Cookies op Tweakers

Tweakers maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren, het gebruiksgemak te vergroten en advertenties te tonen. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie
Toon posts:

PMG FAQ

Pagina: 1
Acties:
  • 226.559 views sinds 30-01-2008

  • Abbadon
  • Registratie: februari 2000
  • Laatst online: 20:26

FAQ Processors, Mobo's & Geheugen

FAQ Processors, Mobo's & Geheugen

Inhoud

Introductie

Welkom op Processors, Mobo's & Geheugen! Belangrijk!
Een paar basiscursussen
Interessante topics in PMG

Algemeen

Welke processor/moederbord/geheugen moet ik nemen?
Een overzicht van moderne CPU's
Hangen en Opstartproblemen troubleshooter
Hoe bouw ik een PC?
Hoe installeer ik een CPU en heatsink? (filmpjes!)

Processors

Een overzicht van moderne CPU's
Wat is de FSB en hoe verander ik die?
Wat is de multiplier en hoe verander ik die?
Hoe kan ik overclocken?
Hoe warm mag mijn CPU worden?
Mijn PC is traag, de CPU verbruik is 100%, hoe komt dat?
Mijn P4 wordt voor maar 50% belast? Wat is Hyperthreading?
Mijn CPU draait soms op een lagere kloksnelheid? Wat zijn EIST en Cool'n'Quiet?
Welke processor zit er momenteel in mijn systeem?
Voor hoeveel echte MHz'en staan de Model Ratings en Processor Numbers?
Waarom wordt maar één core gebruikt na upgrade naar dual(core) CPU?
Symmetric Multi Processing FAQ (Multi CPU FAQ)
Technische Documenten

Moederborden

Welke moederbord fabrikanten zijn er, en waar vind ik ze?
Wat is een chipset/northbridge/southbridge?
Waarom staan alle devices op 1 IRQ?
Hoe zit het met de compatibiliteit met AGP kaarten?
PCI, PCI-X en PCIe, wat zijn de verschillen?
20 pins en 24 pins ATX, welke moet ik gebruiken?
Waar kan ik de BIOS downloaden en hoe moet ik het updaten?
Hoe recover ik een mislukte BIOS flash?
Waar vind ik beschrijvingen van alle BIOS instellingen?
Welke processors kan ik allemaal op mijn moederbord prikken?
Wat voor CPU kan er maximaal op mijn So7 moederbord?
Welk moederbord/chipset zit er momenteel in mijn systeem?
Er komt rook van mijn moederbord. Is 'ie nu stuk?

Geheugen

RAM FAQ (werking, termen, tweaking en soorten)
Kan ik het geheugen op een lagere snelheid laten draaien?
Waarom draait mijn geheugen met een Athlon64/Opteron/Sempron64 niet op de juiste snelheid?
Hoe zit het met de geheugen compatibiliteit?
Kan ik verschillende merken/groottes/snelheden geheugen mixen?
Hoe kan ik het geheugen op fouten testen?
Hoeveel/welk geheugen kan ik maximaal op mijn mobo plaatsen?
Welk geheugen zit er momenteel in mijn systeem?
>4GB en desktop PC's
Wat is sneller, minder sneller geheugen of meer trager geheugen?
Hoeveel geheugen heb ik nodig?


Laatste updates: zie geheel onderaan deze FAQ


  • BalusC
  • Registratie: oktober 2000
  • Niet online

BalusC

Carpe diem

Introductie

Welkom op Processors, Mobo's & Geheugen!

Welkom op Processors, Mobo's & Geheugen! Hier kun je terecht aangaande alle problemen en vragen gerelateerd aan processors, moederborden en geheugen. Als je bijvoorbeeld specifieke problemen hebt met de onboard videokaart, dan behoor je het in VB te posten. Datzelfde geldt voor de onboard ATA/RAID/SCSI controller, onboard geluidschip, etc.. Hiervoor hebben wij OM, AV, etc.. Voor randapparatuur en voedingen kun je het beste naar OH toe surfen. Alle problemen die een softwarematig karakter hebben, zoals problemen die specifiek te herleiden zijn tot Motherboard Monitor en Windows, horen in SA respectievelijk WOS. Tenslotte is SG de meest geschikte plaats om over garantieperikelen te discussiëren. Wat dat betreft kun je ook op www.staiksterk.nl terecht.

Voorbereiding: voordat je een topic neerzet, wordt van je verwacht dat je deze PMG FAQ hebt doorgelezen. Als uiteindelijk blijkt dat je deze PMG FAQ niet (goed genoeg) hebt doorgenomen, dan gaat je topic in veel gevallen zonder omwegen dicht. Zeker de topics waarin overduidelijk geen inzet wordt getoond. Dus mocht je wel inzet tonen, dan maakt het topic meer kans om te overleven. Met inzet wordt bedoeld: aantoonbaar research hebben gepleegd, de resultaten daarvan uiteenzetten en beargumenteren waarom de resultaten niet voldoen. Exact zoals in de Registratievoorwaarden en het Algemeen Beleid staat uitgelegd.

Kansloze topics: alle topics in de trant van de volgende voorbeelden gaan in veel gevallen ook zonder omwegen op slot. Soms worden zulke topics (met name de "Welke moet ik nemen?" topics) ook voorzien van erg veel uiteenlopende reacties dat je door de bomen de bos niet meer ziet. Daarnaast zijn deze vragen ook simpel te beantwoorden met behulp van gezond verstand en research. In plaats van $apparaat kun je processor, moederbord en geheugen lezen:

Terug naar boven
Een paar basiscursussen

Als je nog compleet nieuw bent met processors, moederborden en geheugen, dan is het aanbevelenswaardig om de volgende artikelen door te lezen:

Terug naar boven
Interessante topics in PMG

Terug naar boven

  • BalusC
  • Registratie: oktober 2000
  • Niet online

BalusC

Carpe diem

Algemeen

Welke processor/moederbord/geheugen moet ik nemen?

Zie hiertoe ook de Voor alle "Hoe is dit systeem?" vragen. Hier vallen "Wat kan ik het beste hieraan upgraden?" vragen dus ook onder :)

Tweaker? het komt concreet hierop neer: er wordt immers van een echte Tweaker verwacht dat hij/zij zélf zijn/haar eisen kan opstellen en daarna zélf op zoek gaat:

  • check de specs/info/compatibiliteitslijsten op websites van desbetreffende fabrikanten
  • bekijk/download de online handleidingen
  • hier kun je moederborden filteren naar specifieke eisen
  • hier kun je de "beste" combinaties opzoeken
  • kies eventueel fabrikant(en) cq merk(en) die je het meest aanspreekt
  • zoek wat reviews op: www.tweakers.net en www.google.com zijn zeer handig
  • struin op GoT rond naar probleemgevallen/ervaringen
  • vergelijk de prijzen op Pricewatch
  • kijk eventueel bovenaan de Pricewatch lijsten welke het meest populair is
  • weeg de voor- en nadelen tegen elkaar af
  • maak uiteindelijk als échte Tweaker zijnde zélf je eigen keuze :Y)

Reviews: hieronder staan een aantal betere review/info sites:

Googlen: Google is ook uiterst handig, je hoeft enkel creatief te zijn met de zoektermen :Y) Hier heb je een paar voorbeelden:

CSL: in het subforum Complete Systemen & Laptops kun je ook rondkijken in de CSL FAQ, de Best Buy guides en de lopende topics. Daarin zul je een heleboel informatie en tips terugvinden met betrekking tot het maken van keuzes.

Intel vs AMD: dat hangt af van jouw eisen, jouw voorkeur en jouw budget. De een is beter op een bepaald gebied en de ander is weer beter op een ander gebied. De beste vergelijkingstabel kun je op Tom's Hardware Guide vinden: CPU charts.

Intel So478 vs So775: het verschil is duidelijk: So775 is gewoon voorbereid voor de toekomst en So478 is een doodlopend spoor. Daarnaast kun je op So775 64bits en/of Dual Core P4's prikken (de F-serie, de 5n1, de 6nn, de 8nn en de 9nn). Op bepaalde So775 P4 borden (met name die een FSB van 266MHz QDR ondersteunen, zoals de i975X) kun je zelfs Core 2 Duo CPU's kwijt. De nieuwere So775 borden met o.a. G965, P965 en Q965 ondersteunen álle So775 CPU's.

AMD So754 vs So939 vs SoAM2: het verschil is: de So754 A64 beschikt over een 64bits DDR geheugencontroller (single channel DDR) en de So939 versie over een 128bits DDR geheugencontroller (dual channel DDR). De So939 versie kan dus tweemaal zoveel data richting het geheugen transporteren. Een So939 A64 op exact dezelfde kloksnelheid is sneller dan de So754 A64. Maar wanneer ze beide dezelfde model rating hebben, dan zijn ze zo ongeveer even snel. Het dual channel voordeel van de So939 A64 wordt dan gecompenseerd met de hogere kloksnelheid van de So754 A64. Al is de So939 versie op dezelfde model rating globaal gezien wel ietsjes sneller. Tegenwoordig zijn zowel So754 als So939 vervangen door SoAM2 waarop CPU's met een 128bits DDR2 geheugencontroller kunt prikken. Ofschoon DDR2 een hogere bandbreedte levert is de gemiddelde performancewinst ten opzichte van de So939 in feite nihil.

Single Core vs Dual Core: na de megahertz-hype hebben we nu de multicore-hype. Het belangrijkste voordeel van meerdere cores is dat je meerdere threads tegelijkertijd kunt verwerken. Deze threads kunnen van één programa komen (multithreaded), maar ook van verschillende programma's die met maar 1 thread kunnen werken (singlethreaded). Wanneer je een goed besturingssysteem gebruikt (Windows NT/2K/XP/Vista of Linux) én wanneer je regelmatig met veel programma's tegelijkertijd werkt (antivirus, encoden, branden, gamen, surfen, etc) dan zal je systeem met een multicore CPU veel soepeler en responsiever reageren. Wanneer je constant met 1 ding tegelijk bezig bent (het lichtere werk, zoals surfen, mailen, tikken etc), dan ben je budgettechnisch gezien beter af met een single core. Wanneer je een die-hard gamer bent, dan heb je op het moment meer voordeel bij een single core op een hoge kloksnelheid dan bij een dual core die in regel op een lagere kloksnelheid draait. Het gros van de tegenwoordige game-engines is namelijk nog steeds singlethreaded.

32bit vs 64bit: het technische verschil is dat 64 bits CPU's en OS'en een 64 bits addresseerruimte hebben, wat zoveel betekent dat ze méér dan 4GB geheugen kunnen aanspreken. Kortom: mocht je 4GB of meer geheugen in je PC hebben, dan is een 64 bits CPU en 64 bits OS pas nuttig (XP x64, Vista en nieuwer). Je kunt op alle 64 bits desktop CPU's ook gewoon een 32 bits OS draaien (XP Home, XP Pro en ouder), maar dan moet je niet meer dan 3 GB geheugen hebben. Veel 32 bits drivers kunnen ook niet zo goed omgaan met méér dan 3GB geheugen. Zie ook de laatsta alinea van het hoofdstuk Hoeveel/welk geheugen kan ik maximaal op mijn moederbord plaatsen.

Geheugen merken: er bestaat nauwelijks nog slecht geheugen, dus als je normaal gebruik van het geheugen wilt maken dan zijn de verschillen in prestaties minimaal. De merken verschillen nauwelijks in stabiliteit, des te meer in overclockbaarheid, services, garanties (Crucial bijv. geeft levenlang garantie, andere merken weer 3 à 10 jaar), en nog meer van diens zij. De bekende A-merken zijn Corsair, Crucial, Dane-Elec, G.Skill, Kingston, Infineon, OCZ, Samsung en TwinMos. Ze maken allemaal gebruik van kwaliteitschipjes (Micron, Infineon, Samsung en Winbond) en ze zijn daardoor relatief ver te overclocken. Welk geheugen het beste te overclocken is kun je natuurlijk het beste in Tweaking & Cooling Algemeen zoeken. Check o.a. het volgende topic: Het DDR/DDR2/DDR3 Informatie- en Overklokresultaten-topic.

