Abstract voorstellingsvermogen

[Nick The Heazk]

Naar aanleiding van een pijnlijk voorval en in een poging om een Boeddhistische visie hieromtrent te leveren, ben ik uiteindelijk tot een interessant onderwerp gekomen om een essay over te schrijven.

Dit is geschreven naar aanleiding van een grote teleurstelling die iemand had in een goede online vriend. Deze persoon bleek helemaal niet te zijn hoe hij zich voordeed aan die iemand.

Ik heb het proberen te relativeren vanuit Boeddhistisch standpunt en enige voorkennis is misschien wel vereist. In het Boeddhisme gelooft men dat de mens voornamelijk uit onwetendheid handelt. Het is deze onwetendheid die centraal staat in de laatste zinnen van het werkje.

Het doel van dit topic is om een discussie te starten omtrent de stelling: "Je kan niemand een ongekende negatieve eigenschap kwalijk nemen, omdat je deze vanuit je eigen onwetendheid (je onbewuste abstracte voorstelling) hebt gecreëerd."

De abstracte voorstellingen van het onderbewustzijn


Eén van de vele onbegrepen zaken uit het menselijke leven zijn de talloze innerlijke beslommeringen van het dagelijkse leven. Dit geheel wordt ook wel samengebracht in het onderbewustzijn. Alle keuzes en handelingen die schijnbaar niet bewust gebeuren vallen hieronder. Eén aspect van dit onderbewustzijn is het abstracte voorstellingsvermogen.

De mens heeft een abstract voorstellingsvermogen dat vanuit het onbewuste voorstellingen maakt van fysiologische en psychologische eigenschappen. Dit kunnen eigenschappen zijn die je nog niet gezien, gehoord, geproefd, gevoeld, geroken, kortom ervaren hebt. Ons voorstellingsvermogen is deels gebaseerd op de ervaringen met die fysio-psycho eigenschappen. Zo zal je voorstelling zich aanpassen aan bijvoorbeeld waarneming, geluid, smaak, gevoel en geur. Indien je, van een bepaalde eigenschap, enkele van de zintuiglijke waarnemingen hebt ervaren, dan verschilt je abstracte voorstelling van je initiële voorstelling.

We maken voortdurend abstracte voorstellingen van ongekende en nieuwe fysio-psycho eigenschappen. Vanuit ons onderbewustzijn geven we de eigenschap een vorm, geluid, smaak, gevoel en geur. We willen met name een ervaring van deze eigenschap maken. Deze voorstelling strookt zelden met de werkelijkheid. Indien we dus met het reële geconfronteerd worden, dan vervallen onze abstracte voorstellingen. Dit gebeurt zo vaak dat we er geen waarde meer aan hechten.

Het schoolvoorbeeld van een abstracte voorstelling is dat van een onbekende persoon. Indien een vriend/vriendin je vertelt over zijn of haar lief maak je er meteen een voorstelling van. Naarmate je meer over hem/haar te weten komt door onder andere verhalen, verandert je beeld van hem/haar. Je abstracte voorstelling wordt bijgewerkt met de reeds verworven ervaringen. Indien je die persoon ontmoet dan denk je vaak: “Nu dacht ik dat hij/zij groter/kleiner/… was” of iets gelijksoortigs. Het is op dat moment dat je beseft dat je een voorstelling van die persoon gemaakt hebt. Dit gebeurt niet bewust maar onbewust. Meteen wordt je abstracte voorstelling vervangen door een reële voorstelling. De eigenschappen waarmee men nog geen ervaringen heeft gehad, blijven abstract.

De abstracte voorstellingen kunnen ook zorgen voor een negatieve ervaring. Stel dat je een persoon ontmoet op het Internet. Hij/zij vertelt zijn/haar levensverhaal en onbewust krijg je een abstracte voorstelling van zijn uiterlijk, karakter, vrienden, gewoonten enzovoort. Op een goede dag krijg je van andere mensen te horen dat hij je al die tijd heeft voorgelogen. Je bent teleurgesteld en kwaad tegelijkertijd. Maar waarom eigenlijk? De persoon heeft een abstracte voorstelling doorboord met een reële voorstelling. Vanuit deze veronderstelling kan je de persoon niets kwalijk nemen. Je hebt nooit een reële voorstelling van de persoon kunnen maken.

