Hoe krijgen we Nederland sneller rookvrij?

[Bananenplant]

Regelmatig als ik rokers tegenkom verbaas ik me erover dat ik nog rokers tegenkom. De gezondheidsrisico's, ook voor de omgeving, zijn al decennia evident, maar desondanks wil Nederland pas in 2040 rookvrij zijn. Ik vraag me af waarom dit in zo'n slakkentempo moet, zeker nu het VK tabaksverbod heeft verboden voor iedereen geboren na 2008.

Er is natuurlijk wat voor te zeggen dat roken een persoonlijke keuze is en dat een verbod op tabak inbreuk maakt op het zelfbeschikkingsrecht van mensen. Zulks was ook de inzet toen een paar jaar geleden de Van Mesdagkliniek (een TBS-kliniek in Groningen) een algeheel rookverbod invoerde (vet van mij):

Het rookverbod ging vorig jaar al in, maar twee patiënten vochten dit aan, omdat zij op deze manier gedwongen werden om te stoppen met roken. Voordat het rookverbod inging mochten ze namelijk nog roken op hun eigen kamer.

De rechter gaf hen in eerste instantie gelijk: een rookverbod in zowel de eigen kamer als in de buitenlucht zou een ‘ernstige inbreuk op de persoonlijke levenssfeer en het zelfbeschikkingsrecht’ zijn, en zou in strijd zijn met de hogere wet- en regelgeving.

Maar de instelling ging hier weer tegen in beroep. De argumentatie: niet-rokenden, zowel patiënten als werknemers, hebben het recht op bescherming van hun gezondheid. Als zij worden blootgesteld aan de rook van anderen, maakt dat inbreuk op hun lichamelijke integriteit.

Het uiteindelijke oordeel is dat een algeheel rookverbod geoorloofd is. “Roken is geen grondrecht, maar een hardnekkige verslaving”, oordeelt de rechter. Als roken al gezien kan worden als eigen keuze en zelfbeschikking, kan het alsnog schadelijk zijn voor de gezondheid van anderen.

Tot nu toe is in het Nederlandse tabaksbeleid vooral ingezet op ontmoediging van gebruik, deels door het inperken van de verkoop, reclame, etc., deels door accijnzen, maar met een uitspraak als dit vraag ik me af of het niet gerechtvaardigd is om in een hoog tempo in te zetten op een algeheel verbod op de verkoop van tabak.

Geen tabaksverkoop meer heeft meer dan alleen maar gezondheidsvoordelen. Sigarettenfilters zijn een bron van microplastics. En de teelt zelf gebeurt vaak in monocultuur met de inzet van veel bestrijdingsmiddelen en draagt significant bij aan ontbossing (zowel voor de grond als door het drogen van de bladeren met houtvuur): alleen al het drogen van de tabak kost ongeveer een boom per anderhalve slof sigaretten aan hout, vloeipapier en verpakking dus nog buiten beschouwing gelaten. Daarnaast vraagt tabaksteelt ook veel water.

Het VK heeft met de invoer van het generationele verbod een voordeel: ze zijn geen deel van de EU meer. Gezien de hoeveelheid tabak die Nederlanders nu al over de grens halen zal een verkoopverbod in Nederland alleen niet veel uithalen, en bovendien is het niet ondenkbaar dat zonder iets aan de vraagkant te doen je de basis legt voor uitgebreide illegale handel (door accijnsverschillen met andere landen nu al een probleem).

Nu dus de vraag: hoe kunnen we EU-breed de vraag naar tabak indammen? De tabaksindustrie heeft een machtige lobby, die er ook niet voor terugdeinst om aan astroturfing te doen, door zich voor te doen als burgerbeweging bij internationale onderhandelingen over tabaksbeleid waar de lobby bewust geweerd wordt.

Dus eigenlijk hebben we twee onderliggende vragen:

1. Hoe kunnen we de sociale acceptatie van roken sneller terugdringen, zowel binnen Nederland als daarbuiten?
2. Wat kunnen we juridisch doen aan de inmenging van de tabakslobby in beleid?