Geheugen compatibiliteit: naast dit alles is er ook nog de compatibiliteit. Soms wil een bepaald merk/type geheugen helemaal niet naar behoren werken op een bepaald merk/type moederbord, ook al zijn ze allebei op zich uitstekende merken. Bekende voorbeelden zijn Asus borden en Twinmos geheugen. Ze zijn beiden uitstekende producten, maar op een of andere manier dulden ze elkaar gewoonweg niet. Veel moederbordfabrikanten hebben op op hun websites compatibiliteitstabellen staan waarin je kunt terugvinden welk geheugen volgens de mobofabrikant uitstekend of zelfs helemaal niet op het mobo gaat werken. Op de handleidingen van de meeste moederborden staat ook welke geheugenconfiguraties cq combinaties wel gaat werken en welke niet. Verder kun je in deze FAQ terugvinden Hoeveel/welk geheugen je maximaal op je moederbord kunt plaatsen. Tot slot zijn er handige geheugenconfigurators op het Internet beschikbaar. Bijvoorbeeld deze. Hierin zijn ook veel OEM systemen en notebooks meegenomen.

Geheugen snelheid: het is het meest optimaal als de bandbreedte van het geheugen exact gelijk is aan de bandbreedte van de CPU. Bijvoorbeeld een Core 2 Duo CPU met een FSB van 266MHz QDR heeft een bandbreedte van 266MHz x 8 bits (1 byte = 8 bits) x 4 blokjes per kloktik (QDR) = 8533MB/s. Dual Channel PC2-4200 heeft een bandbreedte van 266MHz x 8 bits (1 byte = 8 bits) x 2 blokjes per kloktik (DDR) x 2 (Dual Channel) = 8533MB/s. Dus in feite is dit de perfecte match. Datzelfde voor bijvoorbeeld een Athlon 64 X2 op Socket 939 met twee geheugencontrollers met een geheugenbussnelheid van 200MHz DDR in combinatie met Dual Channel PC3200 (6400MB/s). Hogere geheugenbandbreedte is leuk voor de geheugengerelateerde benchmarks, maar in de praktijk heb je er niet zo gek veel aan. Een lagere geheugenbandbreedte is nog erger, het nekt de performance van de CPU. Hou het op z'n minst dus gelijk. Zie verder ook Wat is de FSB? een stuk verderop in deze FAQ.

Geheugen timings: en dan de CAS latencies. Hoe lager is natuurlijk hoe sneller. Maar of je verschil gaat merken? Procentueel worden de verschillen steeds kleiner, naarmate de kloksnelheid cq bandbreedte van het geheugen toeneemt. Het verschil tussen bijvoorbeeld PC100 CL2 en PC100 CL3 is veel meer merkbaar dan het verschil tussen PC3200 CL2 en PC3200 CL3, die op haar beurt meer merkbaar is dan het verschil tussen PC2-6400 CL3 en PC2-6400 CL4. Lage latencies zijn leuk voor benchmarkresultaten en voor de overclockers (laag-latentie geheugen is in wezen verder te overclocken dan hoog-latentie geheugen), echter tegenwoordig zijn de real world performanceverschillen te verwaarlozen. Mocht het prijsverschil voor voor jou "te groot" zijn, dan kun je deze gerust links laten liggen. Word start heus niet 1 seconde trager op ;)

Terug naar boven
Een overzicht van moderne CPU's

AMD Compare
Intel processor finder
List of AMD Athlon 64 microprocessors
List of AMD Athlon XP microprocessors
List of AMD Athlon microprocessors
List of AMD K6/III microprocessors
List of Intel Core microprocessors
List of Intel Core2 microprocessors
List of Intel Celeron microprocessors
List of Intel Pentium 4 microprocessors
List of Intel Pentium M microprocessors
List of Intel Pentium D microprocessors
List of Intel Pentium Dual-Core microprocessors
List of Intel Xeon microprocessors
List of Intel microprocessors

Terug naar boven
Hangen en Opstartproblemen troubleshooter

Hangen en Opstartproblemen troubleshooter

Terug naar boven
Hoe bouw ik een PC?

Hoe bouw ik een PC?
Hoe bouw ik een Athlon PC?

Terug naar boven
Hoe installeer ik een CPU en heatsink? (filmpjes!)

Hoe installeer ik een PGA478 CPU en heatsink? (filmpje!)
Hoe installeer ik een LGA775 CPU en heatsink? (filmpje!)
Hoe installeer ik een K7 CPU en heatsink? (filmpje!)
Hoe installeer ik een K8 CPU en heatsink? (filmpjes op AMD.com!)

Terug naar boven

  • BalusC
  • Registratie: oktober 2000
  • Niet online

BalusC

Carpe diem

Processors

Een overzicht van alle CPU's

Een overzicht van moderne CPU's

Terug naar boven
Wat is de FSB hoe verander ik die?

De FSB (Front Side Bus) is de snelheid waarmee de processor communiceert met het moederbord, of specifieker: de geheugencontroller van het chipset. Deze snelheid wordt aangegeven in Megahertz: één miljoen kloktikken per seconde. Bij een FSB van bijvoorbeeld 200MHz is de snelheid tussen de CPU en de geheugencontroller dus 200 miljoen kloktikken per seconde. Bij de AMD K8 familie is de snelheid tussen het rekengedeelte van de CPU en de geïntegreerde geheugencontroller gelijk aan de volle snelheid van de CPU in Megahertz.

Data Rates: gewoonlijk wordt er per kloktik één datablokje verzonden: Single Data Rate (SDR). Met behulp van het DDR (Dual Data Rate) principe kunnen er twéé datablokjes per kloktik worden verzonden: één bij de opgaande puls en één bij de neergaande puls, zoals het geval is bij de AMD CPU's sinds de K7 familie. Bij een FSB van bijvoorbeeld 200MHz worden er formeel 400 miljoen datablokjes per seconde verstuurd: 400MT/s (Mega Transfers per seconde). Marketinglui misbruiken dit feit om het spul met een FSB van 200MHz DDR aan de onwetende consument te brengen met de kreet "deze CPU heeft een FSB van 400MHz!". Datzelfde geldt voor het spul met een quadpumped FSB (Quad Data Rate, QDR), waarbij per opgaande én neergaande puls twéé datablokjes worden verzonden, zoals bij de Intel CPU's sinds de P4 familie. De FSB van 200MHz QDR wordt door marketinglui ineens 800MHz gemaakt, terwijl het in feite 800MT/s is.

Geheugenbus: je moet onderscheid maken tussen de FSB en de geheugenbus: vroeger zaten deze twee op dezelfde snelheid, maar tegenwoordig zijn ze vaak onafhankelijk van elkaar in te stellen. Dit fenomeen noem je het "asynchroon draaien van het geheugen". In tegenstelling tot wat de meesten denken (en wat de marketinglui willen laten weten) is dat beslist niet sneller dan het netjes synchroon laten draaien. Geheugenbenchmarks zullen hogere scores laten zien, maar daar blijft het dan ook bij. Tijdens normaal computergebruik dient de geheugenbus namelijk door de chipset opnieuw in de fase gebracht te worden met de FSB. Dit in fase brengen kost tijd en als een computer ergens gebrek aan heeft is het tijd; er moet her en der in het systeem al (te)veel gewacht worden. Laat je de FSB en het geheugenbus even snel draaien, dan word je niet geconfronteerd met deze extra wachttijden en loopt het zaakje vlotter :)

HTT bus: de AMD K8 familie heeft in feite geen FSB in letterlijke zin. Immers, de CPU is voorzien van een geïntegreerde geheugencontroller. De feitelijke FSB is vervangen door een HTT (Hypertransport) bus, waarmee de CPU dus met de buitenwereld (PCI bus, AGP bus, etc) communiceert. De HTT bus is een bi-directionele (communicatie kan tegelijkertijd 2 kanten op) point-to-point verbinding die tussen 2 en 32 bits breed kan zijn. De singleprocessor CPU's van de K8-familie (Sempron, A64, A64 FX, Opteron 1nn/1nnn en de Mobiles) hebben één 16bits HTT aansluiting. De Opteron 2nn/2nnn heeft daarnaast een tweede 16bits HTT aansluiting, waarmee deze in een Dual CPU configuratie met de tweede Opteron (en diens geheugencontroller!) kan communiceren. De Opteron 8nn/8nnn heeft in totaal zelfs vier 16bits HTT aansluitingen. De basisklok van de HTT bus is altijd 200MHz (deze kan vergeleken worden met de FSB) en multiplier van de HTT bus is afhankelijk van de CPU en het chipset. Bij de CPU's varieërt deze tussen 4x (Socket754) en 5x (Socket939/940/AM2/F). Bij de chipsets varieërt deze tussen 3x (bijv. nForce3) en 5x (bijv. nForce4). Let wel: ook hier kunnen marketinglui misbruik maken van de bi-directionele karakter van de HTT bus. Een HTT bus met een multiplier van 5x (200MHz x 5 = 1GHz) wordt dan ineens aangegeven als een 2GHz HTT bus, terwijl dat in feite 2GT/s (2000MT/s) is. Een 1GHz HTT bus heeft per richting een maximum bandbreedte van 4GB/s (1GHz x 16bit (2 bytes) x DDR).

FSB aanpassen: het veranderen van de FSB kun je gewoonlijk via het moederbord doen. Over het algemeen hoef je hiertoe slechts de BIOS in te duiken en dan de FSB goed te zetten, heel zelden kun je dat alleen middels dipswitches of jumpers doen, zoals bij veel oudere moederborden het geval is. In de handleiding van het moederbord staat gewoonlijk ook in detail uitgelegd hoe je de FSB kunt aanpassen.

Terug naar boven
Wat is de multiplier en hoe verander ik die?

De multiplier is de verhouding tussen de FSB en de kloksnelheid van de processor. Dit is dus de vermeningvuldigingsfactor die toegepast wordt om uit de FSB de CPU klok te genereren.

Intel: bij Intel CPU's van de PentiumII tot en met de So478 Pentium4 staat de multiplier onveranderlijk in de CPU vastgebakken en hier is gewoonweg niks aan te doen. Vanaf de So775 Pentium4 kun je de multiplier naar omlaag veranderen, maar dan alleen wel op de CPU's die EIST (SpeedStep) ondersteunen.

AMD: de AMD's tot en met de Athlon XP zijn eenvoudig te unlocken en soms wordt dat al 'automatisch' door het moederbord gedaan. De nieuwste modellen van de Athlon XP (Barton/Thorton) zijn wat lastiger te unlocken, je zult hiervoor je moederbord/socket moeten modificeren. Van de K8 familie zijn alleen de CPU's die zijn voorzien van Cool'n'Quiet (vanaf revisie C0 dus) en PowerNow! (de Mobiles) naar beneden te unlocken. De Athlon 64 FX daarentegen is wel volledig unlocked. De multiplier van de HTT bus is in principe altijd unlocked en de instelbaarheid hangt af van de ondersteuning daarvan door de BIOS van het moederbord.

Terug naar boven
Hoe kan ik overclocken?

Overclocken betekent dat je de instellingen voor je CPU buiten de door de fabrikant gegarandeerde specificaties instelt. Kort gezegd betekent het dus dat je de kloksnelheid en/of de totale snelheid verhoogt met behulp van de FSB en/of de multiplier. De veiligste manier is meestal het verhogen van de multiplier omdat dan alleen de CPU wordt overgeclockt. In het geval van een hogere FSB geldt dat namelijk ook voor het moederbord, behalve wanneer het moederbord is voorzien van een AGP/PCI lock. Voor een diepere toelichting omtrent het fenomeen Overclocken word je wederom doorverwezen naar de FAQ van Tweaking & Cooling Algemeen.

Terug naar boven
Hoe warm mag mijn CPU worden?

Zie hier voor overzichten van maximale temperaturen:

Intel geschiedenis: Intel processoren zijn sinds de PII voorzien van een interne temperatuursensor en de temperatuur kan dan direct uitgelezen worden door het moederbord. De sensor meet hier de echte core temperatuur, dus binnenin de CPU. Bij de eerste versies van de PII met een FSB van 66MHz was de temperatuursensor nog niet 100% functioneel; pas bij de versies met een FSB van 100MHz kun je er gebruik van maken. Deze temperatuursensor zorgt ervoor dat de CPU zichzelf automatisch uitschakelt wanneer de interne temperatuur een zeker maximum heeft overschreden.