Pas als je geconfronteerd wordt met de werkelijkheid kan je ze ervaren en je abstracte voorstelling vervangen door een reële voorstelling. Wanneer een bepaalde fysio-psyhco eigenschap een reële voorstelling heeft, verdwijnt deze reële voorstelling uit het onderbewustzijn. Het neemt een plaatsje in bij de rest van de ervaringen die je met de werkelijkheid hebt gehad. Het is pas dan dat je rationaal kan reageren op die ervaring.

Commentaren op het essay zijn ook wenselijk maar aan "het zuigt" of "het ownt" heeft niemand iets.

edit:
Na abstractiteiten vervangen te hebben door abstracties is het nu vervangen door een duidelijkere omschrijving: fysiologische en psychologische eigenschappen, hetgeen ik heb afgekort tot fysio-psycho eigenschappen.

[ Voor 15% gewijzigd door Nick The Heazk op 02-03-2009 12:21 ]

[Lord Daemon]

Is 'abstractiteit' niet gewoon 'abstractie'?

Hm, nee, jij gebruikt 'abstract' tegenover 'reëel' - nogal ongebruikelijk. Kan je het misschien niet beter of 'fictieve' tegeover 'reële' voorstellingen hebben?

(Maar ik ben blij dat je mijn woord mooier vond. )

[Reactie op onderstaande post:] Ok, misschien is het gewoon het feit dat ik - als filosoof - gewend ben 'abstract' tegenover 'particulier'/'specifiek' te zetten. Maakt ook allemaal niet zoveel uit, het is duidelijk wat je bedoelt.

[ Voor 137% gewijzigd door Lord Daemon op 17-02-2005 22:37 ]

[Nick The Heazk]

geweldig gewoon, eventjes aanpassen

fictief had ik ook kunnen gebruiken. Maar In abstract zit ook een beetje dat het niet te bevatten is. Wat het onderbewustzijn, volgens mij, net is.

[ Voor 64% gewijzigd door Nick The Heazk op 17-02-2005 22:31 ]

[Lord Daemon]

Vanuit de concrete situatie die je ons voorschotelt - iemand die je ontmoet op internet - is de vraag die eerst beantwoord moet worden misschien deze: ben je gerechtvaardigd te verwachten dat het beeld dat een persoon van zichzelf schetst via een zo indirect communicatiemiddel overeenkomt met de werkelijkheid? Kijk, er zijn twee verschillende mogelijkheden:
* Je hebt zelf in je fictieve voorstelling van de persoon elementen toegevoegd waar de persoon zelf niet over gesproken heeft. Wanneer je er dan achter komt dat deze elementen in de werkelijke persoon niet aanwezig zijn kan je dat hem niet kwalijk nemen; eerder moet je erkennen dat je verbeelding met je is weggelopen.
* De persoon in kwestie heeft jou onwaarheden over zichzelf verteld, zodat je een verkeerde voorstelling van hem hebt gekregen. Als dit echt duidelijk onwaarheden zijn die de persoon willens en wetens heeft opgehangen, dan heeft hij het vertrouwen waarmee mensen elkaar in eerste instantie tegemoet dienen te treden geschaad. Het lijkt me dat je hem dan wel degelijk iets kwalijk kan nemen. (Je bent natuurlijk niet verplicht die persoon iets kwalijk te nemen, en een goede boeddhist of stoicijn zou dat ook niet doen.)

[Nick The Heazk]

Ik vind dat je het op deze manier mooi stelt. Ik zou zelf durven zeggen dat het geen verschillende, maar wel opeenvolgende mogelijkheden zijn.