Let op: dit topic gaat over tabak. Graag de whataboutismes over alcohol en andere zaken bij je houden .

[Prisma16]

*knip* de huiskamer is een paar deuren verder.

[ Voor 71% gewijzigd door defiant op 23-05-2026 11:06 ]

[Tk55]

Zolang de overheid inkomsten binnenhaalt via accijnzen en belastingen, wordt negatief gedrag niet ontmoedigt maar juist in stand gehouden.

[ Voor 3% gewijzigd door Tk55 op 23-05-2026 10:30 ]

[Standeman]

Ik snap de haat over tabak niet terwijl alcohol een veel groter probleem is in de samenleving. Waarom niet pleiten voor een algeheel alcoholverbod?

En ja, dit is een whataboutism

[ Voor 11% gewijzigd door Standeman op 23-05-2026 10:37 ]

[Honesty]

Tk55 schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 10:30:
Zolang de overheid inkomsten binnenhaalt via accijnzen en belastingen, wordt negatief gedrag niet ontmoedigt maar juist in stand gehouden.

Hier geloof ik dus niet in, roken kost de samenleving veel meer dan die paar accijns dat het oplevert. Ik denk eerder dat de lobby nog een poot in de aarde heeft in den haag dan dat er winstbejag is. Ik denk dat het gewoon een kwestie van afwachten is. De rokers gaan vanzelf dood en er komen hopelijk minder rokers bij. Merk inderdaad ook op dat weinig rokers zijn maar volgende week op vakantie weet ik bijna zeker dat ik er veel last van heb. Een op de vijf Nederlanders rookt van de vrienden die we hebben roken er nul. Dus ik weet bijna zeker dat de rokers elkaar opzoeken en de niet rokers ook.

[Honesty]

Standeman schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 10:36:
Ik snap de haat over tabak niet terwijl alcohol een veel groter probleem is in de samenleving. Waarom niet pleiten voor een algeheel alcoholverbod?

Ik denk dat dit ook komt omdat veel mensen last hebben van de stank van rook maar bijna niemand last heeft van het alcoholgebruik van anderen. Natuurlijk heb je openbare dronkenschap of doodrijders maar dat is eerder nog een gevolg van alcohol dan de norm.

[wildhagen]

Standeman schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 10:36:
Ik snap de haat over tabak niet terwijl alcohol een veel groter probleem is in de samenleving. Waarom niet pleiten voor een algeheel alcoholverbod?

Rook (dus ook meeroken) zorgt ook voor gevaar (denk aan kanker en andere gezondheidsschade) voor niet-rokers in de buurt. En andere vormen van overlast (afgrijselijke stank, overal peuken en rotzooi op straat etc).

Alcohol brengt anderen niet direct in gevaar.

Dat is dus het verschil.

[Bananenplant]

Wat in elk geval niet zal helpen is de recente verrechtsing in het Europese parlement en dat radicaal rechts een vriend van de tabakslobby is.

Het vizier van de tabakslobby beperkt zich niet slechts tot Auke Zijlstra – verre van. Lange tijd was de tabaksindustrie een paria in de Europese politiek, de tabakslobbyist persona non grata. Met de installatie van het nieuwe Europees Parlement in september 2024 lopen vertegenwoordigers van rookwarenfabrikanten de Europese deuren weer plat. Uit cijfers van de ngo SmokeFree Partnership blijkt een toename van vierhonderd procent van het aantal geregistreerde ontmoetingen tussen europarlementariërs en tabakslobbyisten. Vooral de gegroeide radicaal-rechtse fracties blijken als breekijzer te fungeren. Doelwit: de strenge regels die eraan dreigen te komen voor vapes.

‘Door het anti-rookbeleid ben ik groot voorstander geworden van roken’, zegt Thierry Baudet in een item van Ongehoord Nederland over de verhoogde accijns op sigaretten. Hij is er absoluut niet van overtuigd dat het zo gevaarlijk is als dat ‘ze’ zeggen. Overheidsreguleringen irriteren hem bovendien dermate dat hij er een beetje recalcitrant van wordt. PVV-kamerlid Edgar Mulder noemde in 2019 datzelfde ontmoedigingsbeleid al belachelijk: ‘Volwassen mensen kunnen zelf prima bepalen of ze een sigaret opsteken.’

