Vraag


  • Rzaan
  • Registratie: Mei 2018
  • Laatst online: 13-01 08:59

Rzaan

Altijd zoekende

Topicstarter
Ik kom op Facebook dit filmpje tegen van een Oekrainse kunstenaar die mooie zeefdrukken maakt.

Ik ging er altijd vanuit dat een stencil altijd transparant moet zijn.
Maar hij lijkt gewoon papier te gebruiken.
Hoe komt het licht dan toch op de screen?

https://www.facebook.com/reel/1366924731274568

[ Voor 17% gewijzigd door Rzaan op 29-12-2025 11:30 ]

Beste antwoord (via Rzaan op 29-12-2025 18:31)


  • koraks
  • Registratie: Oktober 2003
  • Niet online
Het gaat erom dat het stencil transparant genoeg is voor de golflengte en de gebruikte belichtingstijd, en dat het contrast (verschil in transparantie) tussen de bedrukte delen van het stencil en de open ruimte voldoende groot is. Zo te zien gebruikt hij inderdaad (dun) papier en dat kan prima aan die voorwaarden voldoen.

Daar komt bij dat zeefdruk een halftone/raster proces is, wat de zaak eenvoudiger maakt dan met continuous tone fotografische afdrukken (bv. cyanotypie zoals het meestal wordt beoefend, of gewoon ouderwets 'dokapapier'/zilver-gelatine). Je hoeft in feite alleen maar zwart en wit af te drukken; geen grijstonen. De grijstonen worden gevormed door het raster (grotere/kleinere puntjes en/of meer/minder afstand tussen puntjes). Hierdoor ontstaat er een behoorlijk grote bandbreedte waarin het proces goed werkt; zolang de belichte delen van de emulsie maar voldoende uitharden, maakt het niet zo gek veel uit hoeveel licht ze precies krijgen - en zolang de afgedekte delen maar onder de drempelbelichting blijven waarbij uitharding plaatsvindt.

Overigens is het gebruik van zgn. 'papiernegatieven' terug te voeren op de allereerste praktische fotografische afdrukprocedé's. Bv. Henry Fox Talbot's 'calotype' proces was in feite een negatief-werkend proces op basis van een papiernegatief. In het geval van Talbot gebruikte hij meen ik wel was of olie om het papier transparanter te maken. Dat kan bij zeefdruk in principe ook, maar die stap is niet per se noodzakelijk mits het papier dun/transparant genoeg is van zichzelf. Overigens kun je voor dit soort toepassingen ook prima kalkpapier/kalqueerpapier ('tracing paper') gebruiken. Dat is van zichzelf al redelijk transparant. Het is ook compatibel met de meeste laserprinters.

Voor de zwarte delen kan evt. een spray gebruikt worden om de densiteit te verhogen; deze kun je in winkels met zeefdrukmaterialen gebruiken. Die verkopen overigens ook laser- en inkjettransparanten voor deze toepassing; dat is een vrij dik vel plastic (PET of PP) met (voor inkjet) een inkt-absorberende coating. Dat spul is ook een beetje melkachtig wit, maar heeft weinig densiteit voor UV. Het is daarmee ook uitstekend geschikt voor bv. cyanotypie enz. Bespaart je een hoop geld als je ergens leest dat je per se Pictorico OHP of Fixxons moet gebruiken (ook prima, maar slechts marginaal beter dan doordeweekse inkjettransparanten, maar wél vele malen duurder).

Ik heb zelf allerlei transparanten gebruikt, weliswaar niet voor zeefdruk, maar bv. wel voor PCB's en ook fotografische toepassingen (kooldruk, cyano, Van Dijkbruin enz.) Ik gebruik meestal de eerdergenoemde plastic sheets, maar heb in het verleden ook wel gewerkt met kalkpapier en gewoon copier-papier met een drupje zonnebloemolie erin gewreven. Er zijn vele wegen die naar Rome leiden.

Overigens: zoals zo vaak in dit soort video's ziet het er allemaal makkelijk uit, maar verkijk je niet op de mate van ervaring en het eindeloze experimenteren die in zo'n proces gaan - zeker op dit afdrukformaat. Zo'n afdruk als deze is best een 'tour de force'. Mocht je iets soortgelijks overwegen: begin klein, bv. 13x18cm of A4 formaat. Materialen vind je o.a. hier: https://www.zeefdruksupply.nl/ (bestel daar zelf wel eens, heb er verder geen relatie mee).

Alle reacties


Acties:
  • Beste antwoord

  • koraks
  • Registratie: Oktober 2003
  • Niet online
Het gaat erom dat het stencil transparant genoeg is voor de golflengte en de gebruikte belichtingstijd, en dat het contrast (verschil in transparantie) tussen de bedrukte delen van het stencil en de open ruimte voldoende groot is. Zo te zien gebruikt hij inderdaad (dun) papier en dat kan prima aan die voorwaarden voldoen.

Daar komt bij dat zeefdruk een halftone/raster proces is, wat de zaak eenvoudiger maakt dan met continuous tone fotografische afdrukken (bv. cyanotypie zoals het meestal wordt beoefend, of gewoon ouderwets 'dokapapier'/zilver-gelatine). Je hoeft in feite alleen maar zwart en wit af te drukken; geen grijstonen. De grijstonen worden gevormed door het raster (grotere/kleinere puntjes en/of meer/minder afstand tussen puntjes). Hierdoor ontstaat er een behoorlijk grote bandbreedte waarin het proces goed werkt; zolang de belichte delen van de emulsie maar voldoende uitharden, maakt het niet zo gek veel uit hoeveel licht ze precies krijgen - en zolang de afgedekte delen maar onder de drempelbelichting blijven waarbij uitharding plaatsvindt.