Vanuit het onderbewustzijn heb je zaken toegevoegd waarvan je achteraf merkt dat die persoon ze toch niet bezit. Bewust heb je dit niet gedaan, dus het zal ook niet in je opkomen om te zeggen dat de werkelijkheid niet overeenkomt met je abstracte/fictieve voorstelling. Doe je dit wel dan zou je moeten bekennen dat jij in de fout bent (omdat je hem karaktertrekken toekent die niet in overeenstemming met de werkelijkheid zijn).

Maar net doordat je abstracte voorstelling (het is een eerlijke jongen) verdwenen is en vervangen door een op ervaring gebaseerde reële voorstelling kan je rationaal gaan beoordelen. In dit geval hem kwalijk nemen dat hij je vertrouwen heeft misbruikt.

[ Voor 9% gewijzigd door Nick The Heazk op 17-02-2005 22:37 ]

[Lord Daemon]

Ik weet niet zeker of ik begrijp wat je wilt zeggen, dus sta me toe enigszins vragend te werk te gaan. Ik ben geneigd te zeggen dat wanneer iemand je vertrouwen misbruikt, je dat die persoon altijd kwalijk kan nemen - het is namelijk niet netjes (misschien zelfs 'moreel slecht') om iemands vertrouwen te misbruiken. Ben jij dat met mij eens, of heeft het volgens jou te maken met de voorstelling die je van de persoon in kwestie bezit of je die wel of niet zijn gedrag kwalijk mag nemen?

[Nick The Heazk]

Je kan hem kwalijk nemen dat hij je vertrouwen heeft misbruikt (dus dat hij heeft gelogen). Maar je kan hem niet kwalijk nemen dat hij niet eerlijk is (omdat dat een eigenschap is die jij onderbewust hebt toegekent, volgens de stelling in het essay).

Het is dus eigenlijk een situatie waarbij je niet mag kwalijk nemen omdat hij niet-xxx is, maar wel omdat hij xxx gedaan heeft.

Dus feitelijk kan je een leugenaar niets kwalijk nemen als dat zijn karakter is. Je kan hem wel iets kwalijk nemen als jij er een persoonlijke ervaring mee hebt.

Dit sluit dan ook een beetje aan bij het feit dat je eigenlijk pas echt kan oordelen vanuit eigen ervaringen.

[Soultaker]

Je gebruikt de term 'abstract' verkeerd en dat geeft het stuk een nogal hoog 'ik blaat uit mijn nek met dure woorden'-gehalte. Er zit misschien wel een kern van waarheid in, maar zeg dan gewoon wat je wil zeggen met woorden die jij en je lezers begrijpen; als je niet weet wat een woord betekent gebruik het dan niet. Het moet geen proof by intimidation worden.

Een abstractie is een vereenvoudigd model van de werkelijkheid. Abstraheren is het omzetten van waarnemingen in een conceptueel model; de abstractie. Abstraheren betekent dan ook letterlijk 'aftrekken' omdat het een aftreksel is van de werkelijkheid. De kern is dus dat je begint met een complex verschijnsel waarvan je vervolgens details weglaat om de essentiële eigenschappen over te houden.

Dat betekent dus dat je een 'abstractie' nooit in werkelijkheid kunt tegenkomen, alleen het verschijnsel waarvan je geabstraheerd hebt kun je tegenkomen. Ook kan in een abstractie geen 'nieuwe' sensatie zitten, want je begint bij een volledige waarneming en haalt alleen dingen weg. Elke sensatie die overblijft in de abstractie was dus al een essentieel onderdeel van de oorspronkelijke waarneming.

Wat jij (volgens mij) bedoelt is dat je op basis van waarnemingen je een beeld vormt van (bijvoorbeeld) een persoon en dat je er later achter kunt komen dat dit beeld verschilt van de werkelijkheid. Dat is taal die iedereen begrijpt en deze voorstelling van zaken verschilt van jouw 'abstracte voorstellingsvermogen' in die zin dat een abstractie begint bij de complexe werkelijkheid en details weghaalt, terwijl beeldvorming juist begint bij een 'lege' verwachting waar op basis van waarnemingen verwachtingen aan worden toegevoegd wordt. Hoewel je in beide gevallen op een mentaal model van de werkelijkheid uitkomt, is het proces zelf bijna geheel tegenovergesteld.

