Spiegel filmscanner schoonmaken

[ericje627]

Hoe kan ik op een veilige manier de spiegel van een filmscanner schoonmaken? Het gaat om een 'first surface mirror', waarbij de reflecterende coating het bovenste oppervlak vormt. Er zit best wat stof en vuilaanslag op, die ik met alleen lucht niet wegkrijg.

De achtergrond: ik heb pasgeleden een Nikon CoolScan LS-2000 filmscanner gekocht. Tweedehands uiteraad, het apparaat is in 1998 uitgekomen, maar alles werkt in principe naar behoren. Het viel me tijdens wat testscans op dat er veel ruis in donkere delen van zowel negatieven als ingeraamde dia's zit. Gelet op de leeftijd van het apparaat en dat ik de eerdere omstandigheden van gebruik en opslag niet weet, leek het mij verstandig om de optische delen te controleren op vervuiling. Ik vermoed dat daar de ruis op het beeld vandaan komt. Aan de hand van deze guide de scanner open gemaakt. Die guide is overigens niet compleet maar wel een goed startpunt.

Nu ligt de diascanner uit elkaar en kwam ik erachter dat er op de spiegel die het beeld van de dia weerkaatst door de lens naar de optische sensor, behoorlijk vervuild is. De lensoppervlakken lijken redelijk schoon. Het 'buitenste' deel van de lens kan ook blootgesteld zijn aan stof en heeft misschien wat aanslag, dus die wil ik indien mogelijk ook schoonmaken, het 'binnenste' element is schoon en daar blijf ik vanaf. Zo ook voor de optische sensor.
Ik heb gelezen dat de spiegel in dit soort scanners een 'first surface mirror' (of 'front surface mirror') is, waarbij er geen beschermende (glas)laag over de spiegelcoating zit. Logisch omdat anders het licht breekt op het glas, maar deze opzet maakt ze erg kwetsbaar voor krassen of andere beschadigingen. Ik kan alleen niet zo goed vinden hoe ik die spiegel veilig kan schoonmaken zonder dat er krassen in komen. Lucht (uit een blaasbalg) is niet voldoende helaas. Perslucht (uit een spuitbus) probeer ik te vermijden omdat dat ook residu achter kan laten.

Ik dacht zelf aan een sensor cleaner (sensor swabs) die je ook kunt gebruiken om de sensor van een spiegelreflex schoon te maken, zoiets. Online lees ik wel over kimwipes of Pec Pads, maar daar heb ik geen ervaring mee. Dan nog zal er iets van schoonmaakvloeistof aan te pas moeten komen denk ik, droog wrijven lijkt me vragen om krassen. Wattenstaafjes werden op een aantal plekken afgeraden omdat die te grof zouden zijn, maar ik weet niet of dat klopt.

Hoe zouden jullie dit aanpakken?

Hieronder twee foto's van de spiegel:

[koraks]

Ik zou er erg mee oppassen.

En het idee dat deze vervuiling de ruis in de donkere delen van dia's zou veroorzaken, volg ik niet. Die ruis is ofwel inherent aan het ontwerp (densiteit van dia's is hoog) en/of resultaat van power supply noise met name rond de ADC. Soms helpt het om wat filter- en/of ontkoppelcondensatoren te vervangen, maar doorgaans is deze ruis gewoon inherent aan de scanner, zeker als het gaat om onderbelichte dia's.

Heb je een voorbeeld van zo'n ruizige scan?

Je kunt even op bv. Photrio kijken naar posts over reinigen van de spiegel; daar zitten een aantal mensen met dit soort scanners die wat hebben gepoetst.

[The Eagle]

Ga met dat ding naar een goede fotograaf, die hebben er ervaring mee.

Vermoedelijk alleen met perslucht en niet met vloeibare stoffen.

[koraks]

The Eagle schreef op zondag 1 maart 2026 @ 10:33:
Ga met dat ding naar een goede fotograaf, die hebben er ervaring mee.

Je zou het evt. kunnen proberen bij een camerareparateur, maar de meesten zullen de klus simpelweg afwijzen omdat het een scanner is en geen camera. Toch is dat de beste gok omdat er in camera's (bv. oude analoge meetzoekers) nog wel front-surface mirrors zitten en een camerareparateur dus mogelijk ervaring heeft met reiniging van die dingen (maar geen enkele garantie dat het zo is.) Medewerkers van een winkel gespecialiseerd in cameras enz. hebben vrijwel zonder uitzondering nooit zo'n scanner van dichtbij gezien, laat staan de binnenkant ervan; da's echt een dood spoor.

PS: perslucht is riskant om een aantal redenen, o.a. depositie van troep die al dan niet uit het persluchtsysteem/houder komt (denk aan smeermiddelen in een compressor of onzuiverheden als het om een spuitbus gaat). In geval van schade is dat al snel permament. Vloeistoffen klinkt leuk, maar bedenk dat het gaat om verontreiniging van stof en allicht ook een deel neergeslagen, uitgegaste bestanddelen van smeermiddelen en plastics in de scanner zelf. Bij gebruik van een geschikt oplosmiddel zullen die na verdamping van het oplosmiddel toch weer neerslaan, tenzij je het hele zaakje op een of andere manier verwijdert. Je komt dan toch weer snel uit bij een combinatie van chemisch + mechanisch reinigen.

[ Voor 31% gewijzigd door koraks op 01-03-2026 11:07 ]