Intel Pentium4: de Pentium4 ondersteunt hiernaast ook nog clock throttling (multiplier naar beneden brengen wanneer de CPU temperatuur een zekere grens overschrijdt, deze is gewoonlijk in de BIOS te instellen). De zelf-uitschakeling van de Pentium4 gebeurt bij een die-temperatuur van ca. 135ºC. Het laatste zal dankzij clock throttling zeer zelden in de praktijk behaald worden, tenzij je de koeler van een draaiende CPU eraf haalt of de PC zonder CPU koeler opstart.

AMD geschiedenis: bij AMD duurde het echter lang voordat ze hun processoren van een temperatuursensor hadden voorzien. Tot aan de Athlon XP Palomino werd de temperatuur gemeten door een sensor dat op het moederbord zit en aan de onderkant van de CPU aandrukt. Zorg in dit geval ervoor dat de sensor de CPU goed raakt zodat je geen grote afwijkingen krijgt. Let er wel op dat deze maximumtemperaturen van deze AMD CPU's betrekking hebben op de temperatuur van de core en niet op de temperatuur aan de onderkant van de CPU. De door het moederbord uitgelezen temperatuur wijkt behoorlijk af van de core temperatuur, en je kunt er van uit gaan dat het verschil zo'n 20 graden is. Ergo: een Athlon mag gemiddeld zo'n 90 graden worden, maar zorg er dan voor dat de uitgelezen temperatuur niet boven de 65 a 70 graden uit komt. De Athlon XP's beschikken sinds de Palomino dan wel over een interne temperatuursensor. Deze is welliswaar iets minder geavanceerd dan die van de Pentiums, want de diode moet door het bord kunnen worden uitgelezen en vervolgens moet het bord ook kunnen handelen bij een te hoge temperatuur (bijvoorbeeld bij maximaal 100°C gaan shutdownen).

AMD Athlon64: de Athlon64 beschikt evenals de Pentium4 over een soort van clock throttling. Echter deze wordt óók gebruikt wanneer de CPU idle is. Dit systeem wordt Cool 'n Quiet genoemd. Wanneer de CPU dus niks zit te doen, dan wordt de kloksnelheid teruggebracht naar 800MHz. Zodoende wordt de stroomverbruik meer dan gehalveerd en gaat de temperatuur vanzelfsprekend omlaag. Echter deze biedt geen bescherming tegen oververhitting, hierbij ben je nog steeds van het moederbord afhankelijk.

Temperatuur uitlezen: je kunt de CPU temperatuur uitlezen in de BIOS en met behulp van 3rd party software, zoals Motherboard Monitor en SpeedFan. De gemeten temperatuur in de BIOS is over het algemeen het betrouwbaarst (mits voorzien van de laatste BIOS update), terwijl dat niet altijd bij 3rd party software het geval is, zoals Asus Probe, MSI Core Center, Speedfan, etcetera. Motherboard Monitor geldt tot zover als de betrouwbaarste software.

Zelf controleren: Wanneer je vindt dat jouw CPU veel te heet is (ook al is je systeem überstabiel, maarja je hebt van die mensen .. ;)), dan zou je eerst de temperaturen controleren in de BIOS. Wanneer deze naar jouw mening ook te hoog zijn, druk dan met je vingers tegen de vinnen onderaan de heatsink. Als je je vingers langer dan 30 tellen zo kunt houden zonder pijn te voelen, dan ligt de temperatuur in ieder geval ónder de 45 graden (wat gemiddeld de pijngrens van de mens is). Of voel aan de onderkant van de moederbord op de plaats waar de CPU zit.

Aanpak: mocht het nog steeds te heet zijn, ondanks dat de koeler niet heet aanvoelt, doublecheck dan of de koeler goed zit. Op Socket370 en SocketA heeft een verkeerdom gemonteerde koeler als gevolg dat de drukverdeling over de CPU helemaal fout is, waardoor de hitte op een relatief klein oppervlak afgevoerd kan worden. Ook moet je zorgvuldig met koelpasta omgaan: met te weinig koelpasta heb je een slechte warmtegeleiding en met te veel koelpasta maak je een soort warmtebuffer. De juiste hoeveelheid voor een CPU zonder heatspreader (Pentium !!! Coppermine, Athlon XP, etc) is ongeveer het grootte van een halve rijstkorrel, terwijl je op de CPU's met een heatspreader (Pentium4, Athlon64, etc) ongeveer een rijstkorreltje aan koelpasta kan uitsmeren. Stof kan isolerend werken: een dikke laag stof in de koeler en/of de fans kan ertoe leiden dat de CPU te heet wordt. Ontstof je HSF dus regelmatig met een kwastje. In sommige gevallen kan de BIOS van het moederbord de schuldige zijn wegens het verkeerd uitlezen van de temperatuursensor, vaak is een simpele BIOS update dan de oplossing. Of de temperatuursensor kan op zich natuurlijk ook gaar zijn. Voor meer koeling-tips kun je uiteraard op de FAQ van Tweaking & Cooling Algemeen terecht, de juiste subforum waar je voor temperatuurkwesties terecht kunt. In deze FAQ kun je ook meer informatie vinden over een goede airflow in jouw kast. Een goede airflow zorgt ervoor dat de warmte snel afgevoerd kan worden, zodat de temperaturen niet te hoog kunnen oplopen.

Terug naar boven
Mijn PC is traag, de CPU verbruik is 100%, hoe komt dat?

Ten eerste ligt dat niet aan de processor, maar aan de software en/of de drivers. Immers, een CPU kan gewoonweg niet uit zichzelf op volle kracht draaien. Je zit dus alvast verkeerd hier op PMG ;)

DMA: De meestvoorkomende oorzaak is een uitgeschakeld DMA op een of meer der IDE apparaten. Hierdoor loopt de datatransfer tussen de IDE appraat en het geheugen (nodeloos) via de CPU. Duik hiertoe het Apparaatbeheer in, selecteer de I/O controller en kijk tenslotte in de eigenschappen van desbetreffend IDE kanaal of de apparaten wel op "DMA indien beschikbaar" respectievelijk "DMA mode vul hier cijfer in" staan. Vermits in de BIOS alles goed is ingesteld uiteraard. Zie verder ook de FAQ van Opslagmedia & I/O Controllers.

Drivers: Slechte chipset en/of I/O drivers kunnen ook voor veel CPU-hinder zorgen. Zoek en installeer de meest recente versies. Of mocht je dat al hebben, kijk dan even voor de zekerheid of de iets oudere versies niet zouden helpen.

Processen: Mocht het niet aan DMA of drivers te liggen, dan zal het hoogstwaarschijnlijk aan een stukje software liggen wat je in de achtergrond hebt draaien. Open de Taakbeheer en ga na of er niet een proces draait dat de CPU-tijd wegvreet. Schakel deze tenslotte eventueel uit.

Spyware: Mocht het proces niet te vinden zijn of onidentificeerbaar zijn (meestal is het voldoende om de naam van het executable door Google heen te jagen), laat dan Spybot/Hijackthis op je PC los om het naar ongewenste stukjes software te laten scannen. Meer details kun je vinden in de FAQ van Beveiliging & Virussen: [Howto] Spyware scannen en opruimen.

Terug naar boven
Mijn P4 wordt voor maar 50% belast? Wat is Hyperthreading?

Een Pentium4 / Xeon met Hyperthreading zal met één singlethreaded stressprogramma virtueel voor slechts 50% belast zijn en pas met twéé singlethreaded stressprogramma's zal de CPU virtueel voor 100% belast zijn. De belasting kun je in de Taakbeheer checken. In de tabblad Prestaties kun je via Beeld, Geschiedenis van CPU kiezen voor 1 grafiek per CPU, dan zul je de belasting per virtuele processor kunnen zien.

Werking en performance: met Hyperthreading kan de CPU twee threads min of meer simultaan verwerken door de onbenutte verwerkingsruimte in de CPU te benutten voor maximaal een tweede thread. Omdat hiervoor een controle-systeem nodig is (immers, de CPU moet nog wel weten welk datablokje bij welk thread hoort) en hiervoor dus extra CPU-tijd nodig is, is de performancewinst nooit 100%. Daarnaast kan de resterende verwerkingsruimte nooit 100% benut worden, omdat het kan voorkomen dat de ene thread op dezelfde manier verwerkt moet worden als de andere thread. Hierdoor moet de andere thread even op de wacht worden gezet totdat de ene thread is verwerkt. Uiteindelijk is de performancewinst gemiddeld genomen hooguit rond de 30%.

Ondersteuning: er zijn nog steeds relatief weinig multithreaded programma's, hierdoor zal HT weinig benut worden. Om optimaal gebruik te maken van HT zul je op z'n minst een OS moeten draaien dat HT ondersteunt. Windows XP is hier een goed voorbeeld van (Windows 2000 kan wel HT herkennen, maar gebruikt het niet als zodanig). Windows XP kan HT gebruiken om bij wijze van spreken de achtergrondprocessen af te werken, terwijl je tegelijkertijd aan het surfen of aan het gamen bent, etcetera. Voorbeelden van multithreaded software zijn: veel audio en video bewerkingsprogramma's, 3D-render software en database-software, zoals respectievelijk TMPGEnc, 3Dmax en MySQL (daarom scoort de P4 ook altijd zo hoog in de benchmarks van dit soort programma's ;)). Vaak staat de ondersteuning van multithreading wel bij de programma-specificaties vermeld.

In depth: een meer geavanceerde uitleg over Hyperthreading vind je hier: Ars Technica: Introduction to Multithreading, Superthreading and Hyperthreading.

Terug naar boven
Mijn CPU draait soms op een lagere kloksnelheid? Wat zijn EIST en Cool'n'Quiet?

Na de megahertzenhype kregen we de stroomzuinigheidhype: het was belangrijk dat de CPU stroomzuinig is en minder warmte produceert. Dit werd bereikt door de CPU op een lagere snelheid te laten draaien, afhankelijk van de gevraagde performance. Naarmate er minder kracht van je CPU wordt gevraagd, wordt de multiplier in stappen lager gezet. Doordat de totale snelheid lager wordt, kan de CPU voltage ook lager gezet worden zonder dat er risico is op instabiliteit, wat positief van invloed is op de stroomverbruik. Zodra er de volle kracht van je CPU wordt gevraagd, dan wordt er in 1 kloktik omgeschakeld naar de hoogste snelheid. Je merkt hier in feite niks van. Deze techniek bestond al veel langer bij de mobile CPU's, maar is dus sinds de stroomzuinigheidhype overgenomen door de desktop CPU's.

Intel: bij de vroege mobiles heet het SpeedStep en bij de desktop CPU's en latere mobiles heet het EIST.

    Intel CPU's die SpeedStep ondersteunen:
  • Mobile Pentium!!!: alleen modellen vanaf 600MHz en alle LV/ULV modellen. Terugkloksnelheid varieert sterk, zie bovenstaand linkje.
  • Mobile Pentium4 en Pentium4-M: bij de Mobile P4 modellen met de Northwood core wordt teruggeklokt tot 1600MHz en bij de modellen met de Prescott core wordt teruggeklokt tot 1866MHz. Bij de Mobile P4-M modellen wordt teruggeklokt tot 1200MHz.
  • Pentium M: alle modellen klokken terug tot een multiplier van 6x. Bij een FSB van 100MHz QDR is dat 600MHz en bij een FSB van 133MHz QDR is dat 800MHz.
    Intel CPU's die EIST ondersteunen:
  • Pentium4: alle modellen van de 600 serie vanaf 3GHz (Socket775), met uitzondering van de Extreme Edition. Er wordt teruggeklokt naar 2,8GHz.
  • Pentium D: alle modellen vanaf 3GHz, met uitzondering van de Extreme Edition. Er wordt teruggeklokt naar 2,8GHz. Let op: bij de B1 stepping van de 900 serie zat een bug in de vernieuwde EIST, waardoor deze af-fabriek werd uitgeschakeld. Vanaf de C1 stepping is dit hersteld.
  • Core: alle modellen klokken terug tot een multiplier van 6x. Bij een FSB van 133MHz QDR is dat 800MHz en bij een FSB van 166MHz QDR is dat 1000MHz.
  • Core 2: alle modellen met uitzondering van de toekomstige single core varianten. Ze klokken terug tot een multiplier van 6x. Bij een FSB van 133MHz QDR is dat 800MHz, bij een FSB van 166MHz QDR is dat 1000MHz, bij een FSB van 200MHz QDR is dat 1,2GHz, bij een FSB van 266MHz QDR is dat 1,6GHz en bij een FSB van 333MHz QDR is dat 2GHz.