[ Voor 6% gewijzigd door Soultaker op 17-02-2005 22:57 ]

[Lord Daemon]

Heb ik gelijk wanneer ik zeg dat de crux van het verhaal zit in het verschil tussen karaktereigenschappen en handelingen? Je kan iemand wel zijn doen of laten van bepaalde acties, maar niet zijn hebben of niet hebben van bepaalde karaktereigenschappen verwijten?

Een interessante gedachte, maar je begrijpt dat ik er nu een beetje aan ga rammelen om te kijken of het een stevige gedachte is, of dat er juist allerlei losse onderdelen vanaf vallen. Wat betekent het om te zeggen dat iemand een bepaalde karaktereigenschap heeft, bijvoorbeeld eerlijkheid? Een eerste poging tot definitie: hij vertelt meestal de waarheid, ook wanneer het opportuun zou zijn om te liegen. Deze poging is nog niet helemaal bevredigend, want je kan misschien ook wel een karaktereigenschap hebben die zich nooit uit, omdat je nooit in een situatie komt waarin je hem kan uiten. (Iemand op een onbewoond eiland kan moeilijk de waarheid vertellen aan anderen, maar wellicht toch eerlijk zijn.) Laten we karaktereigenschappen dan zien als disposities, dat wil zeggen, eigenschappen van de vorm `wanneer situatie x optreedt, dan y'. Tweede poging tot definitie van eerlijkheid: hij zou meestal de waarheid vertellen in situaties waarin hij kon kiezen tussen de waarheid vertellen of een leugen vertellen, ook al had hij iets te winnen met liegen.

Stel dat we deze analyse van karaktereigenschappen aanvaarden, dan kunnen we handelingen en karaktereigenschappen dus niet los van elkaar zien. Als iemand van jouw vertrouwen misbruik maakt, en niet alleen van het jouwe, dan is hij dus een onbetrouwbaar persoon. Maar is er dan wel een verschil tussen iemand kwalijk nemen dat hij oneerlijk is, en iemand bepaalde oneerlijke handelingen kwalijk nemen?

Ik vind dat zelf niet zo duidelijk, maar het is wel essentieel voor jouw visie.

[Confusion]

Nick The Heazk schreef op donderdag 17 februari 2005 @ 21:03:
Het doel van dit topic is om een discussie te starten omtrent de stelling: "Je kan niemand een ongekende negatieve eigenschap kwalijk nemen, omdat je deze vanuit je eigen onwetendheid (je onbewuste abstracte voorstelling) hebt gecreëerd."

Dat je die eigenschap als negatief beschouwd, hangt niet af het moment waarop je erachter kwam dat de persoon die eigenschap bevat. Als jij vindt dat iemand eerlijk moet zijn, dan kan je hem oneerlijkheid kwalijk nemen. Je hebt de oneerlijkheid niet vanuit je onwetendheid gecreerd. Sterker nog:

Nick The Heazk schreef op donderdag 17 februari 2005 @ 22:36:
Maar net doordat je abstracte voorstelling (het is een eerlijke jongen)

je had in eerste eerlijkheid gecreeerd en dat nam je die persoon niet kwalijk. Dat hij nu oneerlijk blijkt, is geen resultaat van je 'onwetendheid', want ook als je sceptisch was geweest, had je hem nu als oneerlijk beschouwd, omdat hij heeft gelogen. Dat leugen heeft niets te maken met je verwachtingen.

[Nick The Heazk]

quote: Soultaker

Je gebruikt de term 'abstract' verkeerd en dat geeft het stuk een nogal hoog 'ik blaat uit mijn nek met dure woorden'-gehalte.