Voor de laatste verkiezingen van het Europees Parlement werd radicaal-rechts veelal buitengesloten bij de vorming van commissies en meerderheden, nu zoeken de christen-democraten steeds vaker toenadering tot de ECR. Het openbreken van dat cordon sanitair biedt kansen voor de nicotineproducenten. ‘Nanny-state bemoeienis’, zo noemt Tobacco Europe, de Europese koepelorganisatie van British American Tobacco, Imperial Brands en Japan Tobacco International, een Europese resolutie van september 2024 om roken in publieke ruimtes te reguleren. Dat lieten zij weten in een brief aan de Europese Commissie. Het is niet aan de staat burgers te vertellen hoe ze moeten leven, de nadruk moet liggen op persoonlijke vrijheid en verantwoordelijkheid.

De tabakslobby pompt veel geld in dat narratief. In 2019 onthult The Guardian hoe verschillende tabaksgiganten systematisch grote bedragen steken in vrijemarkt- en anti-overheidsdenktanks om tabaksregulering tegen te werken. Die strijd wordt ook gevoerd via astroturfing: schijnbare grassroots-bewegingen van burgers die opkomen voor hun vrijheid (om te consumeren), maar in werkelijkheid zijn opgezet en worden gefinancierd door de industrie. Zo tonen Le Monde en The Investigative Desk hoe de World Vapers Alliance, een zogenaamde voorvechter van de belangen van de gewone, hardwerkende vaper, direct en indirect werd gefinancierd door de tabaksindustrie.

Des te meer reden om kritisch te toetsen waar redenaties omtrent persoonlijke vrijheden rondom dit onderwerp nu daadwerkelijk vandaan komen.

[Bananenplant]

Standeman schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 10:36:
Ik snap de haat over tabak niet terwijl alcohol een veel groter probleem is in de samenleving. Waarom niet pleiten voor een algeheel alcoholverbod?

Ik ben op zich voor een algeheel verbod op verslaving als verdienmodel, maar dat komt wel met veel haken en ogen rondom de scheidslijn tussen iemand ertoe bewegen je product te kopen (ik denk niet dat een banketbakker mensen verslaafd wil maken aan taart) en iemand verslaafd maken (vapes presenteren als "gezond" alternatief terwijl de nicotinedosis gigantisch is). Individuele problematische producten aanpakken is waarschijnlijk effectiever.

[ Voor 12% gewijzigd door Bananenplant op 23-05-2026 10:47 ]

[Vorkie]

Het blijft iemand de maat nemen vanuit een niet-rokers positie.

@crisp Ikzelf ben nu al jaren gestopt met roken, maar rokers en niet-rokers moeten het lekker zelf weten.

Ik kon vroeger genieten van mijn sjekkie en bak koffie. Was het gezond? Nee, maar was het mijn keuze, ja.

Ik ben abrupt gestopt nadat het pakje op was. Geen pillen, geen andere hulpmiddelen.

[ Voor 153% gewijzigd door Vorkie op 23-05-2026 11:01 ]

[crisp]

Vorkie schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 10:58:
Het blijft iemand de maat nemen vanuit een niet-rokers positie.

Mag dat wel als ex-roker?

[wildhagen]

Vorkie schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 10:58:

@crisp Ikzelf ben nu al jaren gestopt met roken, maar rokers en niet-rokers moeten het lekker zelf weten.

Die uitspraak vind ik persoonlijk toch net iets te kort door de bocht.

Rokers lopen namelijk een aanzienlijk hogere kans op longkanker, en belasten daarmee de toch al overbelaste zorg dus zwaarder dan niet-rokers. Die behandelingen zijn namelijk, zacht gezegd, niet bepaald goedkoop.

Daar betaalt iedereen, dus óók de niet-roker, aan mee. En het zorgt dus voor wachtlijsten die langer worden dan nodig zou zijn zonder al die behandelingen. Met alle potentiele gevolgen vandien voor de mensen die op die langere wachtlijst belanden.

