Nieuwe reactie in topic: Gebruik je nog vintage audio apparatuur? Deel 2

Ja, ik heb zelf een Luxman DZ03 cd speler, wat ouder dan bovenstaande en in zilverkleur.
Bij de gebruiksaanwijzing staat een uitgebreide beschrijving van hoe het werkt e.d.
Erg leuk als je het ding aanzet, eerst 30 seconden opwarmen
Helaas is bij mij waarschijnlijk de laser niet meer in orde. (skipt)

Nu heb ik een Denon DCD 1500II in gebruik, ook al een oudje.

quote:

Killer schreef op vrijdag 12 oktober 2007 @ 11:28:
[...]


Kun je misschien wat pics posten...Zo op de benaming af, zegt het me even 123 niets

Plaatje op imageshack (popups!)

Ik hoop dat het een belletje doet rinkelen
De versterker is momenteel aangesloten op 2*eltax concept 400 en voldoet hiervoor goed, dus ik denk dat ik hem maar bijhoud.

quote:

Xanax959 schreef op zaterdag 20 oktober 2007 @ 21:37:
Ja, ik heb zelf een Luxman DZ03 cd speler, wat ouder dan bovenstaande en in zilverkleur.
Bij de gebruiksaanwijzing staat een uitgebreide beschrijving van hoe het werkt e.d.
Erg leuk als je het ding aanzet, eerst 30 seconden opwarmen
Helaas is bij mij waarschijnlijk de laser niet meer in orde. (skipt)

Nu heb ik een Denon DCD 1500II in gebruik, ook al een oudje.

Met een beetje geluk zit er een Sony laser in (KSS-xxxx), die zijn (origineel of imitatie) nog wel redelijk verkrijg- en betaalbaar. Soms helpt schoonmaken al voldoende om weer een paar jaar vooruit te kunnen. Als dat niet helpt kan je het laatste beetje leven uit de laser halen door de stroom wat op te voeren.

quote:

mentalmadnizz schreef op zaterdag 20 oktober 2007 @ 10:49:
Zitten die buizen uberhaupt wel in de signaalweg?

Ik kan bevestigen dat ik hier een schema van een Luxman D107U voor me heb, waar er voor elk kanaal een 6CG7 in de signaalweg zit. De uitgang is als kathodevolger geschakeld in verband met de lage voedingsspanning en de lage uitgangsimpedantie. Er is geen direct ECC equivalent voor de 6CG7, maar als opvolger van de 6SN7 zou het een goed verkrijgbare buis moeten zijn, de 6FQ7 is een uitstekende vervanger, voor noodgevallen misschien een ECC88 (niet gecontroleerd of dat ook echt werkt) of met wat ombouwen een ECC82 (al weet ik niet of die het als kathodevolger hier helemaal lekker zal doen).

quote:

mentalmadnizz schreef op zaterdag 20 oktober 2007 @ 10:49:
Zitten die buizen uberhaupt wel in de signaalweg?

Een LV-105u heeft een FET voor-, buizen tussen- en MOSFET eindtrap, dus ja, ze zitten idd in de signaalweg. Welke buizen 't precies zijn weet ik niet (meer), maar 't zijn penthode buizen in een triode schakeling.

Killer, wel voorzichtig zijn met de input selectors, want die moest ik toendertijd (toen die versterker nog 1800 gulden in de aanbieding was ) 3x laten vervangen in 6 jaar tijd...

Ik gebruik zelf nog een leuk setje..

Het bestaat uit een

Yamaha - Natural Sound Stereo Amplefier CA-610


AKAI - Graphic Equalizer EA-A22


AKAI - FM AM Stereo Tuner model AT-K22


AKAI - Stereo Cassette Deck Model CS-F9

Foto


Alle apparaten werken helemaal super!! de versterker is 350 Watt, en komt uit het jaar 1977/1978.
De andere apparaten weet ik niet zeker, maar die komen ook uit eind jaren 70 / begin jaren 80

Dit zijn mijn speakers:

Ik heb 2 JVC boxen, 75 Watt, zeer mooi geluidje en speelt lekker hard


De grote boxen zijn niet oud, de kast wel, er zaten speakers in van de jaren 80, maar die zijn helaas stuk. Ik heb er zeer zware Caliber speakers in gebouwd, 2x 500 Watt ( Het zijn eigenlijk auto subwoofers, maar ze doen het ook perfect op mijn verserker :-)) En er komt een super bas uit :-)

Foto's comming soon

@ _stof_

Ik ben voor je aan het zoeken naar de specs. Ik model komt me vreselijk bekend voor, maar er gaat zo ff geen lichtje branden.