"abstractie" als woord kwam initieel niet van mezelf, het werd me gesuggereerd door Lord Daemon. Hij begreep mijn woord "abstractiteiten" als "abstratie". Het woord "abstractiteiten" bestaat uiteraard niet.
Dit komt gewoon omdat ik het heb over een verzameling van elementen waarvoor geen woord bestaat, daarom dat ik ze "abstractiteiten" gedoopt heb. Abstractiteiten omdat ze moeilijk te bevatten zijn met de geest.
Feitelijk zoek ik nog eens steeds een woord dat enerzijds fysiologische kenmerken (uiterlijk, objecten) en psychologische kenmerken (gevoelens, gebruiken, handelingen, karakter) omschrijft. Door mijn leerkracht nederlands werd "werkelijkheid" mij gesuggereerd, maar ook dat past niet helemaal in de tekst. Daarom dat ik nu alle "abstracties"' vervangen heb door: fysiologische en psychologische eigenschappen, hetgeen ik initieel bedoelde.
Voor zover ik weet heb ik het woord "abstract" niet verkeerd gebruikt ("abstractie" wel dat geef ik toe, maar zoals gezegd ik zoek nog steeds een passende term).

ab·stract (bn.)
1 niet als vorm voorstelbaar => conceptueel, immaterieel, onstoffelijk, ontastbaar; <=> concreet
2 niet door aanschouwing verkregen maar door redenering afgeleid
3 geen verband houdend met de zichtbare werkelijkheid <=> figuratief

Het is wel degelijk de eerste betekenis waarop ik doel met "abstracte voorstellingen". Voorstellingen die we ons niet kúnnen voorstellen, maar vanuit het onderbewuste toch voorstellen.

quote: Lord Daemon

Heb ik gelijk wanneer ik zeg dat de crux van het verhaal zit in het verschil tussen karaktereigenschappen en handelingen? Je kan iemand wel zijn doen of laten van bepaalde acties, maar niet zijn hebben of niet hebben van bepaalde karaktereigenschappen verwijten?

Mijn visie is dat je iemand niet kan verwijten dat hij vanuit zijn karakter bepaalde eigenschappen heeft. Wel kan je hem verwijten dat hij een bepaalde minder oprechte actie op jou uitvoert.

Concreet op een leugenaar:

Je kan, vind ik, niemand verwijten dat hij een leugenaar is. Het is iets wat je niet verwacht had van hem (onderbewust niet verwacht). Op het moment dat de realiteit aan het licht komt heb je iets van: "dat had ik niet verwacht van hem" en je bent kwaad. Dan ben je, vind ik, onterecht kwaad. Je beoordeelt namelijk iemand op basis van een niet voldoen van een eigen gecreëerde verwachting. Je neemt het dus kwalijk dat die persoon niet aan jouw verwachtingspatroon voldoet (aan je abstracte voorstelling dus).

Het is wel gerechtvaard om iemand te beoordelen op een actie die hij op jou heeft uitgevoerd. Als hij liegt kan je hem het liegen kwalijk nemen.

quote: Confusion

je had in eerste eerlijkheid gecreeerd en dat nam je die persoon niet kwalijk. Dat hij nu oneerlijk blijkt, is geen resultaat van je 'onwetendheid'

Ik denk niet dat het een resultaat van onwetendheid is, maar een reële vaststelling. Iemand die je een levensverhaal verteld ga je onderbewust de eigenschap "eerlijk" meegeven, althans dat is mijn visie.

Het kan zijn dat er inderdaad eigenschappen zijn die open gelaten worden, en zelf vanuit het onbewuste niet ingevuld worden. Ik geloof dat het onderbewuste automatisch linken legt tussen allerlei ervaringen, zoals ik ook aanhaalde in de tekst. Je voorstelling van iemand hangt sterk af wat je van hem weet.

Ik zal even een schemaatje maken over hoe ik denk dat je beeld over een persoon gevormd wordt.