AMD: bij de mobiles en server CPU's (Athlon MP en Opteron) heet het PowerNow! en bij de desktop CPU's heet het Cool'n'Quiet.

    AMD CPU's die PowerNow! ondersteunen:
  • Mobile Athlon: alle modellen klokken terug tot 300MHz.
  • Mobile Athlon XP-M: alle modellen met de Thoroughbred core op een FSB van 100MHz DDR klokken terug tot 400MHz, alle modellen met de Thoroughbred core op een FSB van 133MHz DDR klokken terug tot 533MHz en alle modellen met de Barton core klokken terug tot 800MHz.
  • Mobile Duron: alleen modellen met de Camaro core klokken terug naar 300MHz.
  • Mobile Athlon 64, Mobile Sempron en Turion: alle modellen klokken terug naar 800MHz.
  • Opteron: alle Socket940 modellen klokken terug naar 1600MHz.
    AMD CPU's die Cool'n'Quiet ondersteunen:
  • Athlon 64, Athlon 64 X2 en Sempron: alle modellen met de Cx stepping klokken terug naar 1600MHz. De nieuwere modellen vanaf de Dx stepping klokken terug naar 1000MHz.
  • Opteron: alle Socket F modellen klokken terug naar 1000MHz.

Terug naar boven
Welke processor zit er momenteel in mijn systeem?

Als de BIOS volgens jou geen betrouwbare informatie weergeeft en je te lui bent om de CPU gewoon uit je systeem te halen en deze uit te lezen, dan zou je met de volgende tooltjes exact kunnen nagaan welke CPU er nou op je moederbord zit:

Dit is ook handig wanneer je een notebook hebt en de BIOS helemaal niets laat zien :Y)

Tip: bij alle Intel CPU's kun je aan de hand van de op de CPU gevonden sSpec nummer de exacte specificaties terugvinden hier op Processor Spec Finder. Of je gebruikt het Processor Frequency ID Utility. In de sectie "CPUID" kun je de exacte specificaties terugvinden. Bij alle AMD CPU's kun je de OPN nummer op AMD Processor Quick Reference Guide van AMD.com terugvinden.

Terug naar boven
Voor hoeveel echte MHz'en staan de Model Ratings en Processor Numbers?

De Sempron, Athlon XP, Athlon64 en de Socket775 Pentium4 draaien zoals bekend niet met zoveel MHz'en als z'n aanduiding doet vermoeden.

Op Intel.com kun je de uitleg over de zogenaamde Processor Numbers hier vinden. Op Amd.com staan ze her en der verspreid en wel hier: Sempron; Athlon 64; Athlon 64 FX; Opteron; Turion 64.

Waarom model ratings en geen MHz'en? Hier heb je een aardige citaat van AMD.com:
AMD Athlon 64 processors are identified by a 4 digit model number. AMD model numbers, based on industry-standard benchmarks on a wide range of popular software, are a simple, accurate representation of relative AMD processor performance.
The model number methodology is designed to help end users simplify their PC purchase decision. The higher the model number, the better the overall software performance on the processor. The "+" at the end of each model number indicates the added performance benefits delivered by AMD's innovative processor designs.

Kortom: pure marketing. Opvallend is wel dat de model rating werd ingevoerd toen Intel met de P4 aan de Megahertz-hype begon. Daar de AMD K7 en K8 een ander architectuur hebben (o.a. kortere pipeline), kunnen ze geen hoge kloksnelheden halen, ondanks dat ze net zoveel kunnen verwerken als een P4 op een hogere kloksnelheid (dankzij een grotere IPC, instructies per clockcycle). De onwetende consument kijkt alleen naar Megahertzen als de graadmeter van de CPU performance. AMD zou dus in de ogen van die consument negatief kunnen uitvallen wanneer ze MHz'en blijven gebruiken. Toen werden de Model Ratings ingevoerd die qua performance ongeveer gelijk staan aan de P4 met dezelfde kloksnelheid als de door AMD aangeduide modelrating.

Eind 2004 is Intel gestuit op de kloksnelheid-grens van het Netburst architectuur, waarop de hele P4 is gebaseerd. Na een hele lange pad dat op april 2001 begon met de Willamette op 1,3GHz is de Prescott rond november 2004 blijven steken op de kloksnelheid van 3,8GHz. Echter Intel kan wel de performance opvoeren door o.a. meer L2 cache toe te voegen en door het gebruik van de Dual Core techniek (2 volwaardige CPU's in 1 verpakking). Sindsdien is Intel ook overgegaan op non-MHz aanduidingen, de Processor Numbers, omdat de Megahertzen niet meer representatief waren voor de algehele performance van de CPU.

Terug naar boven
Waarom wordt maar één core gebruikt na upgrade naar dual(core) CPU?

Nu dat dualcore CPUs makkelijk verkrijgbaar en goed betaalbaar zijn geworden komt het vaak voor dat er van een singlecore CPU naar een dualcore CPU geupgrade wordt. Hardwarematig gaat dat meestal zonder slag of stoot, maar in de meeste gevallen moet er nog softwarematig een en ander gebeuren voordat de tweede core door je OS in gebruik genomen wordt. Hetzelfde geldt trouwens ook voor het plaatsen van een tweede CPU bij een dual CPU moederbord.

Windows 2000, XP of Vista
Als Windows geinstalleerd is toen er maar één enkele core aanwezig was, zal een tweede core niet gelijk in gebruik genomen worden, omdat Windows maar een singlecore HAL geinstalleerd heeft. Makkelijkste manier om dit wel werkend te krijgen is om Windows opnieuw te installeren, dan wordt gelijk een multiprocessor HAL geinstalleerd. Mocht dat ongewenst zijn, dan moet je even handmatig aan de drivers sleutelen. Wel van tevoren backuppen voor het geval het misgaat en je alsnog moet herinstalleren. In Device Manager->Computer zal "ACPI Uniprocessor PC" staan. Verander daar de 'driver' handmatig in "ACPI Multiprocessor PC", reboot en alle cores zouden herkend en gebruikt moeten worden.

Linux
Veel Linux distributies worden standaard met SMP-aware kernels geleverd, waardoor je niets hoeft te doen, maar andere weer niet. Een simpele test is om te kijken hoeveel pinguins boven in beeld verschijnen bij het booten. Klopt dat met het aantal cores? Dan hoef je niets meer te doen. Een wat exactere methode is om in een terminal uname -a te typen. Dan zie je je OS (Linux), je hostname (doorgaans zelfgekozen), de kernel revisie en daarachter als het goed is "SMP". Als daar geen SMP staat, heb je een andere kernel nodig. Sommige distributies hebben daarvoor een package die je simpelweg kunt downloaden, maar wat altijd kan is de kernel opnieuw compileren en dan zorgen dat in Processor type and features->Symmetric multi-processing support op enabled staat en dat Maximum number of CPUs minimaal gelijk is aan het aantal cores.

Andere OSsen
Op DOS gebaseerde Windows (tem WinME) hebben sowieso geen SMP support, een dualcore CPU heeft daar geen meerwaarde boven een single core, want er wordt maar één core gebruikt.
BeOS kan on the fly CPUs aan- en uitschakelen, maar pakt per default alle beschikbare cores.
Voor andere OSsen verschilt het per geval, lees de documentatie van OS in kwestie erop na, zoeken op "SMP support" levert meestal het nodige antwoord.

Moet er bij een upgrade van dualcore naar quadcore ook actie ondernomen worden?
Meestal niet. Alle versies van Windows 2000 en XP ondersteunen tem 4 cores op dezelfde CPU (maar WinXP Home niet meerdere lose CPUs). Een Linux SMP kernel kan in beginsel tot 255 cores ondersteunen, maar mogelijk is er een lagere limiet ingesteld. In dat geval de kernel opnieuw compileren en dan zorgen dat Processor type and features->Maximum number of CPUs minimaal gelijk is aan het aantal cores.

Terug naar boven
Symmetric Multi Processing FAQ (Multi CPU FAQ)

SMP FAQ

Terug naar boven
Technische Documenten

Technische PMG Documentatie - geschiedenis van Intel en AMD
Intel Technische Documentatie (staat onder 'Hardware Design')
AMD Technische Documentatie

Terug naar boven

  • BalusC
  • Registratie: oktober 2000
  • Niet online

BalusC

Carpe diem

Moederborden

Welke moederbord fabrikanten zijn er, en waar vind ik ze?

Hieronder vind je een overzichtje van de bekende merken:

Terug naar boven
Wat is een chipset/northbridge/southbridge?

Hoewel de processor het belangrijkste is om een systeem te kunnen laten werken, is de chipset in wezen het hart van het systeem. Dit is het centrum waarin alle componenten van de computer met elkaar communiceren en samenwerken. De chipset omvat in desktopenvironment veelal de northbridge en de southbridge. Er bestaan ook single-chip chipsets, waarbij de southbridge in de northbridge is geïntegreerd (zie je veel bij SiS en nVidia). Soms omvat een chipset meer onderdelen, zeker wanneer het om een serverchipset gaat. De chipset is dan uitgebreid met bijvoorbeeld PCI-X hubs, een extra I/O hub dat de communicatie tussen de northbridge en de southbridge én meerdere PCI-X hubs verzorgt.

Northbridge: dit is het gedeelte van de chipset dat het dichtst bij de CPU staat. De CPU communiceert direct met de northbridge om toegang te krijgen tot de componenten van het systeem. Het geheugen en de AGP poort danwel de snelste PCIe poorten (vaak x8 en x16) zijn eveneens aan de northbridge gekoppeld. De FSB is bepalend voor de snelheid waarmee de CPU met de northbridge communiceert, met het overclocken van de CPU overclock je dus tevens de northbridge. Bij de AMD K8 is de geheugencontroller verplaatst van de northbridge naar de CPU. Er blijft in wezen bijna niks over dan een simpele AGP/PCIe controller.

Southbridge: deze naam wordt gegeven aan het deel van de chipset dat de PCI bus danwel de langzamere PCIe bussen (vaak x1 en x4) en de I/O interfacing afhandelt. Lang geleden had een computer een losse I/O kaart voor IDE/paralelle/seriele interfaces, maar tegenwoordig is dit dus in een enkele chip geintegreerd. Audio, USB, Firewire en verwante interfaces zitten tegenwoordig ook in de southbridge.

Single chip chipset: enkele chipsetfabrikanten bieden ook een chipset aan in de vorm van één chip. De northbridge en de southbridge zijn dan gebakken in eenzelfde chip. De chipsetfabrikant SiS heeft relatief veel van deze single chip oplossingen gebakken. En sinds de AMD K8 familie is de geheugencontroller dus uit de northbridge richting de CPU verhuisd. Hierdoor blijft er relatief gezien weinig van de northbridge over, dan is het voordeliger en handiger om deze gelijk met de southbridge te laten samensmelten. Sommige chipsetfabrikanten houden de northbridge en southbridge liever apart, omdat de southbridge zogezegd universeel kan zijn en dat is kostenbesparend. Bij chipsets voor zowel Intel als AMD kun je dan dezelfde southbridge gebruiken, dat zie je vooral bij VIA chipsets.

Terug naar boven
Waarom staan alle devices op 1 IRQ?

Dit komt door ACPI. ACPI is een standaard voor verschillende beheersystemen, en het device beheer valt daar ook onder. ACPI zorgt er in Windows 2000/XP vaak voor dat er veel devices op 1 IRQ gezet worden. Meestal is dat IRQ 9 of 11. Hoewel IRQ sharing theoretisch probleemloos zou moeten werken, is de praktijk soms anders. Dat komt veelal door ranzige BIOS'sen/drivers, check dus eerst voor BIOS/driver updates eer je met ACPI aan de slag gaat. Indien je problemen door IRQ delingen wil uitsluiten, dan moet je even ACPI in Windows uitschakelen. Dat is echter irreversibel. Mocht je ACPI uiteindelijk terug willen zetten, dan zul je Windows moeten herinstalleren. Het enige wat je zonder ACPI moet missen, is de luxe powermanagment features die ACPI biedt (automatisch uitschakelen bij shutdown, standby/hibernate mogelijkheid, etc), maar voor de meeste mensen weegt deze luxe niet op tegen de IRQ problemen.

