien, maar ben wel bezig geweest met aansluitwerk van een airco op een Shelly. Dit is uiteindelijk goed gelukt (zie: pastafan in "Shelly 1PM op continue draad zetten"), maar ik blijf wel met een dingetje in mijn hoofd zitten:

De installatiedraden van de airco installatie (fase, nul, aarde) bestond uit flexibel draad bestaande uit dunne kerndraadjes. In mijn onkunde heb ik deze handmatig gedraaid zoals ik dacht juist hoorde (maar blijkt dus niet zo te zijn), en dus geen nette adereind hulsjes gebruikt: ik heb de getwiste draadjes in Wago's gedaan (zoals uit de fotos blijkt).

Door het meerdere keren in- en uit halen in de Wago zijn deze draadjes niet meer netjes getwist (gedraaid), sommige zijn korter/sterker gedraaid dan andere. Knippen en opnieuw strippen is geen optie meer omdat de draadjes al vrij kort zijn.

Nu dacht ik dat het misschien beter is om toch een nette reparatie/verbeterslag toe te passen, als dat dit veel uithaalt: alsnog adereindhulsjes op de nu niet zo nette draadeinden aan brengen.

Maar, mijn vraag is: hoe schadelijk is het niet zo netjes zijn van de draaduiteinden? Er is mogelijk hier en daar een kerndraadje afgebroken (kan ik niet met zekerheid zeggen). Ze zitten wel allemaal goed in de wago's. Het gaat om een airco dus belasting tot ca 1000 watt is wel mogelijk.

Kan het afgebroken zijn van een of 2 kerndraadjes kwaad? Verliest de airco hierdoor aan vermogen/moet deze harder werken? Of is het effect nihil. Andere gevolgen?

[Kryziek]

Losse draden kunnen uit de wago komen en kortsluiting veroorzaken, dus als je ze niet meer netjes krijgt, raad ik dat af. Mijn eerste gedachte is om dan de uiteindes een beetje te tinnen met een soldeerbout, zodat het een massief stukje wordt of een adereindhuls te gebruiken.

edit:
niet vertinnen!

[ Voor 6% gewijzigd door Kryziek op 13-08-2026 13:12 ]

[P5ycho]

Als je de ader er weer uit haalt zul je zien dat ze in een bepaalde vorm geknepen worden waarmee het contactoppervlak gemaximaliseerd wordt. Niet twisten geeft daar een groter oppervlak dan getwist, en een adereindhuls geeft waarschijnlijk een nog kleiner oppervlak ivm niet buigbaar. Persoonlijk gebruik ik adereindhulzen alleen bij kleine diameters, en als de adereindhuls een plastic kraag heeft, alleen als die mee naar binnen kan.

Voor een airco boeit dit allemaal wat minder, de Wago (221 neem ik aan) kan die stromen ook prima aan met een twist als hij maar de juiste lengte gestript is.

https://www.wago.com/nl/o...ische-tips/adereindhulzen

[ Voor 26% gewijzigd door P5ycho op 13-08-2026 10:07 ]

[naftebakje]

Kryziek schreef op donderdag 13 augustus 2026 @ 10:04:
Losse draden kunnen uit de wago komen en kortsluiting veroorzaken, dus als je ze niet meer netjes krijgt, raad ik dat af. Mijn eerste gedachte is om dan de uiteindes een beetje te tinnen met een soldeerbout, zodat het een massief stukje wordt of een adereindhuls te gebruiken.

Ga nooit draden vertinnen die in klemcontacten komen, door kruip komt dat vroeg of laat los. Soldeertin geleid ook veel minder dan koper, en kan hier corrosie geven (fluxresten, galvanisch); wil je niet. En door de tin ga je de flexibele kabel vast maken, waardoor je veel kans hebt op afbreken van de kabel net voorbij het vertinde stuk (soldeerverbindingen vereisen een aparte mechanische bevestiging. Vraag gerust na bij een andere electronicus: ongepast vertinnen zou de doodstraf op moeten staan

@pastafan die wago's met klemmetje zijn perfect voor draden met losse én vaste aders, is geen probleem. Dat twisten is niet nodig, maar ook geen groot probleem (de klemkracht zal ze wel onttwisten lokaal). Dat je enkel adertje verliest is ook geen probleem (IPC-610 heeft er normen op, hoe meer adertjes hoe meer er mogen ontbreken, ik dacht dat je er 3 mag verliezen op 20).