@Mentalmadnizz

Ja, de buizen zitten absoluut in de signaal weg en zijn zoals mae-t.net al schreef inderdaad 6CG7 buizen. Waarom zouden ze trouwens anders buizen in beide apparaten stoppenm als ze niet in de signaalweg zitten? Luxman was (zeker toendertijd) een te sreieus merk om het alleen voor de sier te doen. Deze apparatuur was toendertijd bedoeld om Luxman weer op de kaart te zetten als serieuze audioapparatuur producent. Ze waren in die tijd (midden jaren 80) overgenomen door Alpine en daarmee een beetje hun goede naam kwijt geraakt. Onder de Alpine vlag heeft men geprobeerd van Luxman toen een soort Sony\Pioneer\JVC te maken. Dat lukte niet helemaal en daarna is men gaan proberen om Luxman weer tot de wat exclusievere merken zoals Marantz\Harman Kardon en dergelijke tre gaan laten behoren.

@mae-t.net

De buizen die erin zitten zijn merkloos (in die zin--Op de buizen staat niets, geen tekst). De buizen zijn, net als de rest van de apparatuur, 21 jaar oud en in de versterker is een buis minder aan het worden. Ik kan het zien aan de buis (hij gloeit minder) en je hoort het ook (alhoewel minimaal)
Nu is tube-rolling op zich al wel leuk om te doen, maar van de 6CG7\6FQ7 heb ik op Ebay 5 stuks Clear-TOPS RCA buizen (NOS) op de kop weten te tikken voor weinig. En deze staan algemeen bekend als de best klinkende 6CG7\6FQ7 die er waren. Aangezien de apparatuur toch open gaat om ze voor het eerst in 21 jaar een fatsoenlijke onderhouds\afstelbeurt te geven, leek het mij wel zinvol om de buizen ook maar te vervangen

@ _stof_

Gevonden! Het is inderdaad zoals mae-t.net al schreef een Kenwood versterker. Hij had ook nog een groter broertje, de KA-50. Indien je wilt zijn er service manuals voor te krijgen (kost je ongeveer 15 euro)

Het is een 2 X 30watt stereo versterker (zijn grote broer was 2 X 50 Watt), en met alle respectm niet zo'n verschrikkelijk bijzondere. Geproduceerd tuusen 1984 en 1986 wat ik zo kan achterhalen en verkoopprijs toendertijd zo tussen de 200 en 300 gulden nieuw. De versterker was onderdeel van een setje, bestaande uiten een tuner, versterker en cassettedeck.

Is het nog wat waard? Nou ja...eeehh...hoe breng je iets pijnlijks?......

http://cgi.cafr.ebay.ca/V...geNameZWD1VQQcmdZViewItem

Nee, niet echt dus. Voor 30 euries is ie voor jou. Maar aan de ander kant. Hij is vintage en hij doet het nog! En waar koop je tegenwoordig apparatuur voor dat geld wat gewoon 25 jaar lang meegaat. En als hij bij jou lekker speelt en klinkt, dan is hij goed. Of hij nou iets waard is of niet.

Ik zal mijn setje dan ook maar eens posten:

• Versterker : Kenwood KA-7090R ( prachtige versterker ) http://www.pilab.ch/Kenwood_ka-7090mini.jpg
• CD-speler: Kenwood DP-3040
• Tuner : Kenwood KT-5500 http://www.fmtunerinfo.com/KT-5500.jpg
• Luidsprekers: B&W DM-4 ( fantastisch geluid! ) http://www.q-lectronic.com/b&wdm4.JPG

De versterker hangt op de pc via een Creative X-Fi XtremeMusic en een degelijke kwaliteit van audiokabels. Klinkt erg goed naar mijn mening.

P.S.: Er scheelt iets met mijn camera, daarom heb ik maar een link gemaakt naar afbeeldingen.