ACPI uitschakelen: ga hiertoe via de apparaatbeheer naar Computer. Verander "ACPI uniprocessor PC" (of "ACPI multiprocessor PC" in geval van een SMP bak) naar "Standaard PC" en reboot. Of druk tijdens de installatie van XP/2000 op F5 op het moment dat er gevraagd wordt op F6 te drukken om non-MS disk/RAID controllers te laden. Kies "Standaard PC" en Windows wordt geïnstalleerd zonder ACPI.

Terug naar boven
Hoe zit het met de compatibiliteit met AGP kaarten?

Problemen met videokaarten komen regelmatig voor en er zijn een hoop mogelijke oorzaken:

Generatieconflicten: veel oudere moederborden zijn gebouwd op de oudere generaties videokaarten, hierdoor kunnen ze dan vaak niet voldoende stroom leveren op de AGP voor een moderne videokaart. Een die-hard Tweaker oplossing is om de +5V lijn vanuit de ATX connector door middel van 2 draadjes naar de pins B2 en B3 van de AGP slot te lussen. Check www.technick.net voor de pinouts.

Voltages: veel moderne Intel chipsets ondersteunen minimaal AGP 4x (1,5V), zodoende werken de oudere AGP 2x (3,3V) kaarten niet op de moederborden met deze chipsets.

Signaal/timing: er kunnen mogelijk signaal/timing problemen op de AGP interface zijn. Met een beetje mazzel kan dit verholpen worden met een BIOS update of aangepaste BIOS instellingen. Op bijvoorbeeld de Abit KT7 familie kun je de AGP Driving Value instellen en er zijn op verschillende moederborden nog andere instellingen die uitkomst kunnen bieden.

Plaatje + tabelletje: hieronder kun je een duidelijk plaatje en een tabel vinden met betrekking tot AGP compatibiliteit:

AGP compatibiliteit
mobo-videokaart
Videokaart
AGP 1.0AGP 2.0AGP 3.0
Moederbord3,3V3,3V1,5VUniversalUniversal
1,5V AGP 3.0
AGP 3.0Universal
3,3V AGP 3.0
AGP 1.0 slot3,3V3,3V3,3VNEE3,3VNEENEE3,3V
AGP 2.0 slot3,3V3,3V3,3VNEE3,3VNEENEE3,3V
1,5VNEENEE1,5V1,5V1,5VNEE (1)1,5V
Universal3,3V3,3V1,5V1,5V1,5VNEE (1)1,5V
AGP 3.0 slotUniversal 1,5V AGP 3.0NEENEE1,5V1,5V0,8V0,8V0,8V
AGP 3.0NEENEENEE (2)NEE (2)0,8V0,8V0,8V
Universal 3,3V AGP 3.03,3V3,3V1,5V1,5V0,8V0,8V0,8V
(1) en (2): de kaart past wel, maar gaat NIET werken!AGP 1.0
(3,3V)
1x 2x
AGP 2.0
(3,3V)
1x 2x 4x
AGP 2.0
Strikt
(1,5V)
2x 4x
AGP 2.0
Universal
(3,3/1,5V)
1x 2x 4x
AGP 3.0
Semi-Uni
(1,5/0,8V)
4x 8x
AGP 3.0
Strikt
(0,8V)
4x 8x
AGP 3.0
Universal
(3,3/1,5/0,8V)
1x 2x 4x 8x

(met dank aan euss)

Uitleg tabel: een 0,8V kaart is hetzelfde als een 1,5V kaart gekeyed, alleen wordt er via sens pinnen (MB_Det#, GC_Det#, TYPEDet#) en de registration tabs (het achterste rijtje, het voorste rijtje meest naar de slotkant is nl. de evt. extra voedingsconnectoren) de kaart alleen ingeschakeld als het moederbord voldoet aan alle signalen en spanningen. Als er gekozen kan worden uit verschillende signalen/spanningen wordt de laagste spanning gekozen van de hoogste AGP specificatie [0,8V, 8x AGP 3.0] (zie bovenstaande tabel en AGP 3.0 specs). Dit is ook de reden dat in de overzichtstabel bij de opmerkingen (1) en (2) staat: "De kaart past wel, maar gaat NIET werken!" (kaart is 1,5V keyed zodat hij past, maar antwoord niet terug op de verwachte manier en/of mist de keypins).

Fabrieksfouten: let er ook op dat er ook AGP 2.0 3,3V kaarten in omloop zijn gekomen die door een fout van de fabrikant zijn voorzien van de Universal key. Hierdoor lijkt het of je een AGP 2.0 Universal kaart hebt dat fysiek in een AGP 2.0/3.0 1,5V slot past, terwijl deze technisch helemaal niet hoort te passen. Hiermee kun je zelfs het videokaart en het moederbord beschadigen. Veelvoorkomende voorbeelden zijn TNT2 videokaarten icm nForce/nForce2/i845/i850 borden, zie ook dit topic: TNT2 videokaart geeft geen beeld op nForce2 mobo.

Afwijkende kaarten: en dan blijft er nog het probleem van kaarten die niet voldoen aan de specificaties (A), of moederborden die afwijken (B) of voeding (C) / initialisatie (D) problemen hebben. A, B + D zijn eventueel oplosbaar met een bios update of door het verlagen van de AGP rating (waardoor een hogere signaalspanning wordt gekozen en bepaalde functies anders rerouted worden). D is soms oplosbaar door de AGP spanning (met 0,1~0,2V) te verhogen. C is alleen oplosbaar met een moederbord modificatie (vaak bekend probleem, dus contacteer je mobofabrikant) of door zelf een molex aan je videokaart te solderen en de voedings AGP pinnen daarop aan te sluiten.

Terug naar boven
PCI, PCI-X en PCIe, wat zijn de verschillen?

PCI en PCI-X (eXtended) zijn tot op zekere hoogte forwards en backwards compatibel met elkaar, terwijl PCIe (Express) op geen enkele manier compatibel is met PCI en PCI-X. Dat komt doordat PCIe serieël is in plaats van parallel. In theorie kun je wel met een bridgechip een parallele bus converteren naar een seriële bus (zie ook de PATA > SATA converters voor harddisks), echter het idee is niet makkelijk toepasbaar (waar laat je de converter? waar laat je de uitbreidingskaart?).

PCI en PCI-X: de PCI en PCI-X sloten leveren óf 3,3V óf 5V óf allebei. Alle typen PCI(X) sloten zijn door middel van nokjes van elkaar onderscheiden. De PCI(X) kaarten zijn hierop afgestemd: zit er een nok op de verkeerde plaats, dan is het simpelweg niet compatibel. Zie ook de plaatjes en tabel hieronder:

Overzicht PCI/PCI-X versiesPCI 33/66PCI-X
PCI 2.0PCI 2.1PCI 2.2PCI 2.3PCI 3.0PCI-X-1.0PCI-X-2.0PCI-X-3.0
Standaard busbreedte (bit)3232323232646464
Kloksnelheid (MHz)3333/6633/6633/6633/661335331066
Bandbreedte (MB/s)133133/266133/266133/266133/266106642668533
Slots per bridge42222111
I/O Spanning55/3,35/3,33,33,33,33,3/1,53,3/1,5
Aantal pin connector120120120120120184184184
Invoering (Jaar)19931994199920022004199920022004
Snelheidsvarianten3333
66
33
66
33
66
33
66
66
100
133
266
533
1066
Opmerkingen: Vanaf PCI 2.1 wordt ook een 64bits busbreedte ondersteund met een bandbreedte van maximaal 533MB/s (64bits 66MHz), echter deze is zeer zelden (nooit?) op normale desktopmoederborden geimplementeerd. De 32bits 66MHz PCI sloten zijn zeldzaam, maar ze kwamen wel voor op bepaalde workstationborden en duurdere desktopborden.
De aanduiding achter PCI-X wordt soms ook gebruikt om de snelheidsvariant mee aan te duiden: een PCI-X 266 kaart is dus een PCI-X 2.0 kaart. PCI is backwards compatible met zichzelf, op 2 belangrijke uitzonderingen na: de benodigde I/O spanning moet overeenkomen én het aantal bits breedte moet overeenkomen of minder zijn van de kaart ten opzichte van het moederbord. Bij PCI-X moeten bijv. alle PCI-X 533 en 266 (mode2) devices in PCI-X 133 en 66 (mode1) kunnen werken. En alle PCI-X devices (mode1 en mode2) moeten ook in conventioneel PCI33 mode kunnen werken, terwijl PCI66 mode optioneel is.
(met dank aan euss)

PCIe (Express, ook wel PCI-E genoemd) is op juni 2004 officieel geïntroduceerd als vervanger van AGP en PCI. De reden is duidelijk: compacte sloten en méér bandbreedte. Een PCIe x1 slot is 3,5x kleiner dan een huis-tuin-keuken PCI slot en een PCIe x1 slot kan 250MB/s (per richting!) aan data transporteren tegenover 133MB/s (kan maar in 1 richting tegelijk). Daar waar een AGP 8x slot tot 2GB/s gaat, gaat PCIe x32 al tot 8GB/s. Al zal in het begin alleen PCIe x16 (4GB/s) worden gebruikt als vervanger van AGP. De PCIe sloten kunnen gewoon bestaan naast de bestaande PCI en AGP sloten, al hangt het laatste wel af van het gebruikte chipset. Zo ondersteunen de Intel 9xx chipsets geen AGP meer (wel hebben sommige moederbordfabrikanten (Gigabyte) een PCIe x16 --> AGP bridge oplossing op het mobo geïntegreerd).


In de volgorde: PCIe x16 - PCIe x1 - PCIe x1 - PCI - PCI

De tweede PCIe x16 slot is vaak gewoon
een PCIe x8 slot in x16 formaat.

Overzicht PCIe versiesPCIePCIe PEG
PCIe x1PCIe x4PCIe x8PCIe x16PCIe x32
Aantal lanes1481632
Aantal datapinnen4163264128
Max.busbreedte (bit)83264128256
Max.bandbreedte (GByte/s) [bidir./piek]0,24 / 0,480,97 / 1,951,95 / 3,903,90 / 7,817,81 / 15,63
Aantal pin connector366498164?
Max.slots per bridge (-PEG)32 (16)8 (4)4 (2)21

Compatibiliteit: PCIe is in wezen compatibel met zichzelf. Je kunt dus bijvoorbeeld een x4 PCIe kaartje zonder problemen in een x16 slot zetten. Omgekeerd kan in theorie ook, maar dan wordt de beschikbare bandbreedte wel beperkt. "In theorie", omdat niet alle PCIe sloten (99,9% daarvan) een uitsparing hebben, zodat grotere PCIe kaarten in een kleinere PCIe slot passen. Een uitsparing erin vijlen zou in theorie de oplossing zijn, maar dan verlies je wel de garantie op het moederbord.

Terug naar boven
20 pins en 24 pins ATX, welke moet ik gebruiken?

Sinds de introductie van Socket775, Socket939 en PCI Express worden veel moederborden uitgerust met een 24 pins voeding aansluiting. Deze moederborden vallen onder de ATX 2.0 standaard. De oudere moederborden met een 20 pins voedings aansluiting vallen onder de ATX 1.x standaard. De vier extra pinnetjes van ATX 2.0 omvatten extra +3,3V, +5V en +12V lijnen en één ground lijn. Deze moet de stabiliteit garanderen wanneer er relatief veel van de voeding wordt gevergd.


24 pins ATX en 20 pins ATX stekker

24 pins ATX stekker op een 20 pins aansluiting: je hebt 3 mogelijkheden om dit werkend te krijgen:

  • Als er fysiek geen componenten in de weg zitten, zoals bijvoorbeeld condensatoren of IDE aansluitingen, dan kun je de 24 pins stekker gewoon in de 20 pins aansluiting duwen. Deze stekker past op maar 1 manier in de aansluiting en de extra 4 pins zullen gewoon aan 1 kant uitsteken. Dit kan geen kwaad.
  • Je kan een 24 pins naar 20 pins converter kabel gebruiken. Zoals bijvoorbeeld deze:


    24 pins ATX naar 20 pins ATX converter

  • Als het fysiek niet past en je hebt geen geld/zin om de converter te bestellen/halen, dan kun je ook met een stanleymesje het 2x2 blokje, dat aan het einde van de 24 pins plug zit, eraf snijden. Het zal gewoon in de 20 pins aansluiting passen. Zorg er wel voor dat je het dik genoeg afsnijdt zodat er geen kortsluiting kan ontstaan.