Wel akkoord met de waarschuwing voor uitstekende draadjes, die zijn gevaarlijk.

[Kryziek]

naftebakje schreef op donderdag 13 augustus 2026 @ 12:29:
[...]

Ga nooit draden vertinnen die in klemcontacten komen, door kruip komt dat vroeg of laat los. Soldeertin geleid ook veel minder dan koper, en kan hier corrosie geven (fluxresten, galvanisch); wil je niet. En door de tin ga je de flexibele kabel vast maken, waardoor je veel kans hebt op afbreken van de kabel net voorbij het vertinde stuk (soldeerverbindingen vereisen een aparte mechanische bevestiging. Vraag gerust na bij een andere electronicus: ongepast vertinnen zou de doodstraf op moeten staan

@pastafan die wago's met klemmetje zijn perfect voor draden met losse én vaste aders, is geen probleem. Dat twisten is niet nodig, maar ook geen groot probleem (de klemkracht zal ze wel onttwisten lokaal). Dat je enkel adertje verliest is ook geen probleem (IPC-610 heeft er normen op, hoe meer adertjes hoe meer er mogen ontbreken, ik dacht dat je er 3 mag verliezen op 20).

Wel akkoord met de waarschuwing voor uitstekende draadjes, die zijn gevaarlijk.

Dank voor de verduidelijking!

[P5ycho]

naftebakje schreef op donderdag 13 augustus 2026 @ 12:29:
[...]

Ga nooit draden vertinnen die in klemcontacten komen, door kruip komt dat vroeg of laat los. Soldeertin geleid ook veel minder dan koper, en kan hier corrosie geven (fluxresten, galvanisch); wil je niet. En door de tin ga je de flexibele kabel vast maken, waardoor je veel kans hebt op afbreken van de kabel net voorbij het vertinde stuk (soldeerverbindingen vereisen een aparte mechanische bevestiging. Vraag gerust na bij een andere electronicus: ongepast vertinnen zou de doodstraf op moeten staan

Bij deze bevestigd door een andere electronicus, vertinnen en daarna klemmen is een beetje een doodzonde. Niet doen.

[Sallander12]

En een adereindhuls in een Wago 221 is ook niet de bedoeling.

[P5ycho]

Het mag wel, zie link hierboven. Door de kleinere mogelijke draaddiameter is de toegestane stroom vanzelf ook minder.

[pastafan]

Dank allemaal voor de helderheid!

Ik heb toch ook nog wel even een vervolgvraag (waarbij ik gelijk even mijn excuses aanbiedt dit niet gelijk te hebben gemeld). Ik heb naast de Wago's (inderdaad type 221) ook een paar Conex lasklemmen gebruikt. Dit omdat deze bij de lokale Hubo vestiging wel beschikbaar waren (itt de officiele Wago's).

Nu ik hier toch een paar specialisten, mensen met een hoog kennisniveau de aandacht heb weten te trekken:

Zijn deze Conex lasklemmen functioneel en qua veiligheid vergelijkbaar als met de Wago's 221?

Ik heb specifiek er op gelet dat de Conex geschikt zijn voor zowel vaste kern als losse kerndraadjes installatiedraad.

[ Voor 92% gewijzigd door pastafan op 13-08-2026 17:02 ]

[P5ycho]

https://conexholland.nl/product/universeel-lasklem-dgbsc-3p/ -> ETIM tabje
Vergelijken van de waarden mag je zelf doen

[Mathijs Kok]

Zijn deze Conex lasklemmen functioneel en qua veiligheid vergelijkbaar als met de Wago's 221?

Ja, niet al te druk over maken. Wago is gewoon makkelijker.

[Ramon 73]

naftebakje schreef op donderdag 13 augustus 2026 @ 12:29:
[...]