@killer: bedankt voor het antwoord! Ik houd hem gewoon lekker bij!
Iets wat mij opvalt: Hoe kan ik met een versterker van 2*30W toch zoveel (en dan bedoel ik echt veel, heel de straat hoort het) lawaai maken? Mijn broer heeft een 2*200Watt versterker (semi-PA zou ik zeggen)...én is minder luid...(mede door de luidsprekers, maarja)
Ik weet dat vermogen niet zoveel bepaald, maar zo'n klein verschil verbaast me wel.

Vanachter op de versterker staat trouwens dat'ie 210 Watt verbruikt (max), is dat ding dan zo ineffciënt?

Tussen Watts en Watts zit een heel groot verschil! De Watts worden volgens verschillende methoden gemeten. De meest beruchte is de PMPO wattage. Hierin staat PMPO voor Peak maximum Power Output, wat zoveel wil zeggen als dat een apparaat gedurende een piek heel even dit vermogen kan leveren. Je ziet dit vaak staan op goedkope setjes.

Jou versterker doet vermoedelijk gewoon braaf 2 X 30 Watt continue, en die van je broer misschien niet. Kan het ook nog zo zijn dat jou speakers een veel hoger rendement hebben als die van je broer...En Voila!! Jij speelt harder dan hij!....

Maar ja, hard zegt niet alles. Het gaat meer om hoe ver het geluid draagt. ik kan met 2X5Watt je het horen en zien laten vergaan, zolang je vlak voor de speaker zit. Op 10 meter afstand hoor je al veel minder! En dara komt het vermogen kijken in combinatie met de frequentie. Hoe lager de frequentie, hoe verder hij draagt (even als vuistregel, voordat iedereen over me heen valt). Als jou speakers dus ook nog eens een keer lager komen dan die van je broer, dan draagt dat geluid ook wat verder..

Maar wees blij met je versterker. hij klinkt goed, doet het en speelt hard. Wat wil je nog meer!

quote:

Killer schreef op maandag 29 oktober 2007 @ 01:12:
Maar wees blij met je versterker. hij klinkt goed, doet het en speelt hard. Wat wil je nog meer!

Zo van die stoere VU-metertjes

weet niet of het mag maar ik doe ff hier eden vraag posten (kvin het wat overdreven om er een topic voor te starten) Als ik het niet mag haal ik deze weer weg.

Wij hebben nu in de woonkamer een Sony hifi setje staan, je kent ze wel zo'n all-in-one, veel knipperende lampjes, ziet er niet uit en de kwaliteit is ook nog eens beroerd, geluiden smelten samen, instrumenten zijn slechte te onderscheiden, intonatie is brak, slecht in hoge tonen, niet strakke bass kortom crap kheb onze LCD tv er wel op aangelsoten omdat er nog net meer geluid uit komt als de interne speakertjes van de tv

eignelijk wil ik iets waar gewoon een goed geluid uitkomt, hoeft neit direct een klasse A versterker te zijn. maar wel volwaardig hifi geluid: goed bereik/onderscheid/ruimtelijk effect etc.

nu kan ik gaan sparen voor een nieuwe set, maargoed voor een beetje marantz/onkyo/NAD/Quad/etc. etc. ben je zo een kapitaal kwijt terwijl er genoeg betaalbaar "ouder" spul te krijgen is. maar wat voor kwaliteit kan ik dan verwachten? kan ik van een oude set deftig gleuid verwachten.

voorbeeldje: marktplaats: zoiets misschien?
marktplaats: of zoiets

probleem is dat oudere serries / typenummers zeggen me niet zoveel, geen idee wat de kwaliteit is en wat het waard zou zijn.

Chaoss, bij je eerste link zit een mooi setje ASW speakers, van een Duits bedrijf dat al jaren lang weet hoe je goede betaalbare speakers moet bouwen.
Of die ProLogic surround receiver die speakers goed kan aansturen weet ik niet, maar de specs van de Marantz beloven dat 't wel goed zal komen: 2x80W voor, 2x25W achter en 50W center. Nu zegt vermogen niet zo gek veel, zeker niet als je 2 nette 2-weg boekenplank speakers moet aansturen (dat kan ook prima met een 2x5W buizenbakje), maar 't geeft wel aan dat de versterker niet onderbemeten is.
De CD57 is een leuke budget speler, waar met weinig moeite een hoop aan te tweaken valt, dus als 'ie 't nog goed doet is dat misschien wel een leuke uitdaging.
Ik zou gaan voor max. 125 Euro voor die set, onder voorwaarde dat alles 't nog prima doet. Vooral die speakers zijn de moeite waard.
.
Die 2e link zou ik verder niet naar kijken, tenzij je 'm voor 30 Euro of zo kunt scoren: de verkoper geeft veel te weinig info over wat 'ie nou eigenlijk wil verkopen, en er zitten geen speakers bij.