Dus vanuit die invalshoek gezien is roken wel degelijk minder sociaal gewenst te noemen.

[Gunner]

wildhagen schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 10:41:
[...]

Alcohol brengt anderen niet direct in gevaar.

Tenzij iemand een overdadige hoeveelheid tot zich genomen heeft en daarna aan het verkeer deelneemt.

[Vorkie]

wildhagen schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 11:04:
[...]


Die uitspraak vind ik persoonlijk toch net iets te kort door de bocht.

Rokers lopen namelijk een aanzienlijk hogere kans op longkanker, en belasten daarmee de toch al overbelaste zorg dus zwaarder dan niet-rokers. Die behandelingen zijn namelijk, zacht gezegd, niet bepaald goedkoop.

Daar betaalt iedereen, dus óók de niet-roker, aan mee. En het zorgt dus voor wachtlijsten die langer worden dan nodig zou zijn zonder al die behandelingen. Met alle potentiele gevolgen vandien voor de mensen die op die langere wachtlijst belanden.

Dus vanuit die invalshoek gezien is roken wel degelijk minder sociaal gewenst te noemen.

Die wachtlijsten en hoge dokterspostdrukte ligt niet alleen daar, ook in voor elke hoest en kuch naar de dokter willen rennen. De zogenoemde bagatelklachten. Diverse onderzoeken waaronder van NIVEL, beamen dat. Mede door die onderzoeken en de druk op de zorg hebben ze apps zoals "moet ik naar de dokter" ontwikkeld.

Dan hebben we nog pfas, asbest, gassen, de zon en allerlei andere ongezonde zaken die zorgen voor ziekte, vergeet ook de erfelijke niet.

Dus alleen wijzen naar rokers is gewoon een soort heksenjacht.

[wildhagen]

Gunner schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 11:07:
[...]

Tenzij iemand een overdadige hoeveelheid tot zich genomen heeft en daarna aan het verkeer deelneemt.

Dan is het die persoon die dat gevaar veroorzaakt, niet de alcohol zelf.

Bij roken veroorzaakt de rook, in tegenstelling tot alcohol, wel zelf potentiële gezondheidsschade, door het gedwongen mee laten roken van niet-rokers.

[defiant]

Modbreak:

Dit topic gaat over roken, andere zaken zoals alcohol/drugs/etc is vanaf nu offtopic.

[nachtnet]

@Bananenplant Rokers de weg wijzen naar een leven zonder roken, zal in ieder geval niet lukken door dit type topics. Ik ben zelf geen roker, nooit geweest, maar zo belerend en betuttelend een topic start inzetten zal alleen maar leiden tot verzet. Probeer de roker eens te betrekken in de discussie. Wat houdt hun nog vast aan de gewoonte?

[The Zep Man]

Er zijn zat initiatieven om roken te ontmoedigen. Denk aan Rookvrije Generatie, waar steeds meer bedrijven zich bij aansluiten (in het geheel niet meer roken op terreinen en in kantoren, geen uitzondering) en wat via de overheid steeds meer invloed heeft op publieke plekken plekken (OV, etc.).

Roken gaat niet heel snel verdwijnen, maar het aantal rokers daalt gestaag. Natuurlijk is dat slechts Nederland. In het verleden zijn voor veel sociale zaken ontwikkelde landen het voorbeeld geweest voor ontwikkelende landen, die soms zelfs alleen de goedwerkende zaken overnemen en de fouten vermijden. Laat Nederland maar het goede voorbeeld geven. De rest volgt vanzelf.

[Bananenplant]

Vorkie schreef op zaterdag 23 mei 2026 @ 11:09:
[...]

Dus alleen wijzen naar rokers is gewoon een soort heksenjacht.

Ik wijs liever naar de tabaksindustrie, die bijvoorbeeld decennia lang eigenlijk onderzoek heeft verzwegen over Polonium-210 in tabak uit vrees last te krijgen met de uitkomsten. De industrie is niet de vriend van de roker.

[jeroen3]

Rokers werken ook minder uren per dag door hun rookpauzes. Misschien kan daar nog iets worden bereikt?