20 pins ATX stekker op een 24 pins aansluiting: fysiek gezien past dit uitstekend. Maar qua stabiliteit kun je erop achteruit gaan. De 24 pins aansluiting zit niet voor de sier op het moederbord, de extra voltage lijnen zijn weldegelijk broodnodig, al is het maar in bepaalde stress situaties. Wanneer je instabiliteit verneemt, dan heb je reden om de voeding te verdenken. Je kunt ook gewoon een 20 pins naar 24 pins converter kabel gebruiken. Maar hierbij moet je nog steeds rekening houden met de stabiliteit, zeker wanneer de capaciteit van je voeding niet is berekend op de extra voltage lijnen.


20 pins ATX naar 24 pins ATX converter

En hoe zit het met BTX, EPS en SSI? De 24 pins ATX 2.0 stekker wordt in ongewijzigde vorm ook gebruikt bij BTX, EPS en SSI voedingen. Er is afgezien van de naamgeving totaal geen verschil tussen een ATX 2.0 en BTX voeding. Het meest verwarrende is dat de (marketing)term BTX voeding ook wordt gebruikt bij ATX 1.x voedingen. Nooit deze term gebruiken dus ;) SSI staat voor Server System Infrastructure, een standaard van Intel. EPS is een voortvloeisel uit SSI. De EPS voedingen zijn in de eerste instantie bestemd voor Dual CPU en Dual Core systemen. De EPS voedingen zijn namelijk voorzien van een "dubbele" 4 pins ATX 12V stekker: de 8 pins EPS 12V stekker. Deze voorziet de tweede CPU ofwel de tweede core in haar behoefte aan de 12V lijn. Er bestaan ook ATX naar EPS converters. Voor het 20 pins naar 24 pins gedeelte kun je bestaande converters gebruiken. Daarnaast kun je een 4 pins ATX 12V naar 8 pins EPS 12V converter gebruiken. Deze zijn ook als setjes te koop. Verder bestaan er ook molex naar EPS 12V converters, voor het geval je geen 4 pins ATX 12V stekker uit de voeding hebt hangen.


20 pins ATX + 4 pins ATX 12V naar 24 pins EPS + 8 pins EPS 12V converter


4 pins molex naar 8 pins EPS 12V converter

Pinouts:

Terug naar boven
Waar kan ik de BIOS downloaden en hoe moet ik het updaten?

Simpel: kijk onder 'Support' of 'Download' op de website van de moederbordfabrikant B)

OEM PC: indien je een OEM PC hebt (Compaq/HP/Dell/Aldi/Medion/etc), dan moet je logischerwijs op de supportsite van de OEM fabrikant wezen.

Windows/DOS: wanneer je stabiliteitsproblemen in Windows hebt, die je met een BIOS update denkt te kunnen oplossen, gebruik dan liever geen Windows-based flashtooltje, maar flash zo mogelijk in een pure DOS omgeving. Je kunt het beste DRDOS Flash bootdiskette van www.bootdisk.com downloaden.

Floppy/CDROM: mocht je geen FDD in je computer meer hebben (een trend van de laatste tijd .. ), dan kun je ook gewoon een bootable CDROM maken. Download hiertoe diezelfde DRDOS Flash bestand en pak hem uit (mbv ACE, RAR etc), je zult een .IMA bestand krijgen. Start Nero, kies bij New Compilation de type CD-ROM (boot), laad de .IMA bestand, sleep de BIOS bestand en het flashtooltje naar de te branden CD en brand ze!

Terug naar boven
Hoe recover ik een mislukte BIOS flash?

Dat kun je op verschillende manieren doen. Indien de PC nog floppyactiviteit vertoont na de reboot, dan kun je de BIOS herstellen met een speciale opstartflop:

AWARD BIOS

  • Maak een opstartflop. Tip: DRDOS Flash op www.bootdisk.com.
  • Kopieer AWDFLASH.EXE en BIOSFILE.BIN naar de diskette.
  • Maak een AUTOEXEC.BAT aan met enkel de volgende regel:
    AWDFLASH.EXE BIOSFILE.BIN /PY /SN /R /CC /CD /CP
  • Duw de flop in de gleuf en booten maar!

AMI BIOS

  • Download de BIOS file en hernoem hem naar AMIBOOT.ROM
  • Zet dit bestand op een maagdelijk lege flop.
  • Duw de flop in de gleuf en booten maar!
  • Bij sommige mobo's moet je ook nog ALT+F2 of CTRL+Home oid indrukken tijdens het booten, maar dat staat vast wel in de handleiding beschreven

Andere BIOS'sen (OEM, etc): neem contact op met de supportafdeling van de OEM fabrikant. Hiervoor zijn geen standaard recoverytooltjes beschikbaar.

In de alle gevallen zou de computer binnen 1 minuut na het lezen van de floppy automatisch moeten herstarten. Mocht dat helemaal niet lukken, dan zou je kunnen pogen om de BIOS op een ander moederbord te hotswappen/hotflashen. Als laatste hoop kun je de BIOS chip tegen een klein bedrag opsturen naar www.flashbios.org (die gast is een Nederlander) om hem te laten fixen :Y) Ook kun je pogen om de lokale elektronica zaken af te gaan of ze een BIOS programmer hebben, zodat je zelf langs kunt gaan met de chip en de juiste BIOS op een diskette. In geval van een vastgesoldeerde BIOS (vaak het geval bij OEM systemen en laptops) kun je vaak niks anders dan een moederbord replacement aanvragen. Neem hiertoe contact op met de supportafdeling van desbetreffende OEM fabrikant.

Terug naar boven
Waar vind ik beschrijvingen van alle BIOS instellingen?

Simpel: in de handleiding van je moederbord B)

Voor een uitgebreide BIOS tuning guide: The Definitive BIOS Optimization Guide
Hier staat ook aardig wat: BIOS Handboek


Het volstaat vaak ook om de volledige naam van de instelling tussen aanhalingstekens door Google of de GoT-Search heen te trekken.
Terug naar boven
Welke processors kan ik allemaal op mijn moederbord prikken?

Hieronder vind je handige CPU compatibiliteits tabellen terug:

BIOS update: download in ieder geval de laatste BIOS update, zo ben je verzekerd dat de laatste CPU microcodes zich daarin bevinden, waardoor de nieuwe processor correct wordt herkend.

Barton: hier kun je een handig PDF overzichtje vinden met daarin de SocketA moederborden welke de Barton ondersteunen. Bron: PCGames.de

Richtlijnen: mocht je niks kunnen vinden, dan kun je ook de volgende richtlijnen aanhouden: zoek naar de nieuwste BIOS updates, in de release notes daarvan staat vaak ook vermeld welke CPU's zijn toegevoegd aan de microcode tabel. Ga na wat de hoogste FSB is dat jouw moederbord ondersteunt, ga na welke multipliers het moederbord allemaal kan bieden en ga na welke CPU-voltages het mobo ondersteunt. Dit kun je gewoonlijk terugvinden in de handleiding van het moederbord, of door eenvoudigweg op het moederbord (jumpers) te kijken danwel in de BIOS. Kies uiteindelijk de CPU dat de gevonden FSB, multiplier en voltage ondersteunt. De multiplier is weliswaar minder belangrijk bij de P4 en A64 (deze is gelocked).

Terug naar boven
Wat voor CPU kan er maximaal op mijn So7 moederbord?

Hoewel So7 borden eigenlijk dezelfde regels volgen als alle andere moederborden zijn er drie redenen om ze even apart te behandelen:

1) de So7 platform heeft enorm lang bestaan (de eerste So5 borden (essentieel hetzelfde als So7) verschenen in 1994, de laatste 'super' So7 borden werden in 2000 gemaakt). De backwards compatibility was doorgaans vrij goed, waardoor vaak CPUs op een ouder moederbord geprikt konden worden die pas jaren later uitkwamen.

2) de documentatie van moederborden gaat altijd uit van wat in-spec is en op het moment van verkoop beschikbaar. Juist doordat (de SY022 P133-reeks uitgezonderd) So7 CPU's geen locks kenden is het perfect mogelijk om ook zonder te overclocken totaal andere FSB/mulitplier ratio's in te stellen dan door de fabrikant voorzien.

3) voor veel van de hedendaagse Tweakers die alles weten over Socket754/939 en Socket775 is kennis over deze borden allesbehalve paraat. Veel dingen werken op fundamenteel dezelfde manier, maar vooral omdat toen veel minder geautomatiseerd was is het even andere koek (wie staat er tegenwoordig stil bij het aantal bits van een FSB of multiplierinstelling?)

Voltage: er zijn meer types CPU voor So7 dan welk ander CPU platform. Een factor bepaalt OF een CPU überhaupt erop kan en dat is de ondersteunde voltages. Hoe lager instelbaar, hoe beter. Hieronder beknopt op een rijtje:

  • 3.3V: Intel P54C (Pentium non-MMX), Cyrix/IBM 6x86, AMD K5, IDT WinChip
  • 2.9V: Cyrix/IBM 6x86MX/MII, AMD K6
  • 2.8V: Intel P55C (Pentium MMX)
  • 2.4V: AMD K6-3
  • 2.2V: AMD K6-2
  • 1.8V: AMD K6-2+, K6-3+

In het algemeen kun je een CPU rustig tot 15% hoger dan spec voeden (uitzonderingen: IBM/Cyrix CPU's zitten tegen hun thermische limieten aan en moeten ECHT niet meer spanning krijgen, en P55C kun je zelfs 3.5V geven (ruim 25% meer) zonder problemen).

FSB: als je bepaald hebt wat voor CPU op je bord kan, dan moet je zien hoe snel hij kan. Allereerst is er de FSB. Omdat bij So7 de L2 cache op het moederbord zit kan niet genoeg benadrukt worden hoe belangrijk FSB is in de performance. Een verhoging van FSB vertaalt zich vrijwel direct in een 1:1 verhoging van performance, terwijl een verhoogde multiplier veel minder effect heeft. Veel moederborden zullen officieel alleen 50, 60 en 66MHz aangeven als FSB settings. Hoeveel er onofficieel zijn hangt af van het aantal FSB jumpers:

  • 1: 2 snelheden (meestal 60 en 66)
  • 2: 4 snelheden (50, 55, 60, 66)
  • 3: 8 snelheden (meestal 50, 55, 60, 66, 68, 75, 83, 92, waarbij 92 zeer zelden werkt)
  • 4: 16 snelheden (reken lekker zelf uit, vaak is tem 50 tem 133MHz zo instelbaar, maar kom je alleen op 100MHz FSB borden tegen)

Zet dus ALTIJD je FSB zo hoog mogelijk. Als je 100MHz FSB hebt en zelfs een oude P150, zet hem dan op 1.5x100, niet 2.5x60- dezelfde CPU is bijna 40% sneller op dezelfde clock in dit (extreme) geval.

Multiplier: veel minder belangrijk. Gebruik deze om met de hoogste FSB mogelijk de totale snelheid van de CPU op ongeveer de juiste waarde in te stellen. Hoe hoog het kan is weer afhankelijk van aantal jumpers:

  • 1: 1.5 of 2.0 (bijna alleen op So5 planken)
  • 2: 1.5, 2.0, 2.5 of 3.0 (kom je vaak tegen)
  • 3: 1.5, 2.0, 2.5, 3.0, 4.0, 4.5, 5.0, 5.5

En 3.5x en 6.0x dan? vanaf de P55C, 6x86MX en K6 wordt de 1.5x instelling automatisch geremapped naar 3.5x. Zo kun je toch een P233MMX draaien op een mobo met maar 2 jumpers. De K6-2 doet daar in de late revisies (CTX core, dus vanaf 400MHz) nog een schepje bovenop, 2.0x wordt naar 6.0x geremapped. Dat is vooral handig op oude planken die maar 2 multiplier jumpers hebben en toch zo op 400 of 450MHz kunnen draaien :)

Terug naar boven
Welk moederbord/chipset zit er momenteel in mijn systeem?

Dat kun je op de volgende manieren uitzoeken:

Mocht je er nog niet uitkomen, open dan een topic met alle relevante informatie, zoals de resultaten van de bovenstaande suggesties en een hele duidelijke beschrijving van de layout van het mobo (socket type, aantal PCI sloten, aantal geheugensloten, etc..etc..), al dan niet vergezeld van een mooie tekening en/of foto.

Terug naar boven
Er komt rook van mijn moederbord. Is 'ie nu stuk?

