Lord Daemon schreef op donderdag 17 februari 2005 @ 23:08:
Omdat het in dit forum de bedoeling is dat je ofwel een discussiestelling opwerpt, ofwel een mogelijk antwoord op een discussie vraagt tracht te formuleren, zal ik even een heftige stelling innemen. Hopelijk komt er dan een discussie los.
Mijn stelling is deze:
Diep van binnen zijn alle mensen wreed. Het is eerder verwonderlijk dat we er zo vaak in slagen dit te verbergen, dan dat het er af en toe uitbarst.
Ter onderbouwing van mijn stelling noem ik de volgende drie feiten uit een schier eindeloze rij:
* In oorlogssituaties verliest het mensenleven van de tegenstanders snel iedere betekenis voor de strijders. (Is het misschien een decadente luxe om waarde te hechten aan leven?) Verslagen van bijvoorbeeld de Slag bij Stalingrad zijn in dit kader heel erg onthullend.
* In de concentratiekampen van Nazi-Duitsland werden verder heel gewone mensen, vaak liefhebbende echtgenoten en vaders, tot genadeloze beulen die geen seconde nadachten over het kwaad dat zij aanrichtten.
* In een beroemd psychologisch experiment waarbij proefpersonen op commando van een wetenschapper een ander persoon steeds pijnlijkere elektrische schokken moest toedienen, ging het merendeel van de proefpersonen hiermee door tot boven de grens van levensgevaar. (Uiteraard werden er geen echte schokken uitgedeeld; de persoon die stroomstoten kreeg was een acteur.)
Hopelijk zijn sommige mensen het grondig oneens met mijn stelling (ik weet niet of ik het er zelf mee eens ben), en kunnen we tot een interessante discussie over wreedheid en het Kwaad komen.
Alleen al het feit dat we in vredessituatie overwegend vriendelijke en hulpvaardige personen zijn bewijst dat we niet
alleen kwaadaardige en egoistische personen zijn, want als we het oorlogsargument gebruiken om aan te tonen dat we van nature geneigd zijn tot wreedheid, dan kunnen we evengoed het vredesargument gebruiken om aan te tonen dat we van nature geneigd zijn tot vriendelijkheid. Bovendien wordt in vredestijd zelfs nog een stuk meer vriendelijkheid geboden dan dat er in oorlogstijd wreedheden worden gepleegd. Ook het aantal hulpvaardigen in oorlogstijd overstijgt nog altijd het aantal criminelen in vredestijd (schat ik zo).
Echter hoe overtuigend zijn deze argumenten? Misschien zijn er wel veel minder
keuzes dan je op het eerste gezicht zou denken. Het zou voor mij nu bijvoorbeeld veel moeite kosten om iets te bedenken wat ik kan doen dat mij voordeel op zou leveren, maar anderen alleen maar ellende... Stelen lijkt me geen goed plan (politie, mijn onervarenheid, het feit dat ik ook zo financieel goed uit kom) en is dus voor mij geen reele optie om kwaad aan te richten... Bovendien rust een groot deel van mijn sociale status op het feit dat ik een vriendelijk persoon ben. Om dat op te geven voor een cariere als crimineel lijkt me ook voor mij een erg slechte keus, dus of we vriendelijk zijn uit een soort innerlijke goedheid, of puur uit eigenbelang zou ik moeilijk kunnen zeggen
Pas als ik echt de mogelijkheid heb om zonder daarvoor gestraft te worden (sociaal, door de overheid of doordat ik in een gevaarlijke situatie kom) komen er situaties waarin ik zou kunnen kiezen voor het slechte. Dat soort situaties komen in mijn dagelijks leven echter nauwelijks voor, dus het is voor mij moeilijk om te zeggen hoe ik dan zou handelen, of hoe het merendeel van de bevolking zou handelen. In oorlogstijd zien we in ieder geval dat velen in onze maatschappij weinig tot geen moeite hebben met wreedheid. Veel van onze buren, vrienden, kennissen en familie (i.i.g. meer dan we op grond van ons positieve beeld van hen zouden verwachten) zouden tot gewetenloze bruut kunnen worden als ze de mogelijkheid zouden hebben. Dat kunnen we denk ik wel aannemen, maar geeft dit eigenlijk wel echt antwoord op de vraag? In oorlogstijd worden immers de opvattingen die in het normale leven heel gewoon zijn op grove wijze vervormd. De vrijand wordt opeens een onmenselijk slecht wezen, dat het niet waard is om te leven en
jouw kant belichaamt ineens een soort ultiem goed dat meer waard is dan je eigen leven. Waarom zouden soldaten anders willen sterven voor het vaderland?
De vraag wat onze eigenlijke natuur is, kan denk ik het beter beantwoord worden als we in een gedachtenexperiment alle andere belangen wegdenken. Stel je hebt een simulatieprogramma (voor de Star Trek kijkers ook wel bekend als holodek) dat een bepaalde werkelijkheid haast ononderscheidbaar perfect na kan bootsen. Om het extra spannend te maken laat je de computer een willekeurig programma instellen. Je gaat op de daarvoor bestemde plek staan, je doet je ogen dicht en...
Als je ze weer open doet bevindt je je in een overwegend donkere kamer, met uitzondering van een zeer felle lamp, gericht op een man die vastgebonden in een stoel zit. Hij kijkt zeer angstig en zegt dat hij ECHT ECHT niets weet. Op de tafel naast de stoel liggen allerhande martelwerktuigen. Van aan elkaar geschakelde ringen voor om je vingers, tot duimschroeven, handboren, noem maar op. Van een duister figuur uit de hoek, krijg je de opdracht deze man te vragen waar hij de buit verstopt heeft. Als je het vraagt zegt hij bibberend van angst... "Ik... Ik WEET het niet... Dat ZEG ik toch?"
Wat doe je?
Het zijn allemaal computergesimuleerde figuren en dat weet je (er is dus objectief gezien geen enkel nadeel dat reele personen zullen lijden). Dit om rationele argumenten grotendeels uit te sluiten. Verder zal het programma nadat de simulatie over is pas vragen of je de simulatie wilt bewaren, wat je altijd kan weigeren. Er is dus geen enkele reden om aan te nemen dat werkelijke personen iets slechts over je zullen denken, afhankelijk van wat je doet. Je hebt echter het nummer van deze simulatie niet opgeslagen, dus dat precies dezelfde simulatie weer gegenereerd wordt lijkt onwaarschijnlijk. Je kan het dus zogezegd niet een stuk of 10 keer proberen. Het gaat er puur om wat je
nu wilt. Wat is jouw keus in dit spel? Wil je de beul zijn en deze man eens flink afranselen? Heb je gevoelens van macht na de eerste paar klappen? Voelt dat wellicht prettig en wil je meer en harder slaan? Gevoelens van walging voor het zwakke wezen dat crepeert onder jouw genadeloze pijniging? Of kies je ervoor om deze persoon te sparen, gratie te verlenen, te laten gaan, helpen te ontsnappen wellicht? Of misschien beeindig je de simulatie... Kies je voor wat je
gevoel je ingeeft, of probeer je
toch een rationele verklaring te zoeken en ga je tot in alle details door met vragen stellen, wellicht ook aan je mysterieuze opdrachtgever?
Wat je in zo'n situatie doet, in een spelsituatie, zegt denk ik veel meer over de natuur van de mens dan de keuzes die hij of zij maakt in vredes of in oorlogstijd. Temeer omdat er wellicht veel minder werkelijk moeilijke keuzes zijn dan we denken.