dus eigenlijk is dat oude marantz spul helemaal niet zoveel waard?

wat die 2'de advertentie betreft, ik denk dat het om deze set gaat: nog een marantz setje @ marktplaats. zal destijds wel als kant en kalar setje verkocht zijn in winkels.

Hier nog een leuk marantz setje, zwaardere versterker en betere CD-speler Deze aanbieder heeft overigens een Audio-winkel zal dus wel een ingeruild setje zijn.

wat is nou ongeveer de leeftijd van dit soort apparatuur?

Dat laatste setje is serieus leuk. Helemaal voor dat geld. Hoe oud? Eind jaren 80, begin jaren 90.
Als het goed functioneerd, val je je er geen buil aan.

Dat eerdere setje met de speakers erbij, blaast geluidskwalitatief gezien denk ik ook je huidige set uit het water!

Twee veels te grote 18 jaar oude klassieke Magnat Sigma 2000's, is dat al vintage? Wel op weg vind ik :-)



Normaal gesproken zitten de fronten er overigens ook gewoon op hoor.

ik heb hier een Telefunken Gavotte 7 buizenradio ui 1956-57 staan,

vroeger stond deze bij mijn oma, voor zover ik me kan herinneren werkte hij toen nog (maar dat is bijna 20 jaar geleden). Toen mijn oma is overleden is de radio bij mijn ouders op zolder komen te staan, een jaar geleden heb ik hem gekregen sindsdien staatie op ons hobby kamertje:

ff paar snelle foto's:




helaas werkt de radio nu niet meer... toen ik hem voor het eerst aansloot stonk hij alleen maar zal hem binnenkort eens goed schoonmaken van binnen... (ik had slimmer moeten zijn en hem eerder moeten schoonmaken)

ik weet niet wat er kapot kan zijn, maar zou zoiets te repareren zijn? de radio is niet veel waard maar het gaat om het idee..

quote:

Chaoss schreef op woensdag 31 oktober 2007 @ 12:32:
ik heb hier een Telefunken Gavotte 7 buizenradio ui 1956-57 staan,

vroeger stond deze bij mijn oma, voor zover ik me kan herinneren werkte hij toen nog (maar dat is bijna 20 jaar geleden). Toen mijn oma is overleden is de radio bij mijn ouders op zolder komen te staan, een jaar geleden heb ik hem gekregen sindsdien staatie op ons hobby kamertje:

ff paar snelle foto's:
[afbeelding]
[afbeelding]
[afbeelding]

helaas werkt de radio nu niet meer... toen ik hem voor het eerst aansloot stonk hij alleen maar zal hem binnenkort eens goed schoonmaken van binnen... (ik had slimmer moeten zijn en hem eerder moeten schoonmaken)

ik weet niet wat er kapot kan zijn, maar zou zoiets te repareren zijn? de radio is niet veel waard maar het gaat om het idee..

Bekende onderdelen die de tand des tijds soms niet overleven: papiercondensatoren (vooral de koppelcondensator aan het rooster van de eindbuis kan veel schade veroorzaken bij defect), elco's (afvlakken voedingsspanning en kathodeontkoppeling eindbuis) en de seleengelijkrichter (zwarte bus rechts). Ik zou beginnen met de eindbuis eruit te trekken en de voedingsspanningen te meten. Meet dan ook even of de spanning op de roosteraansluiting niet positief is. Is dat allemaal goed dan kan je de eindbuis erin steken en verder testen. Een schema is handig, waarschijnlijk is dit wel te vinden op www.nvhr.nl Verder heb je natuurlijk best een goede kans dat na schoonmaken (buisvoetjes, golfbereikschakelaar) de radio gewoon speelt (gezien het bouwjaar zouden er trouwens ook foliecondensatoren inplaats van papier in kunnen zitten, die gaan meestal niet door ouderdom stuk).