Overigens is het gebruik van zgn. 'papiernegatieven' terug te voeren op de allereerste praktische fotografische afdrukprocedé's. Bv. Henry Fox Talbot's 'calotype' proces was in feite een negatief-werkend proces op basis van een papiernegatief. In het geval van Talbot gebruikte hij meen ik wel was of olie om het papier transparanter te maken. Dat kan bij zeefdruk in principe ook, maar die stap is niet per se noodzakelijk mits het papier dun/transparant genoeg is van zichzelf. Overigens kun je voor dit soort toepassingen ook prima kalkpapier/kalqueerpapier ('tracing paper') gebruiken. Dat is van zichzelf al redelijk transparant. Het is ook compatibel met de meeste laserprinters.

Voor de zwarte delen kan evt. een spray gebruikt worden om de densiteit te verhogen; deze kun je in winkels met zeefdrukmaterialen gebruiken. Die verkopen overigens ook laser- en inkjettransparanten voor deze toepassing; dat is een vrij dik vel plastic (PET of PP) met (voor inkjet) een inkt-absorberende coating. Dat spul is ook een beetje melkachtig wit, maar heeft weinig densiteit voor UV. Het is daarmee ook uitstekend geschikt voor bv. cyanotypie enz. Bespaart je een hoop geld als je ergens leest dat je per se Pictorico OHP of Fixxons moet gebruiken (ook prima, maar slechts marginaal beter dan doordeweekse inkjettransparanten, maar wél vele malen duurder).

Ik heb zelf allerlei transparanten gebruikt, weliswaar niet voor zeefdruk, maar bv. wel voor PCB's en ook fotografische toepassingen (kooldruk, cyano, Van Dijkbruin enz.) Ik gebruik meestal de eerdergenoemde plastic sheets, maar heb in het verleden ook wel gewerkt met kalkpapier en gewoon copier-papier met een drupje zonnebloemolie erin gewreven. Er zijn vele wegen die naar Rome leiden.

Overigens: zoals zo vaak in dit soort video's ziet het er allemaal makkelijk uit, maar verkijk je niet op de mate van ervaring en het eindeloze experimenteren die in zo'n proces gaan - zeker op dit afdrukformaat. Zo'n afdruk als deze is best een 'tour de force'. Mocht je iets soortgelijks overwegen: begin klein, bv. 13x18cm of A4 formaat. Materialen vind je o.a. hier: https://www.zeefdruksupply.nl/ (bestel daar zelf wel eens, heb er verder geen relatie mee).

  • Rzaan
  • Registratie: Mei 2018
  • Laatst online: 13-01 08:59

Rzaan

Altijd zoekende

Topicstarter
@koraks
Dank voor je zeer uitgebreide antwoord.

Ik wil ook klein beginnen. Eerst ook een cursus of workshop volgen (tips welkom!)

Maar ik vond het zo wonderlijk dat het met 'gewoon' papier kan. Ik weet natuurlijk wel dat een wit A4tje ook licht doorlaat, maar ging er vanuit dat het bij zeefdrukken allemaal redelijk natuurlijk moest.

Kheb nog veel te leren.

  • koraks
  • Registratie: Oktober 2003
  • Niet online
Concrete tips voor cursussen en workshops heb ik niet, maar ik zou zelf beginnen bij het dichtstbijzijnde centrum voor de kunsten. Zeefdrukken is een redelijk gangbare techniek dus er zal een vrij goed cursusaanbod zijn.

  • Savantas
  • Registratie: December 2002
  • Laatst online: 19:28
Ik geef zelf af en toe workshops zeefdruk (als je in de buurt van Wageningen woont... ;) ). Wij printen alles doorgaans op transparanten, vroeger in kopieertijdperk inderdaad veel met Calquepapier gewerkt (wat ellende was met rasters, omdat je voor voldoende zwart altijd twee lagen op elkaar moest leggen en calque altijd kreukelt door de warmte van de kopieermachine). Het is zoeken wat de optimale belichtingstijd is voor elk van de materialen, voor transparanten (en juiste inktinstellingen voor goede zwarting) is dit heel laag, bij calque of gewoon papier (geolied) gelden langere belichtingstijden en zal het optimum in scherpte moeilijker te bepalen zijn.
Als je wil beginnen kan je ook kijken op Marktplaats, is soms best wat te vinden. Maar de genoemde zeefdruksupply of zeefdrukland.nl (zit in Duitsland) zijn ook goede adressen!

[ Voor 11% gewijzigd door Savantas op 08-01-2026 12:20 ]

Ik denk niet zwart-wit, ik denk diapositief! ( ͡° ͜ʖ ͡°)


  • Rzaan
  • Registratie: Mei 2018
  • Laatst online: 13-01 08:59

Rzaan

Altijd zoekende

Topicstarter
Savantas schreef op donderdag 8 januari 2026 @ 12:18:
Ik geef zelf af en toe workshops zeefdruk (als je in de buurt van Wageningen woont... ;) ).
Ik zit niet in omgeving Wageningen, but have gun, willing to travel :)
In mijn regio zit in Eindhoven het Centrum voor de Kunsten. Zij geven ook cursussen, maar die zat vol (dacht ik) en die begint in de periode dat ik 2 maanden niet kan. 1 les missen is niet erg, maar meteen 9 lessen is me te gortig.
Pagina: 1