Electronica werkt op rook, als de rook eruit is, werkt het niet meer :+

Bron

Terug naar boven

  • BalusC
  • Registratie: oktober 2000
  • Niet online

BalusC

Carpe diem

Geheugen

RAM FAQ

Abbadon's RAM FAQ verschaft karrevrachten aan nuttige informatie over:

  • het hoe en waarom van geheugen
  • de werking van het geheugen, het benaderen ervan
  • geheugentermen en -jargon
  • het Tweaken van geheugen
  • verschillende soorten geheugen

Terug naar boven
Kan ik het geheugen op een lagere snelheid laten draaien?

Ja, dat kan :) Ze zijn allemaal backwards compatible qua snelheid. De snelheid/latencies waaronder de geheugenreepjes worden verkocht zijn in principe eigenlijk gewoon de "gegarandeerde maximumsnelheden". Alles daaronder zal gewoon werken, maar bij alles daarboven zal de fabrikant geen garanties geven wanneer je problemen ermee ondervindt.

Terug naar boven
Waarom draait mijn geheugen met een Athlon64/Opteron/Sempron64 niet op de juiste snelheid?

AMD is sinds de introductie van de Athlon64 niet meer van de geïntegreerde geheugencontroller afgestapt en heeft zodoende een andere methode dan Intel. AM2-processoren kunnen nog altijd niet overweg met halve multipliers, wat soms vreemde geheugenkloksnelheden tot gevolg kan hebben.


AMD logoAMD AM2-processoren
SnelheidDDR2-400DDR2-533DDR2-667DDR2-800
2800MHz200MHz255MHz311MHz400MHz
2600MHz200MHz260MHz325MHz371MHz
2400MHz200MHz267MHz300MHz400MHz
2200MHz200MHz244MHz314MHz367MHz
2000MHz200MHz250MHz333MHz400MHz
1800MHz200MHz257MHz300MHz360MHz
1600MHz200MHz267MHz320MHz400MHz

De kloksnelheid van het geheugen wordt bepaald door de kloksnelheid van de processor te delen door de helft van de multiplier, afgerond op het eerste gehele getal erboven.


Voorbeeld: Een Windsor X2 4400+ draait op 2200MHz (200x11). PC2-6400 (DDR2-800) draait in dat geval op 2200 ÷ (11/2) = 2200 ÷ 5,5 = 2200 ÷ 6 = 367MHz.


  • De multiplier wordt gedeeld door twee
  • De uitkomst is geen geheel getal en dient naar boven te worden afgerond
  • De multiplier is afgerond en de kloksnelheid van het geheugen is vastgesteld


Slechts vier van bovenstaande processoren draaien PC2-6400-geheugen ook daadwerkelijk op 400MHz, wat een gevolg is van hun even multiplier. De helft van een even getal is immers altijd een geheel getal. Er wordt op die systemen dus niet afgerond, waardoor de juiste kloksnelheden haalbaar zijn.

Terug naar boven
Hoe zit het met de geheugen compatibiliteit?

Soms wil een bepaald merk/type geheugen helemaal niet naar behoren werken op een bepaald merk/type moederbord, ook al zijn ze allebei op zich uitstekende merken. Bekende voorbeelden zijn Asus borden en Twinmos geheugen. Ze zijn beiden uitstekende producten, maar op een of andere manier dulden ze elkaar gewoonweg niet. Veel moederbordfabrikanten hebben op op hun websites compatibiliteitstabellen staan waarin je kunt terugvinden welk geheugen volgens de mobofabrikant uitstekend of zelfs helemaal niet op het mobo gaat werken. Op de handleidingen van de meeste moederborden staat ook welke geheugenconfiguraties cq combinaties wel gaat werken en welke niet. Als het gewenste merk/type danwel configuratie er niet op staat, dan wil het nog altijd niet zeggen dat het niet zal werken. Je loopt slechts het (in principe erg kleine) risico dat het daadwerkelijk niet zal werken. Kortom: gewoon proberen en in geval van mislukking omruilen bij de PC-boer tegen een ander merk/type.

Athlon 64: de oudere B3 stepping van de Opteron-familie ondersteunt maximaal PC2700, ongeacht de hoeveelheid gevulde geheugensloten. De Cx en de Dx steppings van de Athlon 64 en de Opteron ondersteunen dan wel PC3200 op 2T, maar wanneer bijvoorbeeld de geheugensloten zijn gevuld met 8 rijen (1 doublesided reepje = 2 rijen), dan zal het boeltje worden teruggeklokt naar PC2700. Je kunt dit gewoonlijk wel handmatig op PC3200 forceren, mits de BIOS dat toelaat. De Dual Channel werking blijft wel ten allen tijde behouden. De Ex stepping ondersteunt wel PC3200 met alle vier de geheugensloten gevuld met doublesided geheugen (= 8 rijen), maar dan wordt de command rate op 2T gezet. Bij 4 rijen PC3200 wordt 1T gebruikt, mits de SPD van de geheugenreepjes dat toelaat. Ook hier geldt dat je via de BIOS het boeltje wel handmatig kunt forceren. Maar dan wordt de stabiliteit niet door AMD gegarandeerd. Hoewel het normaliter in de handleiding van het moederbord terug te vinden is, staat hieronder een handig overzichtje van de geheugenondersteuning van de Cx, Dx en Ex steppings. Voor de Socket754 moet je alleen naar bank 1 kijken (want de socket754 ondersteunt geen dual channel) en voor de Socket939 mag je naar de beide banken kijken.

Cx en Dx stepping
bank 1bank 21T2T
singlesinglePC3200PC3200
doubledoublePC3200PC3200
singlesinglesinglesinglePC2700PC3200
singledoublesingledoublePC2100PC3200
doubledoubledoubledoublePC2100PC2700
  
Ex stepping
bank 1bank 21T2T
singlesinglePC3200PC3200
doubledoublePC3200PC3200
singlesinglesinglesinglePC3200PC3200
singledoublesingledoublePC2700PC3200
doubledoubledoubledoublePC2700PC3200

Terug naar boven
Kan ik verschillende merken/groottes/snelheden geheugen mixen?

Dat is in principe gewoon mogelijk, mits het van eenzelfde soort is (SDR, DDR, DDR2, RDRAM, etc). Je kunt de verschillende soorten niet onderling mixen.

Merken: dat mag geen probleem zijn, maar sommige moederborden/chipsets kunnen instabiel worden wanneer je verschillende merken/chiptypes mixt, een bekend voorbeeld hiervan is de ECS K7S5A met de SiS 735 chipset. Vooral cheap-ass geheugen moet hieraan geloven, terwijl je A-merken over het algemeen probleemloos kunt mixen.

Groottes en kanalen: bij Single Channel geheugen doen de groottes er totaal niet toe. Ze worden allemaal gewoon opgeteld :Y) Maar er zijn wel grenzen: Hoeveel/welk geheugen kan ik maximaal op mijn mobo plaatsen? Wat betreft Dual Channel / Quad Channel geheugen: de geheugenreepjes die een paar vormen moeten op z'n minst zijn voorzien van exact dezelfde grootte en chipdichtheid. Merk, type, timings en snelheden doen er in feite niet toe, het boeltje zal gewoon klokken op de snelheid van het traagste reepje. De paren hoeven op zich ook niet identiek te zijn. Zie verder ook de volgende linkjes:

Raadpleeg ook de handleiding van het moederbord voor meer details.

Snelheden: dat is op zich logisch, je hebt de meeste kans op succes wanneer het boeltje op de snelheid en de timings van het langzaamste reepje draait.

ECC/registered: je kunt Non-ECC en ECC geheugen prima met elkaar mixen. Alleen kun je dan niet meer gebruik maken van ECC. Je kunt Registered en Unbuffered geheugen niet met elkaar mixen. Dat komt door het verschil waarop de geheugenrepen aangesproken worden. Registered geheugen kan zich niet gedragen als Unbuffered geheugen, mixen is derhalve niet mogelijk.

Terug naar boven
Hoe kan ik het geheugen op fouten testen?

Dat kun je het beste doen met Memtest86+. Dit Linux-based programmaatje dat zowel als een floppy-image als CD-image te downloaden is, heeft volledig toegang tot al het geheugen zonder dat de OS in de weg staat. Als Memtest fouten vindt, ook al draait je geheugen op de standaardsnelheid en standaardinstellingen, dan heb je volle recht op vervangend geheugen, mits je nog garantie hebt.

Alternatieven: mocht je Memtest86+ om een of andere reden onbetrouwbaar vinden of mocht je meer zekerheid willen, dan zijn er nog altijd de volgende alternatieven:
Windows Memory Diagnostic
Charles Cazabon's Memtest
MemMXtest
PC DocMemory
MemTest 4 Windows
Smith Micro CheckIt
Expodata Systems SimChecker
PC Certify Diagnostic Software
Ultra-X QuickTech Pro

Terug naar boven
Hoeveel/welk geheugen kan ik maximaal op mijn mobo plaatsen?

Wellicht ten overvloede: als je niet zo bekend bent met de werking van het geheugen en al die geheugentermen, dan is het verstandig om éérst de RAM FAQ door te nemen alvorens hiermee verder te gaan ;)

Introductie: wel, het is eigenlijk heel simpel uit te rekenen aan de hand van het merk/type chipset op je moederbord (klik hier als je geeneens weet wat voor een mobo je hebt). Er is maar één belangrijk regeltje: op Intel chipsets kun je géén unregistered geheugenreepjes met 16 chipjes met elk 4 datalijnen (#Mx4) gebruiken, omdat Intel zich strikt aan de JEDEC geheugenspecificatie houdt. Deze zogenaamde cheap-ass "VIA-only geheugen" werkt dus alleen samen met VIA/SiS/nVidia/etc chipsets, op Intel chipsets wordt het niet herkend en/of wil het systeem niet booten. Registered #Mx4 reepjes gaan wel werken, omdat zulke reepjes het addresseerwerk van de geheugencontroller overnemen, maar dit is weggegooid geld en het chipset moet ook nog registered geheugen ondersteunen.

Voorbeeldje: hieronder volgt een voorbeeldje met de welbekende Intel 440BX chipset:
1) Zoek de RAM Mbit op en neem de maximale waarde ( in dit geval 128Mbit dus)
2) Check de onderstaande chipstructuur - DIMM structuur tabel
3) Kijk onder 'chipstructuur' > 'capaciteit (DRAM density)' > '128Mbit'
4) Er zijn dus drie opties qua structuurdiepte x datalijnen: 8Mx16, 16Mx8 en 32Mx4
5) 440BX is een Intel chipset en deze ondersteunt de 32Mx4 dus niet > wegstrepen
6) Kijk bij het grootste structuurdiepte (16Mx8 dus) naar rechts onder DIMM structuur
7) Er zijn twee reepjes beschikbaar: 128MB single-sided met 8 chips en 256MB double-sided met 16 chips

chipstructuur DIMM structuur (aantal chips)
capaciteit
(DRAM density)
structuurdiepte
x datalijnen
32MB 64MB 128MB 256MB 512MB 1GB 2GB 4GB
16Mbit 4Mx4 161 323
32Mbit 4Mx16 82
32Mbit 8Mx8 81 162
32Mbit 16Mx4 161 323
64Mbit 4Mx16 41 82
64Mbit 8Mx8 81 162
64Mbit 16Mx4 161 323
128Mbit 8Mx16 41 82
128Mbit 16Mx8 81 162
128Mbit 32Mx4 161 323
256Mbit 16Mx16 41 82
256Mbit 32Mx8 81 162
256Mbit 64Mx4 161 323
512Mbit 32Mx16 41 82
512Mbit 64Mx8 81 162
512Mbit 128Mx4 161 323
1024Mbit 64Mx16 41 82
1024Mbit 128Mx8 81 162
1024Mbit 256Mx4 161 323
2048Mbit 128Mx16 41 82
2048Mbit 256Mx8 81 162
2048Mbit 512Mx4 161
1 Single-sided reepje.
2 Double-sided reepje met per twee chips de datalijnen parallel geschakeld.
3 Double-sided stacked reepjes, alleen registered geheugen.


Grootste reep: het grootste reep geheugen dat je op een 440BX moederbord kunt plaatsen is dus een reepje met zestien 128Mbit 16Mx8 doublesided chipjes, wat weer 256MB doublesided geheugen maakt.