Abstract ____________________________reëel

xxxxxxxxx____________________________ levensverhaal persoon
eerlijk <____________|
xxxxxxxxx____________________________ liegt tegen je
eerlijk______________________________> oneerlijk

De persoon vertelt je zijn levensverhaal. Uit assosiatie leg je meteen, onderbewust, de link tussen "eerlijk" en "levensverhaal". Nu blijkt dat hij gelogen heeft. Je abstracte voorstelling "eerlijk" verdwijnt en wordt vervangen door "oneerlijk" in de realiteit. De volgende keer dat je met hem praat, weet je vanuit het bewuste dus dat je moet oppassen omdat hij gelogen heeft tegen je.

[Rey Nemaattori]

Nick The Heazk schreef op donderdag 17 februari 2005 @ 21:03:
Het doel van dit topic is om een discussie te starten omtrent de stelling: "Je kan niemand een ongekende negatieve eigenschap kwalijk nemen, omdat je deze vanuit je eigen onwetendheid (je onbewuste abstracte voorstelling) hebt gecreëerd."

Een (met opzet) foute abstracte voorstelling voorspiegelen is imho wel iets dat je iemand kwalijk kan nemen. Zeker over internet is het belangrijk dat je vrij duidelijk mort zijn wil je iemand een goede voorstelling van jou laten maken.....

Dat een negatieve eigenschap heeft kun je hem niet kwalijk nemen, abstract of niet, dat ie er over liegt wel(da's een mooie contradictio in terminis )

Nick The Heazk schreef op donderdag 17 februari 2005 @ 22:46:
Je kan hem kwalijk nemen dat hij je vertrouwen heeft misbruikt (dus dat hij heeft gelogen). Maar je kan hem niet kwalijk nemen dat hij niet eerlijk is (omdat dat een eigenschap is die jij onderbewust hebt toegekent, volgens de stelling in het essay).

Als hij jou vertrouwen heeft mag hij aan nemen dat jij aaneemt dat hij dan eerlijk is(ie je vertrouwt hem, dus je gaat er vanuit dat ie niet liegt, anders zou je um niet vertrouwen), ook al is dat een door jou aan hem toegekende eigenschap.

Nick The Heazk schreef op vrijdag 18 februari 2005 @ 18:57:
Concreet op een leugenaar:

Je kan, vind ik, niemand verwijten dat hij een leugenaar is. Het is iets wat je niet verwacht had van hem (onderbewust niet verwacht). Op het moment dat de realiteit aan het licht komt heb je iets van: "dat had ik niet verwacht van hem" en je bent kwaad. Dan ben je, vind ik, onterecht kwaad. Je beoordeelt namelijk iemand op basis van een niet voldoen van een eigen gecreëerde verwachting. Je neemt het dus kwalijk dat die persoon niet aan jouw verwachtingspatroon voldoet (aan je abstracte voorstelling dus).

Zeker als je vaker liegt(als dat een eigenschap van je is, neem ik aan verwacht ik dat je het vaker doet), mag je aannemen dat de leugenaar weet dat mensen hem in het begin geloven en 'm op z'n woord vertrouwen.

Het bovenstaande wetende kun je het hem imho wel degelijk kwalijk nemen dat hij (waarschijnlijk) met opzet andere abstractiteiten over zichzelf laat creëeren..

[Verwijderd]

Even inhaken op Lord Daemon met een voorbeeld.

Uit veel psychologische tests blijkt dat mensen die extreem hoge negatieve scores halen op de altruisme schaal absoluut niet egoistisch zijn in hun gedragingen.

Ik zie zo twee vrij simpele uitwerkingen. De eerste is dat deze personen zich hiervan bewust zijn en dit als onwenselijk gedrag zien binnen de sociale omgeving daar zij zich bevinden. Het besluit om hun karaktereigenschap die inherent negatief is niet te uiten lijdt dus tot een positief actief handelen naar de buiten wereld.

De tweede is dat personen zich inherent als egoistisch beschouwen maar dat in principe niet zijn. Dus hun karaktereigenschap is positief en hun actief handelen door hun perceptie ook.

Ik zie dus alleen maar positieve uitwerkingsmogelijkheden. Dus in mijn ogen kun je iemand nooit zijn karaktereigenschappen kwalijk nemen alleen het handelen.