Ga nooit draden vertinnen die in klemcontacten komen, door kruip komt dat vroeg of laat los. Soldeertin geleid ook veel minder dan koper, en kan hier corrosie geven (fluxresten, galvanisch); wil je niet. En door de tin ga je de flexibele kabel vast maken, waardoor je veel kans hebt op afbreken van de kabel net voorbij het vertinde stuk (soldeerverbindingen vereisen een aparte mechanische bevestiging. Vraag gerust na bij een andere electronicus: ongepast vertinnen zou de doodstraf op moeten staan

@pastafan die wago's met klemmetje zijn perfect voor draden met losse én vaste aders, is geen probleem. Dat twisten is niet nodig, maar ook geen groot probleem (de klemkracht zal ze wel onttwisten lokaal). Dat je enkel adertje verliest is ook geen probleem (IPC-610 heeft er normen op, hoe meer adertjes hoe meer er mogen ontbreken, ik dacht dat je er 3 mag verliezen op 20).

Wel akkoord met de waarschuwing voor uitstekende draadjes, die zijn gevaarlijk.

Fout!
IPC stelt dat elke beschadigde ader een procesindicator is voor klasse 2 en 3. Weliswaar zijn procesindicatoren geen reden tot afkeur op zich. Een verantwoord aantal procesindicatoren is te verwachten in productie. Dat wil niet zeggen dat een procesindicator geen aandacht behoeft. Er moeten maatregelen getroffen worden om herhaling te voorkomen (ander gereedschap, andere methodes, instructie werknemers etc.).

De misvatting "procesindicator dus dat mag nog" is er een die ik veel hoor in trainingen. En dat is in de basis fout. Als je 10.000 draden moet strippen, dan kan het gebeuren dat bij 2-3-4 stuks een adertje beschadigd wordt. Zolang het nog binnen de eisen van de desvtreffende IPC standaard valt (tabel 3-1 van IPC/WHMA-A-620F) is het nog geen defect maar een procesindicator. Dat MAG nog uitgeleverd/gebruikt worden, maar er moet onderzocht worden of dit door procesverbetering in de toekomst voorkomen kan worden. Alternatief: als het binnen de haalbaarheid van het proces (statistisch: Cpk) vallt, dan is geen verdere actie vereist.

Sorry, ben nu eenmaal trainer in IPC standaarden

[P5ycho]

Wat zeg je nu eigenlijk? Je geeft niet duidelijk aan wat er fout is en gaat daarna 2 alinea's los in vakjargon die alleen de trainer beheerst. Tegen de tijd dat ik die 2 alinea's gelezen heb moet ik weer terug naar de gequote post om te kijken of ik het nu wel volg.

Ken je publiek, de topicstart begint met: "Ik ben geen electricien[...]".

[naftebakje]

^Ik snap het anders perfect hoor (al 20 jaar aan een stuk gecertificeerd, geen trainer maar specialist).

@Ramon 73 De fout die jij maakt, is van iemand die thuis eenmalig iets aansluit een proces maken. Wat de IPC normen vertellen zijn een goeie hulp om het "volgens de regels van goed vakmanschap" te doen. Maar laat ons een onderscheid maken tussen waar "wij professionals" naar streven (en dat is op mijn werk vaak nog net wat strenger dan de IPC normen); en wat perfect in orde is thuis (want als ik me niet vergis valt een electrische huisinstallatie niet onder de IPC regels ).

En ja, ik ben perfect bewust dat een procesindicator een verbeteractie vereist; in deze setting (eenmalig thuis iets installeren) is er geen proces dus ook geen verbeteractie nodig.

[ColeJ]

Ramon 73 schreef op woensdag 9 september 2026 @ 09:14:
[...]

Fout!
IPC stelt dat elke beschadigde ader een procesindicator is voor klasse 2 en 3. Weliswaar zijn procesindicatoren geen reden tot afkeur op zich. Een verantwoord aantal procesindicatoren is te verwachten in productie. Dat wil niet zeggen dat een procesindicator geen aandacht behoeft. Er moeten maatregelen getroffen worden om herhaling te voorkomen (ander gereedschap, andere methodes, instructie werknemers etc.).