Aantal reepjes: het 256MB 16Mx8 reepje uit de 440BX voorbeeld kun je dus maximaal per geheugenslot van een 440BX plankje gebruiken. Nu rest alleen nog de vraag hoeveel reepjes je maximaal kunt gebruiken. Het antwoord is ook simpel: bekijk hoeveel geheugen rijen het chipset maximaal aan kan. Volgens de bovengenoemde site kan de 440BX maximaal 8 rijen aan. Neem hierbij het feit dat doublesided voor twéé rijen telt en singlesided voor één rij. Dus: je kunt maximaal vier 256MB 16Mx8 doublesided reepjes op een 440BX moederbord gebruiken (of acht 128MB reepjes met elk acht 128Mbit 16Mx8 chipjes, maar da's puur theorie: er bestaan geen 440BX moederborden met acht geheugenslotjes :+ ).

ECC/registered: je kunt registered geheugen niet zonder meer in alle moederborden prikken, deze werkt alleen wanneer de chipset het ook daadwerkelijk ondersteunt. En wat betreft ECC: je kunt ECC geheugen bij wijze van spreken gewoon in elk willekeurig moederbord prikken (met uitzondering van bepaalde dweilbakken). Wanneer het moederbord geen ECC ondersteunt, dan zal het extra ECC-chipje simpelweg niet worden benut.

Operating system: 32bits OS'en ondersteunen in theorie maximaal 4GB geheugen (232 = 4294967296 bytes = 4194304KB = 4096MB = 4GB). Echter van deze 4GB wordt al door de diverse hardware (PCI bus, videokaart, I/O controllers, etcetera) al ettelijke honderden MB's in beslag genomen. In de meeste gevallen blijft er zo'n 2,5 à 3,5GB over voor Windows. Om toch de beschikking over de volledige 4GB te krijgen, moet je de /PAE switch in de boot.ini zetten. Zie ook Physical Address Extension - PAE Memory and Windows. Enige aandachtpunten kunnen zijn dat bepaalde software hier niet altijd even lekker mee werkt en dat het vanaf XP SP2 zich iets anders gedraagt. Daarnaast is er nog altijd de voorwaarde dat het moederbord PAE ondersteunt. Je zou dan ergens in de BIOS een vergelijkbare optie als 'DRAM Over 4G remapping' of 'MTRR mapping' moeten hebben. Raadpleeg eventueel de handleiding van het moederbord. Mocht de BIOS al niet de volledige 4GB te zien, dan heeft het totaal geen zin om dat in Windows proberen te verhelpen. Mocht je een 64bits CPU hebben, dan kun je een 64bits OS installeren. Deze ondersteunen in theorie namelijk 16EB geheugen (264 = 18446744073709551616 bytes = 18014398509481984KB = 175922186044416MB = 17179869184GB = 16777216TB = 16384PB = 16EB). Al zijn er enkele softwarematige limieten, ongeveer rond de 16TB, maar dan nog is dat voorlopig wel meer dan genoeg. Dit allemaal is overigens ook uitgebreid in de RAM FAQ - 4GB en desktop PC's uitgelegd.

Terug naar boven
Welk geheugen zit er momenteel in mijn systeem?

Dat is simpel te achterhalen: trek de reepjes eruit, lees de stickertjes en opschriften op de chipjes uit en jaag deze door Google heen :Y)

Hulpmiddelen: deze site is handig bij merk-identificatie. Je kunt ook met CPU-Z en/of Everest (deze versie is nog freeware) checken welke reepjes in je systeem zitten en op welke timings ze exact draaien, maar dat werkt niet altijd 100%.

Terug naar boven
Wat is sneller, minder sneller geheugen of meer trager geheugen?

Bedenk dat de snelste harde schijf duizenden malen trager is dan het traagste geheugen. Als je al je fysieke geheugen gebruikt, moet er geswapped worden naar de harde schijf. Dus hangt het antwoord op deze vraag af van hoeveel geheugen je nodig hebt (zie hieronder).

Afweging: Heb je meer geheugen nodig dan je snelle RAM hebt, dan ben je beter af met een grotere hoeveelheid trager geheugen. Heb je minder geheugen nodig dan je sneller RAM hebt, dan ben je beter af met zo snel mogelijke geheugen.

Deze afweging geldt natuurlijk ook bij geheugencontrollers die met meer DIMMs terugclocken, en ook als je nieuwer geheugen koopt als upgrade en je afvraagt of je het oude geheugen moet laten zitten of eruit moet halen.

Belangrijk is om te beseffen dat er geen één juiste antwoord hiervoor is. Twee mensen met exact dezelfde hardware kunnen op basis van verschillende eisen cq. verschillend gebruik tot andere oplossingen komen.

Terug naar boven
Hoeveel geheugen heb ik nodig?

Simpel gesteld: hou je geheugengebruik in de gaten. Wanneer jouw PC regelmatig 90% of meer van het totale fysieke geheugen verbruikt, dan is uitbreiding logischerwijs zinvol ;) Mocht je verder willen gaan, neem dan het onderstaande verhaal door.

In depth tech: dit is een vraag die niet zomaar te beantwoorden is, het antwoord hangt af van diverse factoren zoals het OS, de overige hardware maar belangrijker, wat voor applicaties draai je en wat doe je er mee?

Minimum: de benedengrens is het aantal MB's wat door de minimum system requirements van je OS wordt voorgeschreven: Windows2000 Pro 64MB en meer, Windows XP Home en Pro 128MB en meer. Kijk voor overige OS'en op de desbetreffende homepage's. Dit zijn minimum cijfers en als je een beetje vlot wil doorwerken is wat meer (twee maal zoveel) zéker geen afrader.

Verbruik: om te weten hoeveel geheugen je nodig hebt moet je weten hoeveel geheugen je nu gebruikt. Als je de harde schijf regelmatig hoort en je merkt vertragingen dan weet je sowieso al dat je te weinig geheugen hebt; je OS doet dan veel aan page out's en page ins (pages vanuit het fysiek geheugen naar de disk wegschrijven en vice versa omdat er te weinig fysiek geheugen aanwezig is). Dit kun je verifiëren door, tijdens gebruik van je diverse applicaties of direct daarna, naar Taakbeheer (Taskmanager) te kijken of de Prestaties in de gaten houden met de Systeemmonitor.

Taakbeheer: met taakbeheer kun je een aantal dingen zien: o.a. hoeveel fysiek geheugen is aanwezig (rode A), hoeveel geheugen wordt er gebruikt (rode B ) en hoeveel geheugen wordt er méér of minder gebruikt dan fysiek aanwezig (A – B ). Wordt er regelmatig méér geheugen gebruikt dan fysiek aanwezig dan is je systeem page's aan het wegschrijven naar disk om ruimte vrij te maken in het fysieke geheugen (page-out), wanneer deze pages op worden gevraagd door een proces (b.v. ter wijziging) moeten ze van disk eerst weer naar het fysieke geheugen worden gelezen (page-in) en dat duurt erg lang. Als dit voorkomt heb je dus op dat moment te weinig fysiek geheugen en zul je vertragingen merken plus meer diskactiviteit.

Systeemmonitor: naast Taakbeheer is er de Systeemmonitor voor specifiekere data. Deze kun je opstarten via Configuratiescherm > Systeembeheer > Prestaties. Je krijgt een grafiek te zien waar je zelf diverse Prestatieobjecten aan kunt toevoegen voor een preciezer beeld. Je kunt bijvoorbeeld het Geheugen Prestatieobject ‘Pagina's uitvoer per seconde' toevoegen en op de knop uitleg drukken om te zien wat het betekent (pagina's die naar disk worden geschreven omdat er te weinig ruimte is in het fysieke geheugen). Zodoende kun je al snel bevestigd krijgen of je genoeg geheugen hebt ja of nee.

Genoeg geheugen? als je er achter bent gekomen dat je zelfs met jouw zwaarste gebruik van je PC genoeg ram hebt is er in feite niks aan het handje, heb je te weinig ram dan komt de vraag hoeveel je bij moet plaatsen. Naast dat dit natuurlijk ook van het budget afhangt en het aantal nuttig te gebruiken vrije DIMM sloten kun je dit enigszins inschatten door weer naar Taakbeheer te kijken. Kijk naar het Totaal (rode B) en Piek (rode C) Geheugengebruik (dit is Virtueel, vandaar de Term Wisselbestand bij de grafieken) en trek daar het Totaal Fysiek geheugen (rode A) vanaf en je hebt een idee hoeveel ram meer je (hebt) gebruikt en dus hoeveel je minimaal moet bijplaatsen. Maak zelf de beslissing in hoeverre je daar boven gaat zitten, in ieder geval kun je beter voor iets teveel dan te weinig gaan :)

Andere OS'en: onder Windows 98 en ME heb je niet de beschikking over dergelijke ingebouwde tools, daar werkt het geheugenmanagement heel anders (inferieur) en is het sowieso niet aan te raden meer dan 512MB fysiek geheugen te gebruiken, dat kan namelijk problemen opleveren. De UNIX/Linux OS'en hebben een geheugenbeheer dat globaal overeenkomt met W2K en XP (of liever gezegd andersom ;) ) en de kernel houdt diverse tellers bij die je kunt uitlezen om soortgelijke gegevens zichtbaar te krijgen (b.v. met sar).

Systeemcache: een ander aspect waar je rekening mee kunt houden is het Systeemcache. Dit cache is een portie van je Fysieke geheugen dat gebruikt wordt om veel gebruikte geheugenpagina's in op te slaan op het moment dat deze niet gebruikt worden. Denk aan een bestand dat je vaak opent en sluit; de geheugenpagina's hoeven bij een volgende benadering namelijk niet allemaal van disk te worden gehaald want ze staan al in het veel snellere Fysieke geheugen. Tevens wordt het cache gebruikt voor deffered writebacks en anticiperende prefetches (het leest een aantal datablokken in die om het initieel van disk gevraagde datablok liggen). Dit kan de snelheid van je systeem merkbaar ten goede komen.

Systeemcache beïnvloeden: dit Systeemcache is een variabele ruimte, echter, wanneer het systeemcache behoorlijk in omvang toeneemt kan het juist weer een negatief effect hebben op de prestaties; het laat te weinig vrije pages over voor de andere applicaties waardoor de pagetrimmer page's van deze applicaties naar disk weggschrijft. Standaard staat dit onder Windows 2000 en XP (Win 98 en ME hebben geen op filesysteem gebasseerde systeemcache (Virtual Block Caching) maar een op disksectoren gebasseerd cache (Logical Block Cache), dit werkt anders en inefficiënter) ingesteld met 8MB als bovengrens. Als je veel Fysiek geheugen hebt kun je de bovengrens vergroten (80% v.h. geheugen tot max 960MB) waardoor je geheugen zoveel mogelijk gebruikt wordt op de momenten dat je geen geheugenvretende processen hebt draaien. (registry key: [HKLM/System/CurrentControlSet/Control/Session Manager/Memory Management] en dan LargeSystemCache op [1] zetten). Deze instelling doet in de basis niks anders dan voorkomen dat de pagetrimmer pages van dit cache wegschrijft naar disk waardoor het cache ongemoeid blijft. Overigens kun je deze instelling beter ongemoeid laten als je software gebruikt die zelf aan caching doet (databases als b.v. Oracle of webservers) omdat het dan juist vertragend kan werken door de dubbele caching (en dus extra overhead plus onnodige geheugen gebruik). Een oplossing is het gebruik van speciale tools om de omvang van het cache zélf te bepalen i.p.v. de nogal beperkte keuze tussen 8MB of max 80% van het geheugen. Op deze manier kun je de nadelen van een alsmaar groeiend cache verhelpen :) Een voorbeeld is CacheSet, een gratis tool te verkrijgen op Sysinternals.com. Belangrijkste is dat je zelf moet proberen wat het beste voor jouw specifieke situatie is, meten is weten :)

Terug naar boven

  • BalusC
  • Registratie: oktober 2000
  • Niet online

BalusC

Carpe diem



Hier kun je klachten, vragen, aanvullingen, opmerkingen, complimenten, etc over deze FAQ kwijt: [Feedback] PMG FAQ :)
Pagina: 1


OnePlus 7 Pro (8GB intern) Nintendo Switch Lite LG OLED C9 Google Pixel 3a XL FIFA 19 Samsung Galaxy S10 Sony PlayStation 5 Apple

Tweakers vormt samen met Tweakers Elect, Hardware.Info, Autotrack, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer de Persgroep Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2019 Hosting door True