Aanvulling: www.nvhr.nl heeft alleen de gavotte 6 op schema. Waarschijnlijk kom je daar ook al een heel eind mee. Anders doe je een oproepje op het nederlands forum over oude radio's.

Als je van de oude Akai's houd, en graag veel kwaliteit wil hebben, kan ik een AM-U04 versterker aanraden, equaliser is niet nodig. Vond ik een stuk beter klinken dan mijn huidige Marantz SR-7200, al klinkt die Marantz niet verkeerd. Gewoon te veel electronica waarschijnlijk.

Beste CD-speler tot nu toe gehoort, een Philips CD-100.

Ivm. ruimte begin van 't jaar vervangen dus door een Marantz set. Ben er wel blij mee, maar toch spijt mijn oude set weggedaan te hebben. Versterker doet momenteel prima feestjes enzo.

En opgenomen vermogen != uitgangsvermogen.

Caliber auto-speakers zijn niet geschikt als vervanging. Dan kan je het beste de oude drivers reconen (verwacht dat je ze vervangen hebt omdat de rand verteerd is). Een setje randen hoeft niet meer te kosten dan een half uurtje prutsen en 18 euro. Is dit te veel werk, vond ik dat Monacor altijd wel een leuk assortiment had. Beetje een driver uitzoeken die in de richting zit van de originele driver, en met weinig moeite toch weer een 'nieuwe' speaker. Het zompige laag van die auto-speakers is leuk als je jonger bent dan 16 wellicht, maar het gaat echt snel vervelen. Een paar uitzonderingen daar gelaten.

quote:

GTNFboedie schreef op donderdag 25 oktober 2007 @ 18:34:
Ik gebruik zelf nog een leuk setje..

Het bestaat uit een

Yamaha - Natural Sound Stereo Amplefier CA-610


AKAI - Graphic Equalizer EA-A22


AKAI - FM AM Stereo Tuner model AT-K22


AKAI - Stereo Cassette Deck Model CS-F9

Foto


Alle apparaten werken helemaal super!! de versterker is 350 Watt, en komt uit het jaar 1977/1978.
De andere apparaten weet ik niet zeker, maar die komen ook uit eind jaren 70 / begin jaren 80

Dit zijn mijn speakers:

Ik heb 2 JVC boxen, 75 Watt, zeer mooi geluidje en speelt lekker hard


De grote boxen zijn niet oud, de kast wel, er zaten speakers in van de jaren 80, maar die zijn helaas stuk. Ik heb er zeer zware Caliber speakers in gebouwd, 2x 500 Watt ( Het zijn eigenlijk auto subwoofers, maar ze doen het ook perfect op mijn verserker :-)) En er komt een super bas uit :-)

Foto's comming soon

Als reactie op de buizen luxman, de 6CG7 van General electirc (GE) zijn de beste maar bijna niet meer te krijgen. als de buizen al 20 jaar zijn dan is het wel tijd om ze te vervangen, evt ook de elko's voor de hoogspanning.
Ombouwen naar ECC82, kan prima, evt ECC88 ook nog wel, maar de ECC88 gebruikt wel minder spanning. De 6GC7 en de ECC82 zijn niet pin compatible.
De ECC82 is laagohmig genoeg en doet het goed als kathode volger.

ps 1 buis in de signaal weg is geen buizen versterker

quote:

mae-t.net schreef op woensdag 31 oktober 2007 @ 15:14:
[...]


Bekende onderdelen die de tand des tijds soms niet overleven: papiercondensatoren (vooral de koppelcondensator aan het rooster van de eindbuis kan veel schade veroorzaken bij defect), elco's (afvlakken voedingsspanning en kathodeontkoppeling eindbuis) en de seleengelijkrichter (zwarte bus rechts). Ik zou beginnen met de eindbuis eruit te trekken en de voedingsspanningen te meten. Meet dan ook even of de spanning op de roosteraansluiting niet positief is. Is dat allemaal goed dan kan je de eindbuis erin steken en verder testen. Een schema is handig, waarschijnlijk is dit wel te vinden op www.nvhr.nl Verder heb je natuurlijk best een goede kans dat na schoonmaken (buisvoetjes, golfbereikschakelaar) de radio gewoon speelt (gezien het bouwjaar zouden er trouwens ook foliecondensatoren inplaats van papier in kunnen zitten, die gaan meestal niet door ouderdom stuk).