De misvatting "procesindicator dus dat mag nog" is er een die ik veel hoor in trainingen. En dat is in de basis fout. Als je 10.000 draden moet strippen, dan kan het gebeuren dat bij 2-3-4 stuks een adertje beschadigd wordt. Zolang het nog binnen de eisen van de desvtreffende IPC standaard valt (tabel 3-1 van IPC/WHMA-A-620F) is het nog geen defect maar een procesindicator. Dat MAG nog uitgeleverd/gebruikt worden, maar er moet onderzocht worden of dit door procesverbetering in de toekomst voorkomen kan worden. Alternatief: als het binnen de haalbaarheid van het proces (statistisch: Cpk) vallt, dan is geen verdere actie vereist.

Sorry, ben nu eenmaal trainer in IPC standaarden

Vandaar dat de bouw zo duur geworden is...

[vanaalten]

naftebakje schreef op woensdag 9 september 2026 @ 12:30:
^Ik snap het anders perfect hoor (al 20 jaar aan een stuk gecertificeerd, geen trainer maar specialist).

@Ramon 73 De fout die jij maakt, is van iemand die thuis eenmalig iets aansluit een proces maken. Wat de IPC normen vertellen zijn een goeie hulp om het "volgens de regels van goed vakmanschap" te doen. Maar laat ons een onderscheid maken tussen waar "wij professionals" naar streven (en dat is op mijn werk vaak nog net wat strenger dan de IPC normen); en wat perfect in orde is thuis (want als ik me niet vergis valt een electrische huisinstallatie niet onder de IPC regels ).

En ja, ik ben perfect bewust dat een procesindicator een verbeteractie vereist; in deze setting (eenmalig thuis iets installeren) is er geen proces dus ook geen verbeteractie nodig.

Ik vermoed - maar ik ben geen electricien of deskundig op dit gebied - dat de fout al eerder gemaakt werd. Zoals ik het lees schreef jij al eerder "IPC-610 heeft er normen op, hoe meer adertjes hoe meer er mogen ontbreken, ik dacht dat je er 3 mag verliezen op 20" - en is @Ramon 73 het specifiek met die stelling niet eens en probeert te corrigeren. Dus ik denk dat jullie allebei hier teveel als professionele vakman bezig zijn met IPC normen, in plaats van puur de case van TS te bekijken.

Maar ik kan er naast zitten, dus ik zal verder hier m'n mond houden.

[Ramon 73]

naftebakje schreef op woensdag 9 september 2026 @ 12:30:
^Ik snap het anders perfect hoor (al 20 jaar aan een stuk gecertificeerd, geen trainer maar specialist).

@Ramon 73 De fout die jij maakt, is van iemand die thuis eenmalig iets aansluit een proces maken. Wat de IPC normen vertellen zijn een goeie hulp om het "volgens de regels van goed vakmanschap" te doen. Maar laat ons een onderscheid maken tussen waar "wij professionals" naar streven (en dat is op mijn werk vaak nog net wat strenger dan de IPC normen); en wat perfect in orde is thuis (want als ik me niet vergis valt een electrische huisinstallatie niet onder de IPC regels ).

En ja, ik ben perfect bewust dat een procesindicator een verbeteractie vereist; in deze setting (eenmalig thuis iets installeren) is er geen proces dus ook geen verbeteractie nodig.

Prima!

Maar ik zie het lijk al drijven als ik hoor dat adertjes mogen ontbreken volgens IPC, mits niet teveel. Nou zetten de tabellen mensen op het verkeerde been met "max allowable damage".

Voor thuis een enkel dingetje/hobby zal het mij een zorg zijn wat iedereen doet 🤣🤣 de meesten solderen thuis ook loodhoudend "want gaat beter" 😂😂😂

[Murkmans]

Als die airco maximaal 1000watt trekt, en draad bijv. 1,5mm2 dik is, met een paar kapotte koperdraadjes, zou ik mij ook niet druk maken.

Flexibel 0,75mm2 kan bijvoorbeeld rond de 1300watt aan (oke afhankelijk van lengte, warmteontwikkeling etc).