Aanvulling: www.nvhr.nl heeft alleen de gavotte 6 op schema. Waarschijnlijk kom je daar ook al een heel eind mee. Anders doe je een oproepje op het nederlands forum over oude radio's.

euhm tjah vrij technisch allemaal... kheb er dus geen verstand van

kheb zojuist de hele achterkant er af gehaald... allemachtig wat een stof! heb het grofste eruit gehaald. toen zag ik aan de onderkant ook een draadje loshangen zal er ff pic van maken straks

maargoed heb hem nog even aan de stroom gehad. het enige wattie doet is erg hard brommen! reageert niet op zenderafstemming oid. voor zover ik kon zien gloeiden alle buizen behalve eenjte in het midden (bfd 03 staat erop) of hij gleoide heeeel zachtjes maar dat kan ook verbeelding kunnen zijn.

EDIT: heb de buizen er ff allemaal uit gehad en schoongemaakt, kun nu idd zien dat ze allemaal gloeien.

Ik heb sinds kort deze jongen in gebruik:



Een Bose 901 Spatial Control Receiver, eind jaren 70. 100 watt rms per kanaal.
Voor het goede moet ik de binnenkant maar eens helemaal schoonmaken, als ik aan de knoppen rammel dan valt 1 kanaal weg.
Geluid is verder fantastisch, warm en wollig. Geen kille bedoening zoals bij moderne amps/receivers.
Voor z'n leeftijd is ie nog in goede staat, weinig krassen op de behuizing.
Nu nog de bijbehorende speakers opsnorren

quote:

Krusher schreef op woensdag 31 oktober 2007 @ 20:27:
Ik heb sinds kort deze jongen in gebruik:

[afbeelding] [afbeelding] [afbeelding] [afbeelding]

Een Bose 901 Spatial Control Receiver, eind jaren 70. 100 watt rms per kanaal.
Voor het goede moet ik de binnenkant maar eens helemaal schoonmaken, als ik aan de knoppen rammel dan valt 1 kanaal weg.
Geluid is verder fantastisch, warm en wollig. Geen kille bedoening zoals bij moderne amps/receivers.
Voor z'n leeftijd is ie nog in goede staat, weinig krassen op de behuizing.
Nu nog de bijbehorende speakers opsnorren

Je moet gewoon contactspray in de knoppen en potmeters spuiten, heb ik ook eens gedaan bij een oude versterker en nu doet hij het weer perfect

quote:

Tha Ra schreef op woensdag 31 oktober 2007 @ 20:32:
[...]

Je moet gewoon contactspray in de knoppen en potmeters spuiten, heb ik ook eens gedaan bij een oude versterker en nu doet hij het weer perfect

Het probleem is dat je het stof er niet mee wegkrijgt. Gewoon alles eruit halen qua potmeters en knoppen en voor zover mogelijk reinigen danwel vervangen.
Contactspray is een tijdelijke oplossing..

quote:

Chaoss schreef op woensdag 31 oktober 2007 @ 20:09:
[...]

euhm tjah vrij technisch allemaal... kheb er dus geen verstand van

Dan kan je beter hulp vragen op het al genoemde forum, daar zijn ook mensen die wel willen helpen als je langskomt ofzo (of als je het zat bent kan je je toestel daar ook te koop aanbieden): http://f16.parsimony.net/forum28305/index.htm

quote:

kheb zojuist de hele achterkant er af gehaald... allemachtig wat een stof! heb het grofste eruit gehaald. toen zag ik aan de onderkant ook een draadje loshangen zal er ff pic van maken straks

maargoed heb hem nog even aan de stroom gehad. het enige wattie doet is erg hard brommen! reageert niet op zenderafstemming oid. voor zover ik kon zien gloeiden alle buizen behalve eenjte in het midden (bfd 03 staat erop) of hij gleoide heeeel zachtjes maar dat kan ook verbeelding kunnen zijn.

Hard brommen: klinkt als de afvlakelco die dood is (kan na een paar minuten spelen beter worden, maar kan ook gaan koken en spuiten), zou ook nog een lekkende koppelcondensator kunnen zijn (kan na een paar minuten spelen je eindbuis, trafo of andere onderdelen opblazen). Is dus niet verstandig om het toestel zonder eerst metingen te doen nog te laten spelen.